I SA/Bk 1/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marcin Kojło, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), sędzia WSA Justyna Siemieniako, Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 marca 2026 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 października 2025 r. nr UP-748/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. W dniu 29 lipca 2025 r. B. B. (dalej jako: "skarżąca") zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie zadłużenia z tytułu składek. Swoją prośbę umotywowała trudną sytuacją życiową, tj. finansową, zdrowotną, rodzinną. Skarżąca poinformowała o problemach zdrowotnych swoich i męża. Wyjaśniła, że wraz z mężem utrzymują się z niewielkich emerytur, z których pokrywają niezbędne miesięczne wydatki z tytułu leków, wizyt lekarskich, dojazdów do szpitali, poradni, pobyty w sanatoriach. Dodała, że ww. wydatki przewyższają możliwości finansowe. Skarżąca wskazała, że zadłużenie powstało w latach 2011-2013, tj. wówczas, gdy jej mąż stracił pracę i przez kilka lat nie mógł znaleźć zatrudnienia; cała rodzina była wtedy na utrzymaniu skarżącej. Jak wskazała skarżąca, podejmowała próby spłaty zadłużenia w układzie ratalnym, jednak jej dochody nie pozwalały na dokonywanie regularnych wpłat, a spłacanie zadłużenia stanowiło bardzo duże obciążenie. Kwota zaległości negatywnie wpływa na jej psychikę i utrudnia codzienne funkcjonowanie, co przeczy zasadzie humanitaryzmu. W dniu 21 lipca 2025 r. strona doprecyzowała zakres wniosku, wnosząc o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek oraz przedłożyła dodatkowe dokumenty. Zakład 1 sierpnia 2025 r. poinformował skarżącą o prawie do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym oraz możliwości złożenia dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności. Zaznaczono również, że jeśli nie przedłoży dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację materialną, wniosek zostanie rozpatrzony wyłącznie na podstawie posiadanych przez organ informacji. W dniu 18 sierpnia 2025 r. do ZUS wpłynęło oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym oraz dodatkowe dokumenty. Decyzją z 11 września 2025 r., nr 1714/2025, ZUS odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność, będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 15.101,96 zł, w tym na: - ubezpieczenia społeczne – za okres maj 2011 r., lipiec – listopad 2011 r., marzec – maja 2012 r., październik 2012 r. – styczeń 2013 r. w łącznej kwocie 10.318, 74 zł (w tym z tytułu składek 4.323,74 zł, odsetek 5.995,00 zł); - ubezpieczenia zdrowotne – za okres sierpień – listopad 2011 r., marzec – maj 2012 r., październik 2012 r. – styczeń 2013 r. w łącznej kwocie 4.783,21 (w tym z tytułu składek 2.019,21 zł, odsetek 2.764,00 zł). Organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 350, dalej jako: "u.s.u.s."). Skarżąca nie wykazała zaś, zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego. Nadto nie wykazała jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, a także aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W dniu 3 października 2025 r. do ZUS wpłynął wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strona poinformowała, że miesięczny dochód jej i męża wynosi łącznie 3.558,89 zł, a jego wysokość nie pozwala na utrzymanie rodziny i na zaspokojenie minimalnych potrzeb egzystencji. Podkreśliła, że oboje z mężem mają poważne problemy zdrowotne, co wiąże się ze zwiększonymi wydatkami i ich nieprzewidywalnością. Skarżąca dodała, że od wielu lat zmaga się z ciężką, przewlekłą chorobą nowotworową, złośliwym rakiem tarczycy. W 2020 r. przeszła operację usunięcia tarczycy. Ponadto, zmaga się z cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, niedoczynnością tarczycy, bólami kręgosłupa. Pozostaje pod opieką lekarzy wielu poradni specjalistycznych. Mąż skarżącej natomiast leczy się na schorzenia tarczycy, kardiologicznie, nadciśnienie, a także przepuklinę, zmaga się również z poważnymi problemami urologicznymi i poddawany był wielokrotnie hospitalizacji, w czasie której odbyło się wycięcie zmiany z pęcherza o nieznanej etiologii. Strona poinformowała, że miesięczny koszt leczenia wynosi około 500,00 zł do 600,00 zł. Podkreśliła, że obciążające ją zadłużenie pochodzi z lat 2011 do 2013 i wynika z faktu, że mąż w tamtym okresie stracił pracę i na strony