III PRN 4/87

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi (...) na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (...) w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 1987 r. I SA 1007/87 uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia 5 marca 1987 r. na podstawie art. 171 ust. 1 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. 1985 nr 42 poz. 201/ rozwiązał stosunek pracy z Krzysztofem D. zatrudnionym na Uniwersytecie (...) na stanowisku docenta - z dniem 1 października 1987 r. po uprzednim wypowiedzeniu, poczynając od dnia 30 czerwca 1987 r. Decyzja ta została uzasadniona rażącym niewywiązywaniem się przez Krzysztofa D. z obowiązków nauczyciela akademickiego, stwierdzonym w wyniku okresowej oceny przeprowadzonej na Uniwersytecie (...). W skardze na tę decyzję, skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w trybie art. 172 ustawy o szkolnictwie wyższym, Krzysztof D. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucił, że została ona wydana z naruszeniem art. 145 par. 1 pkt 4 oraz art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 par. 1, art. 81 i art. 107 par. 1 Kpc, a także art. 171 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym. Uwzględniając tę skargę Naczelny Sąd Administracyjnym wyrokiem z dnia 2 lipca 1987 r. uchylił zaskarżoną decyzję. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wynikający z art. 171 ust. 1 i art. 133 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz par. 2 ust. 1, par. 5, par. 9 i par. 10 zarządzenia nr 8 Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 kwietnia 1986 r. /Dz.Urz. MNiSW nr 3 poz. 11/ tryb postępowania w zakresie dokonywania ocen pracowników naukowo-dydaktycznych nie został, w sprawie objętej skargą, zachowany. Dokumentacja zawarta w aktach osobowych skarżącego nie wskazuje bowiem na to, aby ocena wywiązywania się Krzysztofa D. z jego obowiązków dydaktycznych, wychowawczych i naukowych była dokonana przez Wydziałową Komisję Oceniającą w składzie określonym w par. 2 ust. 1 zarządzenia nr 8 Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Niezależnie od niewłaściwego składu komisji, w jej ustaleniach nie ma stwierdzenia o rażącym niewywiązywaniu się skarżącego z obowiązków pracownika naukowo-dydaktycznego. Wskazano tam jedynie na niedostateczny dorobek naukowy skarżącego w okresie po jego habilitacji oraz na potrzebę rozważenia jego przejścia, zgodnie z zainteresowaniami naukowymi, do innej jednostki organizacyjnej Uniwersytetu. Skarżący, poza przedstawieniem wyjaśnień zawartych w jego piśmie z dnia 29 października 1986 r. do dziekana Wydziału (...), nie złożył formalnego odwołania do oceny Komisji Wydziałowej. Dlatego z braku oceny Komisji Wydziałowej stwierdzającej rażące niewywiązywanie się przez skarżącego z obowiązków pracownika naukowo-dydaktycznego oraz z braku odwołania nie zachodziły podstawy do uruchomienia trybu odwoławczego, określonego przepisami par. 5 i 9 ust. 2 zarządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Z tych względów podstawy decyzji o rozwiązaniu ze skarżącym stosunku pracy nie mogła stanowić ocena Uczelnianej Komisji Oceniającej z dnia 20 stycznia 1987 r., która przyjęła "rażące zaniedbania w zakresie pracy naukowej i kształcenia kadr". Natomiast oparcie tej decyzji na ocenie z dnia 15 października 1986 r. dokonanej przez Wydziałową Komisję Oceniającą wymagało uprzedniego wyjaśnienia, czy skład tej komisji był zgodny z prawem /par. 2 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego/ oraz czy w świetle treści oceny Komisji należy przyjąć stwierdzenie rażącego niewywiązywania się przez Krzysztofa D. z obowiązków dydaktycznych, wychowawczych lub naukowych. Niewyjaśnienie powyższych kwestii stanowi, w ocenie sądu, uchybienie przepisom postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa, i w konsekwencji uniemożliwia kontrolę zgodności decyzji z prawem materialnym, w szczególności z art. 171 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym. W tej sytuacji naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkuje uchylenie zaskarżonej decyzji z mocy art. 207 par. 2 Kpa. Wyrok powyższy zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, który zarzucając rażące naruszenie prawa /art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa oraz art. 171 ust. 1 w związku z art. 133 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym - Dz.U. 1985 nr 42 poz. 201/ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: I. Artykuł 171 ust. 1 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. 