III RN 86/02

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Janusza P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2001 r., II SA 2722/01 - oddala rewizję nadzwyczajną. Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia 29 czerwca 2001 r., wydaną na podstawie art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu /Dz.U. nr 27 poz. 298 - powoływanej nadal jako: ustawa o BOR/, art. 90 ust. 2 w związku z art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /t.j. Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o służbie żołnierzy zawodowych/, par. 155 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38 ze zm. - powoływanego nadal jako: rozporządzenie w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych/ w związku z art. 149 ustawy o BOR, zwolnił kapitana Janusza P. z dniem 29 czerwca 2001 r. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł go do rezerwy, a to wobec nie wyrażenia przez niego zgody na pełnienie służby w charakterze funkcjonariusza Biura Ochrony Rządu oraz nie przyjęcia go do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej. Następnie, w wyniku wniosku Janusza P. o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z dnia 8 sierpnia 2001 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy powyższą decyzję z dnia 29 czerwca 2001 r., bowiem - jak stwierdził w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia - art. 78 ust. 2, art. 79 ust. 4 i art. 75 ust. 1 pkt 7 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie miały w tym wypadku zastosowania, skoro zwolniony żołnierz pełnił służbę w Biurze Ochrony Rządu, nie zaś w likwidowanej jednostce wojskowej i równocześnie spełnione zostały obie przesłanki prawne zwolnienia przewidziane w art. 139 ust. 2 ustawy o BOR - żołnierz nie zgodził się na pełnienie służby w Biurze Ochrony Rządu i Minister Obrony Narodowej nie przejął go do swej dyspozycji. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 grudnia 2001 r. /II SA 2722/01/, w wyniku rozpoznania skargi Janusza P., uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 8 sierpnia 2001 r. i poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 czerwca 2001 r. W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w szczególności, że: Po pierwsze, zgodnie z art. 139 ust. 1 ustawy o BOR: "żołnierze zawodowi, pełniący w dniu wejścia w życie ustawy służbę w Jednostce Wojskowej (...) -Biuro Ochrony Rządu, stają się z mocy prawa funkcjonariuszami BOR, chyba że w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy złożą pisemne oświadczenie, że nie wyrażają na to zgody"; natomiast zgodnie z art. 139 ust. 2 tej ustawy: "żołnierze zawodowi pełniący służbę w Jednostce Wojskowej (...) - Biuro Ochrony Rządu, którzy złożyli oświadczenie woli, o którym mowa w ust. 1, przechodzą do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej za jego zgodą. Minister właściwy do spraw wewnętrznych zwalnia ze służby żołnierzy zawodowych, którzy nie podejmą służby w BÓR lub nie przejdą do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej". Po drugie, w rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że "Janusz P. jako żołnierz zawodowy nie stał się z mocy prawa funkcjonariuszem BOR, gdyż złożył oświadczenie, o jakim mowa w art. 139 ust. 1 powołanej ustawy (...). Nie przeszedł też do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej. Organ ten nie wyraził bowiem na to zgody. Nie oznacza to jednak, aby skarżący utracił status żołnierza zawodowego, gdyż jego stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej nie ustał z mocy prawa. W tej sytuacji do Janusza P. w dalszym ciągu miała zastosowanie ustawa z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (...), w tym rozdział 6 tego aktu prawnego dotyczący zwalniania żołnierzy zawodowych ze służby. Powyższych przepisów nie wyłączył powołany w zaskarżonej decyzji art. 139 ust. 2 zd. 2 cyt. ustawy (...), albowiem jest to wyłącznie przepis "kompetencyjny". Określa on bowiem tylko organ zwalniający (...). Nie precyzuje on natomiast żadnych przesłanek materialnoprawnych dotyczących rozwiązania z żołnierzem zawodowym stosunku służbowego." Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z dnia 17 czerwca 2002 r. (...) wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2001 r. /II SA 2722/01/, zarzucając rażące naruszenie art. 27 ust. 1, art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o NSA/ oraz art. 139 ust. 2 ustawy o BOR, a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego podniósł w szczególności, iż: "Analiza przepisów ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o BOR wskazuje, że przepis art. 139 ust. 2 tej ustawy jest (...) przepisem nadzwyczajnym - przepisem szczególnym w stosunku do przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i stanowi samoistną podstawę prawną zwolnienia skarżącego ze służby wojskowej. Ma to ten skutek, że przepisów dotyczących wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, zawartych w rozdziale VI ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w tym przypadku nie stosuje się. (...) Na uwagę zasługuje fakt, że (...) okoliczności, o których mowa w art. 139 ust. 2 ustawy o BOR nie mieszczą się w żadnej z dyspozycji art. 78 ust. 2 pkt 1 - 3 pow. ustawy. Dodatkowym argumentem przemawiającym za szczególnym charakterem unormowania zawartego w art. 139 ust. 2 ustawy o BOR (...) jest zapis ust. 1 tego artykułu gwarantujący nienaruszalność dotychczasowych stosunków służbowych tych żołnierzy, którzy takiego oświadczenia nie złożyli i z mocy prawa stali się funkcjonariuszami nowego BOR. Ponadto wskazać należy, że bezpośrednią przyczyną zwolnienia ze służby na podstawie art. 139 ust. 2 ustawy o BOR jest złożone przez żołnierza byłego BOR, w określonym terminie, pisemnego oświadczenia o odmowie przejścia do nowej formacji nie zaś likwidacja Jednostki Wojskowej nr - 1004 BOR. (...) Gdyby bowiem w przedmiotowej sprawie miało zastosowanie wypowiedzenie stosunku służbowego, w sytuacji gdy żołnierzowi nie odpowiada dalsza służba w charakterze funkcjonariusza BOR, to żołnierz a nie organ administracji powinien dokonać ewentualnego wypowiedzenia. (...) brak jakiegokolwiek zapisu w ustawie o BOR o stosowaniu przepisów rozdziału VI ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w stosunku do osób, których dotyczy art. 139 ust. 2 ustawy o BOR." Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 22 grudnia 1999 r. o czasowym podporządkowaniu niektórych jednostek wojskowych /Dz.U. 2000 nr 2 poz. 6 ze zm./ wskazane w tym przepisie (...) Jednostki Wojskowe Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, w tym między innymi także Jednostka Wojskowa (...) - Biuro Ochrony Rządu, zostały "podporządkowane ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych do dnia 31 marca 2001 r." w celu ich restrukturyzacji. Następnie, zgodnie z art. 144 ustawy 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu, która weszła w życie z dniem 30 marca 2001 r. /art. 151 ustawy o BOR/: "Jednostki wojskowe podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych (...) podlegają likwidacji do dnia 31 grudnia 2001 r." /art. 144 ust. 1 ustawy o BOR/ i w tym terminie te "jednostki wojskowe zostają podporządkowane ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych" /art. 144 ust. 2 ustawy o BOR/. W konsekwencji, w art. 139 ust. 1 i ust. 2 ustawy o BOR sformułowane zostały także trzy normy prawne określające status prawny żołnierzy zawodowych, którzy pełnili dotychczas służbę w Jednostce Wojskowej (...) - Biuro Ochrony Rządu, a mianowicie: Po pierwsze - Żołnierze zawodowi, którzy w dniu wejścia w życie ustawy o BOR /czyli w dniu 30 marca 2001 r./ pełnili służbę w Jednostce Wojskowej (...) - Biuro Ochrony Rządu: "stają się z mocy prawa funkcjonariuszami BÓR, chyba że w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy złożą pisemne oświadczenie, że nie wyrażają na to zgody" /art. 139 ust. 1 ustawy o BOR/. Po drugie - Żołnierze zawodowi pełniący w dniu wejścia w życie ustawy o BOR /czyli w dniu 30 marca 2001 r./ służbę w Jednostce Wojskowej (...) -Biuro Ochrony Rządu, którzy złożyli oświadczenie woli, iż nie wyrażają zgody na to, aby na podstawie art. 139 ust. 1 ustawy o BÓR z mocy prawa stać się funkcjonariuszami BOR: "przechodzą do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej za jego zgodą" /art. 139 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o BOR/. Po trzecie - Żołnierzy zawodowych pełniących w dniu wejścia w życie ustawy o BOR /czyli w dniu 30 marca 2001 r./ służbę w Jednostce Wojskowej (...) - Biuro Ochrony Rządu, którzy ani nie podjęli służby w BOR, ani też nie przeszli do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej: "Minister właściwy do spraw wewnętrznych zwalnia ze służby" /art. 139 ust. 2 zdanie drugie ustawy