wyłącznym utrzymaniu pozostawała cała rodzina. Wyjaśniła, że przez lata próbowała w miarę swoich możliwości spłacać zadłużenie w systemie ratalnym, dochody i stan zdrowia nie pozwalały jednak na regularne spłaty. Decyzją z 30 października 2025 r., nr UP-748/2025, ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podał, że do akt sprawy skarżąca przedłożyła oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 18 sierpnia 2025 r., z którego wynika, że: jest mężatką; nie pracuje zarobkowo; pobiera świadczenie emerytalne, nr świadczenia [...], w wysokości 1.916,40 zł brutto, które po dokonanych potrąceniach egzekucyjnych wynosi 1.331,03 zł netto; nie posiada dochodu z innych źródeł; nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy; ponosi stałe, miesięczne wydatki z tytułu: czynszu - 720,00 zł, opłat eksploatacyjnych - około 250,00 zł, co dwa lata wyjazd do sanatorium z mężem, koszt wyjazdu to 2.000,00 zł; ponosi miesięczne koszty leczenia w wysokości około 500,00 zł do 600,00 zł (razem z mężem); prowadzi gospodarstwo domowe z mężem J. B., który osiąga dochód 2.100,00 zł netto; posiada zobowiązania finansowe w ZUS z miesięczną ratą 400,00 zł; zobowiązania są potrącane ze świadczenia emerytalnego w kwocie 400,00 zł miesięcznie; w ramach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej posiada mieszkanie o pow. 58,80 m2 położone w B. przy ul. [...]; nie posiada maszyn, urządzeń, środków transportu; posiada kilkuletni sprzęt; nie posiada wierzytelności; z uwagi na wiek i stan zdrowia jest na emeryturze, nie ma możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej; z uwagi na sytuację finansową i zdrowotną, umorzenie jest prognozowanym sposobem uregulowania należności; od lat zmaga się z chorobą nowotworową, cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, niedoczynnością tarczycy, silnymi bólami kręgosłupa i kręgów szyjnych; mąż J. B. również boryka się z problemami zdrowotnymi - chorobą tarczycy, schorzeniami kardiologicznymi, nadciśnieniem tętniczym, przepukliną, problemami urologicznymi, przebył 10 operacji wycięcia zmiany nieznanej z pęcherza (guza). W celu rozpatrzenia sprawy korzystano z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Internetowej Bazy Regon, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na ich podstawie ustalono, że: 5 czerwca 2013 r. skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej; pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.916,40 zł brutto, które po dokonanych potrąceniach egzekucyjnych w wysokości 412,89 zł wynosi 1.331,03 zł netto; J. B. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.448,20 zł brutto, tj. 2.227,86 zł netto, świadczenie jest wolne od potrąceń; skarżąca nie ma zarejestrowanych żadnych pojazdów; jest współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego o pow. 58,80 m2 położonego w B. przy ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą nr [...]; ma następców prawnych - męża J. B. oraz dzieci – J. N., E. B. i P. B. ZUS wskazał jednocześnie, że decyzji z 11 września 2025 r., nr 1714/2025, prawidłowo ustalono, że podjęte czynności w sprawie i wszczęcie 21 listopada 2018 r. postępowania egzekucyjnego przez Dyrektora Oddziału ZUS w Białymstoku zawiesiło bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Na dzień wydania decyzji należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Odnosząc się do art. 28 ust. 2 w zw. z ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. organ wskazał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, nie można stwierdzić ich całkowitej nieściągalności, gdyż postępowanie egzekucyjne nadal jest w toku. Dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Zakład nie dostrzegł również podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarski, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365, dalej jako: "rozporządzenie MGPiPS"). W tym kontekście organ wskazał, że do oceny sytuacji finansowej przyjęto dochód po potrąceniach egzekucyjnych ze świadczenia emerytalnego w wysokości 412,89 zł, które są konsekwencją nieregulowania zobowiązań. Z analizy dokumentacji przedłożonej do sprawy wynika, że z tytułu opłat eksploatacyjnych skarżąca ponosi stałe comiesięczne wydatki w kwocie 1.022,07 zł (czynsz, N., prąd). ZUS nie może jednak umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Organ zauważył, że do akt sprawy