1985 nr 42 poz. 201/ stanowi: "W przypadku stwierdzenia w trybie określonym w art. 133 rażącego niewywiązywania się mianowanego pracownika naukowo-dydaktycznego z obowiązków dydaktycznych, wychowawczych lub naukowych, z pracownikiem może zostać rozwiązany stosunek pracy po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu." Z powołanego przepisu wynika, że z mianowanym pracownikiem naukowo-dydaktycznym może być /nie musi/ rozwiązany stosunek pracy, ale tylko w przypadku stwierdzenia w trybie art. 133 rażącego niewywiązywania się z obowiązków. Jeżeli w tym trybie art. 133 nie uzyska się negatywnej oceny mianowanego pracownika naukowo-dydaktycznego, nie można skutecznie rozwiązać stosunku pracy. Ścisłe powiązanie i odesłanie do trybu określonego art. 133 wskazuje, że zarówno organ uprawniony do odwołania mianowanego pracownika naukowo-dydaktycznego, jak i organy uprawnione do kontroli decyzji administracyjnej /Naczelny Sąd Administracyjny/ związane są ustaleniami dokonanymi w tym trybie, a więc nie są uprawnione do merytorycznego badania zasadności oceny dokonanej w trybie przewidzianym w art. 133. Konstrukcja i treść art. 171 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym prowadzi więc do wniosku, że w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - w ramach badania zgodności decyzji administracyjnej z prawem w myśl art. 196 par. 1 Kpa - Sąd ten jest uprawniony do kontroli czy stwierdzenie "rażącego niewywiązywania się" z obowiązków pracownika naukowo-dydaktycznego nastąpiło z zachowaniem trybu określonego w art. 133. Nie jest natomiast uprawniony do kontroli merytorycznej dokonanego stwierdzenia "rażącego niewywiązywania się", a więc stopnia niewywiązywania się z obowiązków. Zasady i tryb dokonywania ocen pracowników naukowo-dydaktycznych zostały - w ramach delegacji z art. 133 ust. 3 - szczegółowo określone w zarządzeniu nr 8 Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 kwietnia 1986 r. w sprawie zasad i trybu dokonywania okresowych ocen nauczycieli akademickich /Dz.Urz. MNiSW 1986 nr 3 poz. 11/, zgodnie z którym oceny pracowników naukowo-dydaktycznych dokonują wydziałowe i uczelniane komisje oceniające - w określonych składach /par. 2 ust. 1 i 3/, uczelniana komisja oceniająca spełnia funkcję organu odwoławczego w odniesieniu do ocen komisji wydziałowych /par. 5/, ocenę komisji wydziałowej wraz z wnioskami przedstawia się opiniowanemu nauczycielowi, od której przysługuje odwołanie do uczelnianej komisji oceniającej w terminie 14 dni od przedstawienia oceny /par. 9/, a oceny te stanowią podstawę do odnowienia lub nieodnowienia stosunku pracy z nauczycielem akademickim i są wykorzystywane przy przedstawianiu wniosków i podejmowaniu decyzji dotyczących awansów, nagród i wyróżnień /par. 11/. Przytoczone - w istotnym zakresie - zarządzenie nr 8 precyzuje zasady okresowego oceniania pracowników naukowo-dydaktycznych /art. 133 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym/ dla różnych celów, które bliżej zostały określone w par. 1. Z tegoż względu w par. 2 zarządzenia nr 8 postanowiono, że "komisje oceniające są organami opiniodawczymi i doradczymi rektora", a więc ich oceny nie mają charakteru wiążącego dla rektora. Powyższe postanowienie jednak doznaje ograniczenia, jeżeli chodzi o ocenę "rażącego niewywiązywania się mianowanego pracownika naukowo-dydaktycznego z obowiązków..." w świetle postanowienia art. 171 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym, który w sposób stanowczy stwierdza, że dla skutecznego wypowiedzenia stosunku pracy, konieczne jest uprzednie uzyskanie negatywnej oceny "w trybie określonym w art. 133". Ustawodawca wychodził więc z założenia, że negatywnej oceny pracownika naukowo-dydaktycznego może niewadliwie dokonać - ze względu na szczególny charakter zatrudnienia - tylko komisja w kompetentnym składzie i takiej oceny nie można podważać, tzn. nie można mimo pozytywnej oceny rozwiązać stosunku pracy w trybie art. 171 ust. 1 ustawy. Tak więc dla organu podejmującego decyzję w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem naukowo-dydaktycznym wiążąca jest konkluzja oceny, jeżeli sposób ustalenia tej oceny był zgodny z prawem, tj. prawidłowy był skład komisji oceniających, pracownikowi przedstawiono negatywną ocenę komisji wydziałowej i umożliwiono skorzystanie ze środka odwoławczego. W konsekwencji także Naczelny Sąd Administracyjny w ramach badania zgodności decyzji z prawem uprawniony jest do badania, czy negatywna ocena, stanowiąca podstawę zwolnienia, została podjęta z zachowaniem prawnie określonego trybu, a w tych ramach nie bada zasadności negatywnej oceny podjętej w tym trybie. II. W świetle dokonanej wykładni prawa rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżony wyrok został wydany z rażącym naruszeniem przepisów prawa wskazanych w rewizji. Z dołączonych do rewizji dokumentów wynika, że błędne jest stwierdzenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uczynione bez jakiegokolwiek uzasadnienia, jakoby skład Wydziałowej Komisji