o BOR/. Ponadto, art. 146 ustawy o BOR stanowi, że: po pierwsze - żołnierze zawodowi, z którymi do dnia 31 grudnia 2001 r. nie rozwiązano stosunku służbowego: "przechodzą do dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych" /art. 146 ust. 1 ustawy o BOR/; oraz po drugie - żołnierzy zawodowych, którzy w terminie do dnia 31 grudnia 2001 r. nie przejdą do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej: "Minister właściwy do spraw wewnętrznych zwalnia z zawodowej służby wojskowej" /art. 146 ust. 3 ustawy o BOR/. Powyższa regulacja ustawowa przesądza więc jednoznacznie jedynie o tym, że jeżeli żołnierz zawodowy, który w dniu wejścia w życie ustawy o BOR /czyli w dniu 30 marca 2001 r./ pełnił służbę w Jednostce Wojskowej (...) - Biuro Ochrony Rządu, lecz w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie tej ustawy złożył pisemne oświadczenie, że nie wyraża zgody na pozostanie w służbie jako funkcjonariusz BOR /art. 139 ust. 1 ustawy o BOR/ i równocześnie nie przeszedł do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej, wobec braku wymaganej tą ustawą stosownej zgody tego Ministra /art. 139 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o BOR/ - to w takiej sytuacji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji korzystając z przyznanej mu kompetencji "zwalnia ze służby żołnierzy zawodowych" tego żołnierza zawodowego /art. 139 ust. 2 zdanie drugie oraz art. 146 ust. 3 ustawy o BOR/. Natomiast ustawa ta nie reguluje trybu rozwiązywania stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej tych żołnierzy zawodowych. Ponieważ w przepisach ustawy o BOR, w tym w szczególności w art. 139 ust. 2 zdanie drugie oraz w art. 146 ust. 3 tej ustawy, nie został określony tryb realizacji przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji przyznanej mu kompetencji do "zwalniania" wymienionych w tych przepisach żołnierzy zawodowych pozostających w stosunku służbowym zawodowej służby wojskowej, przeto należy stanąć na stanowisku, że - w braku wyraźnej odmiennej regulacji ustawowej - mają w tym zakresie odpowiednie zastosowanie ogólnie obowiązujące na gruncie polskiego porządku prawnego przepisy ustawowe określające zasady i tryb "zwalniania z zawodowej służby wojskowej żołnierzy zawodowych", a więc przepisy art. 74 - art. 90 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zatem, "zwolnienie" przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji żołnierza zawodowego pozostającego w stosunku służbowym zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 139 ust. 2 zdanie drugie oraz art. 146 ust. 3 ustawy o BOR powinno nastąpić w sposób zgodny z ogólnie obowiązującymi przepisami ustawowymi dotyczącymi "zwalniania żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej" w analogicznej sytuacji. Otóż, stosownie do dyspozycji art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, dokonanie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej żołnierzowi zawodowemu przez właściwy organ wojskowy może nastąpić między innymi także w sytuacji, gdy: "jednostka wojskowa, w której żołnierz zawodowy pełni zawodową służbę wojskową, podlega rozformowaniu lub zmniejszył się jej stan etatowy, a brak jest możliwości wyznaczenia go na inne stanowisko służbowe". Mając więc na uwadze to, że w terminologii wojskowej określenie "rozformować" tub "rozformowywać" oznacza "spowodować /powodować/ rozwiązanie, likwidację jednostki wojskowej /formacji/ lub podzielenie jej na inne jednostki" /por. "Uniwersalny słownik języka polskiego" pod redakcją prof. Stanisława Dubisza, Wydawnictwa Naukowe PWN - Warszawa 2003, tom 4 - str. 136/, a w rozpoznawanej sprawie chodzi właśnie o sytuację prawną żołnierzy zawodowych pełniących w dniu wejścia w życie ustawy o BOR /czyli w dniu 30 marca 2001 r./ służbę w Jednostce Wojskowej (...) - Biuro Ochrony Rządu, która podlegała "restrukturyzacji" /art. 1 ust. 1 ustawy o czasowym podporządkowaniu niektórych jednostek wojskowych/ i "likwidacji" /art. 144 ust. 1 ustawy o BOR/, należy stanąć na stanowisku, że "zwolnienie" przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji żołnierza zawodowego pozostającego w stosunku służbowym zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 139 ust. 2 zdanie drugie oraz art. 146 ust. 3 ustawy o BOR powinno nastąpić w takim samym trybie, jak w wypadku "wypowiedzenia żołnierzowi zawodowemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej" na