skarżąca przedłożyła 2 paragony fiskalne z apteki z 10 kwietnia 2025 r. na łączną kwotę 158,92 zł i z 21 maja 2025 r. na kwotę 26,99 zł, fakturę z 25 lipca 2023 r., nr [...], za zakup pooperacyjnej ortezy na kwotę 700,00 zł, liczne potwierdzenia dokonania opłaty uzdrowiskowej oraz zapłaty za pobyt w sanatorium w okresie od 2017 r. do 2022 r. Ostatnia faktura za dwie osoby z 16 sierpnia 2022 r., nr [...] na kwotę 1.146,60 zł oraz dwie opłaty uzdrowiskowe z 13 sierpnia 2022 r., nr [...] oraz [...], na kwoty 105,60 zł. Jak podniósł organ, każdy pacjent objęty świadczeniami opieki zdrowotnej, finansowanymi ze środków publicznych ma prawo do zakupu produktów leczniczych za cenę obniżoną lub otrzymania ich nieodpłatnie w ramach wykazu leków refundowanych. Skarżąca nie wykazała innych zobowiązań finansowych, poza ZUS. ZUS wykluczył występowanie przesłanki ubóstwa. Skarżąca wraz z mężem pobiera świadczenia emerytalne, które są corocznie waloryzowane. Organ nie mógł pominąć również faktu otrzymywania jednorazowego "trzynastego" i "czternastego" świadczenia, co z pewnością wpływa na poprawę sytuacji finansowej rodziny. Z "trzynastki" i "czternastki" nie można dokonywać potrąceń egzekucyjnych. Ponadto skarżąca ma dorosłe dzieci, które posiadają własne źródło dochodu. Dzieci mają obowiązek wesprzeć rodziców, w sytuacji przejściowych problemów finansowych. Reasumując, organ wskazał, że sytuacja finansowa skarżącej, pomimo że jest przez nią uznana za trudną, nie nosi znamion ubóstwa. Instytucja umorzenia stworzona jest dla przypadków szczególnie trudnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, bądź inne nadzwyczajne okoliczności zobowiązany nie jest w stanie spłacić zadłużenia. W niniejszej sprawie trudno doszukać się cech wyjątkowości. W ocenie organu zobowiązania z tytułu składek mogą zostać spłacone w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Dalej organ wskazał także, że działalność gospodarcza nie jest już prowadzona, dlatego przesłanka § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS nie ma zastosowania. Strona poinformowała, że wraz z mężem mają poważne problemy zdrowotne, od lat zmaga się z chorobą nowotworową - rakiem tarczycy; w 2020 r. przeszła operację usunięcia tarczycy. Ponadto choruje na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, silne bóle kręgosłupa i pozostaje pod opieką wielu poradni specjalistycznych. Mąż skarżącej leczy się na schorzenia tarczycy, kardiologiczne, nadciśnienie tętnicze i przepuklinę. Zmaga się również z poważnymi problemami urologicznymi. Skarżąca nie udokumentowała, że sprawuje opiekę nad chorym członkiem rodziny. Jak wskazał ZUS, strona z mężem pobierają świadczenia emerytalne, które są wypłacane bez względu na stan zdrowia czy ewentualną konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Dlatego w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy, nie znaleziono podstaw do uchylenia decyzji ZUS z 11 września 2025 r., nr 1714/2025. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając decyzję w całości, zarzuciła: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia MGPiPS, poprzez błędne niezastosowanie przewidzianej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwości umorzenia składek, pomimo formalnego braku całkowitej ich nieściągalności, wskutek błędnego przyjęcia, iż skarżąca jest w stanie w dalszym ciągu spłacać zadłużenie na rzecz ZUS, mimo że: - skarżąca oraz jej mąż są osobami poważnie schorowanymi, borykającymi się z licznymi dolegliwościami zdrowotnymi - skarżąca: z przewlekłą chorobą nowotworową - złośliwym rakiem tarczycy, cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, niedoczynnością tarczycy, silnymi bolami kręgosłupa, zaś jej mąż J. B.: z chorobą tarczycy, schorzeniami kardiologicznymi, nadciśnieniem tętniczym, a także przepukliną i z poważnymi problemami natury urologicznej, co istotnie zwiększa ich comiesięczne wydatki, - łączny miesięczny dochód skarżącej oraz jej męża wynosi zaledwie 3.558,89 zł, a więc jest równy minimalnemu wynagrodzeniu za pracę jednej osoby. 2. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: "k.p.a."), polegające na dokonaniu przez organ wybiórczej oraz jednowymiarowej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i całkowitym pominięciu, że: a) otrzymywana przez skarżącą co miesiąc tytułem emerytury kwota, nawet przy uwzględnieniu świadczenia otrzymywanego przez męża skarżącej, jest kwotą, która przy obecnych kosztach życia oraz leczenia małżonków B., a także wobec powszechnego wzrostu cen produktów i usług, w przypadku konieczności dalszego znoszenia przez skarżącą toczącej się wobec niej egzekucji, skutkującej comiesięcznym potrącaniem kwoty ponad 400 zł na poczet zadłużenia, prowadzi do egzystowania rodziny B. na poziomie poniżej niezbędnego minimum, b) wobec skarżącej egzekucja składek toczy się już od porad 10 łat, co prowadzi do sytuacji, iż skarżąca narażona jest nieustannie na dyskomfort i stres związany z poczuciem, że nigdy nie spłaci powstałego zadłużenia, co w połączeniu z faktem, że skarżąca jest osobą schorowaną, zaś potrącanie co miesiąc z jej niewielkich dochodów kwoty 400 zł prowadzi do pozbawienia jej osoby możliwości prowadzenia egzystencji na godnym poziomie, może być uznane za obciążenie niehumanitarne, które to uchybienia doprowadziły do błędnego przyjęcia, iż stan majątkowy i sytuacja rodzinna skarżącej, pozwalają jej na dalsze spłacanie zadłużenia oraz że nie zachodzi uzasadniony przypadek przemawiający za całkowitym umorzeniem zaległości z tytułu składek. W oparciu o powyższe zarzuty autor skargi wniósł o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sporu jest kwestia zasadności odmowy umorzenia skarżącej nieopłaconych należności składkowych. Rozpatrując zasadność podniesionych w skardze zarzutów, w pierwszej kolejności należało odnieść się do kwestii wymagalności należności objętych wnioskiem o umorzenie. Z decyzji wydanych w sprawie wynika, że najstarsze należności obciążające skarżącą obejmują składki za maj 2011 r. W związku z powyższym należy wskazać, że w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Natomiast od 1 stycznia 2012 r., na mocy art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378), art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zgodnie z art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1). Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). Na mocy art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jak natomiast stanowi art. 24 ust. 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Z kolei art. 24 ust. 5a u.s.u.s. wskazuje, że bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Jak wynika z akt administracyjnych w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia zaległych składek, gdyż bieg terminu przedawnienia został zawieszony na skutek wszczęcia postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek oraz na skutek zawarcia umowy w przedmiocie ulgi w spłacie należności (szczegółowe zestawienie okresów trwania zawieszenia w stosunku do poszczególnych zaległości przedstawiono w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji na str. 9-10). Organ był więc uprawniony do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej o umorzenie zaległych składek. Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji, wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.su.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 wskazano natomiast, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi wówczas, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ustawodawca przewidział nadto w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umarzania przez ZUS należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Korzystając z upoważnienia ustawowego (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS określił przesłanki umarzania należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca, pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego - nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07; powoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kontroli sądu podlega w związku z tym nie zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej - lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa. W tej sytuacji obowiązkiem sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast sąd nie rozstrzyga o tym, czy należności powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 kpa, w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Badając zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych ramach prawnych, sąd stwierdza, że w kontrolowanej sprawie organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał jego trafnej oceny prawnej. Zdaniem sądu organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Zakład rozważył sytuację bytową, zdrowotną i materialną skarżącej. Ustalenia oraz ocena zgromadzonego materiału dowodowego w tym zakresie nie nosi znamion dowolności. W ocenie sądu organ prawidłowo stwierdził, że w niniejszej sprawie nie występuje żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnieniu swojej decyzji organ skrupulatnie i wyczerpująco odniósł się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę tą w pełni podziela. Oczywistym jest, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., tj. śmierć skarżącej. Nie wystąpiły również przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. Brak jest bowiem w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów wskazujących, że: sąd o ddalił w niosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze. Bez wątpienia nie ziściła się również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż skarżąca co prawda zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie zostało spełnione kryterium braku majątku, ponieważ pobiera ona świadczenie emerytalne w wysokości pozwalającej na prowadzenie postępowania egzekucyjnego, jest współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, jak też nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ skarżąca ma męża oraz dzieci. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ nie ulega wątpliwości, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżąca, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Słuszna jest również ocena, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdził bowiem braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można również stwierdzić, że w sposób oczywisty w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że Dyrektor Oddziału ZUS w Białymstoku prowadzi postępowanie egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego, które przynosi efekty w postaci sukcesywnych wpłat na poczet zadłużeni, zaś skarżąca jest współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego. Postępowanie egzekucyjne nadal jest w toku i nie zostało zakończone jako bezskuteczne. Na obecnym etapie nie można zatem definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji, albowiem istnieją możliwości dalszego, chociażby częściowego, uregulowania przez stronę zaległych składek i nie jest wykluczone, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego odzyska się w przyszłości w całości, bądź w części, należności objętych wnioskiem o umorzenie. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Dopóki więc istnieje możliwość prowadzenia czynności egzekucyjnych, organ rentowy, działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Zauważyć nadto wypada, że w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wskazano na oczywistość faktu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki. Natomiast sytuacja skarżącej na taką oczywistość nie wskazuje. Ocena możliwości egzekucyjnych nie zawsze odnosi się wyłącznie do bieżącej sytuacji, w szczególności, gdy bieżącej sytuacji nie można przypisać cech trwałości. Branie pod uwagę możliwości egzekucyjnych, jakie mogą się pojawić w przyszłości, uzasadnia m.in. interes społeczny. Zdaniem sądu, zważywszy w głównej mierze na prowadzone postępowanie egzekucyjne, umorzenie należności byłoby przedwczesne, działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. Tym samym organ słusznie przyjął, że w sprawie istnieje szansa na wyegzekwowanie należności z tytułu składek. Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. Za prawidłową sąd uznaje również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia MGPiPS. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że ciężar wykazania okoliczności dających organowi podstawę do rozważenia możliwości umorzenia należności spoczywa właśnie na osobie ubiegającej się o umorzenie należności - co jednoznacznie wynika z użytego w treści § 3 ust rozporządzenia MGPiPS zwrotu "jeżeli zobowiązany wykaże". To wnioskujący ma więc wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r., II GSK 2410/11). Wynika to z tego, że jedynie strona występująca z wnioskiem o umorzenie posiada wiedzę o swoim stanie majątkowym i sytuacji bytowej, czyli o okolicznościach stanowiących podstawę do ewentualnego uwzględnienia jego wniosku. ZUS ma wprawdzie obowiązek wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 