oceniającej powoda był sprzeczny z prawem, a także błędne jest uznanie tego Sądu, że w trybie określonym art. 133 ustawy o szkolnictwie wyższym nie dokonano ustalenia "rażącego niewywiązywania" się powoda z obowiązków nauczyciela akademickiego. Z zarządzenia nr 42 Rektora Uniwersytetu (...) z dnia 11 czerwca 1986 r. w sprawie powołania Komisji do przeprowadzenia ocen nauczycieli akademickich w Uniwersytecie (...) wynika, że zarówno skład Uczelnianej, jak i Wydziałowej Komisji Oceniającej był zgodny z par. 2 ust. 1 zarządzenia nr 8. Z oceną Wydziałowej Komisji z dnia 15 października 1986 r. powód został zapoznany i mimo braku pouczenia o przysługujących mu środkach odwoławczych złożył odwołanie w piśmie z dnia 29 października 1986 r., które potraktowano jako odwołanie i jako takiemu nadano bieg, przedstawiając Uczelnianej Komisji Oceniającej, co doprowadziło do wyczerpania trybu odwoławczego zakończonego oceną z dnia 20 stycznia 1987 r. Wprawdzie w toku postępowania oceniającego dopuszczono się uchybienia polegającego na niepouczeniu powoda o możliwości odwołania się od oceny Komisji Wydziałowej, ale uchybienie powyższe, w konkretnej sprawie, nie miało znaczenia, skoro "wyjaśnienia" powoda z dnia 29 października 1986 r. potraktowano jako "odwołanie", i tak rozpoznano, co doprowadziło do wyczerpania trybu odwoławczego. Brak pouczenia o środkach odwoławczych mógłby mieć dwojakie znaczenie: 1/ wstrzymywałby bieg 14-dniowego terminu do złożenia odwołania i nakazywałby rozpoznanie przez Uczelnianą Komisję Oceniającą odwołania złożonego w późniejszym terminie; 2/ uprawniałby do wniosku, że został naruszony bezwzględny tryb uzyskania oceny, jeżeli na skutek braku pouczenia zainteresowany nie skorzystał z trybu odwoławczego, a decyzja o rozwiązaniu stosunku pracy zostałaby podjęta w związku z negatywną oceną Wydziałowej Komisji Oceniającej. W przedmiotowej sprawie wskazane sytuacje nie miały miejsca, a w konsekwencji błędne jest stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że tryb dokonania oceny został naruszony. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika - jak się zdaje - że Wydziałowa Komisja Oceniająca nie stwierdziła rażącego niewywiązywania się powoda z obowiązków pracownika naukowo-dydaktycznego i tym samym nie mogła ona stanowić podstawy do rozwiązania stosunku pracy, a ocena Komisji Uczelnianej, chociaż mogła stanowić taką podstawę, to jest bezprzedmiotowa, gdyż "wyjaśnienia" powoda z dnia 29 października 1986 r. nie mogły zainicjować wszczęcia postępowania odwoławczego. Stanowisko takie jest oczywiście nietrafne. Wydziałowa Komisja Oceniająca w dniu 15 października 1986 r. m.in. stwierdziła: "Dorobek naukowy po habilitacji jest niedostateczny...". Należy domniemywać, że - zdaniem Sądu Administracyjnego - dopuszczalne jest rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem akademickim tylko wtedy, gdy Komisja oceniając wyniki pracy takiego pracownika użyłaby wyłącznie ustawowego określenia "rażącego niewywiązywania się". Nie chodzi natomiast o słowa, lecz chodzi o treść oceny. "Rażącym niewywiązywaniem się" będzie stwierdzenie: "jaskrawie nie wywiązuje się", "nie ma żadnych osiągnięć naukowych", "nie kwalifikuje się do dalszego zatrudnienia", "oczywiście wadliwie wykonuje" itp., a także niedostateczne ocenienie dorobku naukowego. Uzależnienie negatywnej oceny do użycia ustawowych określeń byłoby skrajnym formalizmem. Nie powinno więc budzić wątpliwości, że niedostateczne ocenienie dorobku naukowego jest tożsame z "rażącym niewywiązywaniem się" i jest taką właśnie negatywną oceną nauczyciela akademickiego, która uzasadnia rozwiązanie z nim stosunku pracy w rozumieniu art. 171 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym. Jeżeli taka sama ocena została wydana w postępowaniu odwoławczym przez Uczelnianą Komisję Oceniającą, uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego nastąpiło z rażącą obrazą prawa. W związku z rozważaniami zawartymi w I części, konieczne jest ustosunkowanie się jeszcze do wniosku Wydziałowej Komisji Ocieniającej zalecającej przeniesienie powoda do innej komórki organizacyjnej uczelni. Podkreślić należy, że organ podejmujący decyzję w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy związany jest tylko oceną wykonywania obowiązków przez nauczyciela akademickiego dokonaną przez Komisję Oceniającą, a nie jej wnioskami. Tak więc, jak przy pozytywnej ocenie niezgodne z prawem byłoby rozwiązanie stosunku pracy zgodnie z wnioskami Komisji Oceniającej, tak przy negatywnej ocenie nie wiąże wniosek w przedmiocie dalszego zatrudnienia nauczyciela akademickiego. W świetle powyższego za zasadzie art. 422 par. 1 Kpc zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a skarga na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oddaleniu.