podstawie art. 78 ust. 1 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. O trafności takiej interpretacji obowiązującego porządku prawnego przesądza to, że: z jednej strony - stosownie do dyspozycji art. 75 ust. 1 pkt 7 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, obowiązuje w tym względzie zasada, wedle której "zwolnienie" żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej następuje zawsze dopiero wskutek "upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego lub organ wojskowy"; a z drugiej strony - w przepisach ustawy o BOR brak jest regulacji prawnej, która przesądzałaby wprost o tym, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji jest zwolniony z obowiązku uprzedniego wypowiedzenia stosunku służbowego temu żołnierzowi przed wydaniem decyzji o jego "zwolnieniu" ze służby w sytuacji, gdy żołnierz zawodowy, który w dniu wejścia w życie ustawy o BÓR /czyli w dniu 30 marca 2001 r./ pełnił służbę w Jednostce Wojskowej (...) - Biuro Ochrony Rządu i w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie tej ustawy złożył pisemne oświadczenie, że nie wyraża zgody na pozostanie w służbie jako funkcjonariusz BOR /art. 139 ust. 1 ustawy o BOR/ i równocześnie nie przeszedł do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej, wobec braku wymaganej ustawą stosownej zgody tego Ministra /art. 139 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o BOR/. Odmienna interpretacja powyższych przepisów ustawowych jest niedopuszczalna nie tylko dlatego, że byłaby ona niezgodna z ich literalnym brzmieniem, lecz także i z tej przyczyny, że: a/ wobec braku wyraźnej odrębnej regulacji ustawowej w tym zakresie w ustawie o BOR, musiałaby się ona opierać wyłącznie na rozszerzającej wykładni przepisów ustawy o BOR, które w tym zakresie stanowią przecież regulację szczególną /lex specialis/ względem ogólnych przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych; oraz b/ zmuszałaby równocześnie do przyjęcia takich domniemań, które w rezultacie prowadziłyby do pozbawienia lub ograniczenia ustawowo gwarantowanych praw /w szczególności prawa do wypowiedzenia/, z jakich w wypadku zwolnienia ze służby korzystają żołnierze zawodowi pozostający w zawodowej służbie wojskowej, a to w oczywisty sposób naruszałoby konstytucyjnie gwarantowaną zasadę równego traktowania obywateli przez władzę publiczną /art. 32 ust. 2 Konstytucji RP/. W konsekwencji oznacza to, że w celu "zwolnienie" żołnierza zawodowego pozostającego w stosunku służbowym zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 139 ust. 2 zdanie drugie oraz art. 146 ust. 3 ustawy o BOR Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji powinien: po pierwsze - doręczyć żołnierzowi zawodowemu za pokwitowaniem odbioru wypowiedzenie określające datę, od której biegnie termin wypowiedzenia /art. 78 ust. 2 pkt 2 i art. 79 ust. 4 i ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z przepisy par. 137 ust. 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych - Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38 ze zm. - powoływanego nadal jako: rozporządzenie MON z 1996 r./: po drugie - wydać /rozkaz/ decyzję określającą termin zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej /art. 75 ust. 1 pkt 7 i art. 79 ust. 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z par. 155 ust. 1 i par. 137 ust. 4 rozporządzenia MON z 1996 r./. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Minister Spraw Wewnętrznych wydał decyzję z dnia 29 czerwca 2001 r. o zwolnieniu skarżącego - kapitana Janusza P. z zawodowej służby wojskowej bez uprzedniego doręczenia mu wymaganego prawem wypowiedzenia stosunku służbowego, która następnie utrzymana została w mocy decyzją tego Ministra z dnia 8 sierpnia 2001 r. Tym samym trafny okazał się podniesiony w skardze na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut rażącego naruszenia art. 78 ust. 2 pkt 2 oraz art. 79 ust. 4 i ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z par. 137 ust. 3 - ust. 4 i par. 155 ust. 1 rozporządzenia MON z 1996 r. oraz w związku z art. 139 ust. 2 ustawy o BOR, który został też prawidłowo oceniony i uwzględniony w zaskarżonym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/ oraz art. 393[12] Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, (...) /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł jak w sentencji.