7 k.p.a.) lecz inicjatywa dowodowa należy tutaj do wnioskodawcy, natomiast organ obowiązany jest ocenić przedstawione przez niego okoliczności. Niekwestionowana w sprawie jest ocena organu, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS (poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności), gdyż skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie budzi również zastrzeżeń sądu rozstrzygnięcie, że przesłanka opisana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie miała w sprawie zastosowania. Trafnie organ ocenił, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego trwale możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Natomiast w przypadku skarżącej przesłanka ta nie zachodzi. Strona nie udokumentowała sprawowania opieki na chorym członkiem rodziny. Nadto, wraz z mężem pobiera świadczenia emerytalne, które są wypłacane bez względu na stan zdrowia czy ewentualną konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Przechodząc do kontroli stanowiska organu w zakresie przesłanki wymienionej w pkt 3 analizowanego przepisu, wskazać należy, że Zakład dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącą, uzupełnionym również o informacje wynikające z ogólnodostępnych rejestrów centralnych i systemu ZUS. Podkreślenia przy tym wymaga, że organ przed wydaniem decyzji umożliwił skarżącej zapoznanie i wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego, a w toku postępowania informował ją o możliwości dołączenia do akt dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej, finansowej i zdrowotnej. W efekcie organ dysponował szerokim materiałem dowodowym (zob. str. 2-8 decyzji pierwszej instancji, por. też wyżej). Skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1.916,40 zł brutto (1.331,03 zł netto), prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, który pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.448,20 zł brutto (2.227,86 zł netto). Skarżąca więc pobiera świadczenie emerytalne, które przyznane jest na stałe, bez względu na stan zdrowia i podlega corocznej waloryzacji. Rodzina ponosi stałe miesięczne wydatki w wysokości 720,00 zł, opłat eksploatacyjnych w wysokości 250,00 zł oraz kosztów leczenia w kwocie 500-600,00 zł; wraz z mężem strona ponosi koszt wyjazdów do sanatorium – co dwa lata w kwocie 2.000,00 zł. Słuszna jest ocena organu, że wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem nie są wydatkami nadzwyczajnymi, mają charakter ponoszonych przez ogół społeczeństwa. Strona nie wykazała przy tym zobowiązań wobec innych wierzycieli, nie przedłożyła dokumentów wskazujących na trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych należności i opłat; nie korzysta z pomocy społecznej. Organ zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych prawidłowo ustalił, że minimum socjalne w 2025 r. (dane za II kwartał 2025 r.) dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 3.212,30 zł. Tym samym miesięczny dochód w gospodarstwie nawet po dokonanych potrąceniach ze świadczenia emerytalnego jest wyższy od wskazanej kwoty minimum socjalnego. W związku z powyższym organ trafnie uznał, że nie ma podstaw do stwierdzenia, iż w sytuacji skarżącej występuje stan ubóstwa. Na uwagę zasługują przy tym ustalenia organu, że skarżąca może uzyskać również wsparcie od dzieci, przepisy prawa rodzinnego nakładają bowiem na członków najbliższej rodziny strony skarżącej obowiązek alimentacyjny. W ocenie sądu pomimo okoliczności mogących świadczyć o niewątpliwie niełatwej sytuacji materialnej strony skarżącej, organ przedstawił okoliczności przemawiające przeciwko uwzględnieniu wniosku o umorzenie. Nie można bowiem stwierdzić, że problemy finansowe strony się pogłębiają. W ocenie sądu pomimo okoliczności mogących świadczyć o niewątpliwie niełatwej sytuacji materialnej strony skarżącej, organ przedstawił okoliczności przemawiające przeciwko uwzględnieniu wniosku o umorzenie. Skład orzekający zdaje sobie sprawę, że dochody skarżącej i jej męża nie są wysokie, są oni osobami podlegającymi leczeniu, zaś toczące postępowania egzekucyjne mogą wiązać się z dyskomfortem w życiu codziennym, jednak okoliczności te, same w sobie, nie mogły stanowić podstawy do wydania innego rozstrzygnięcia. Wobec powyższego należało stwierdzić, że zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia MGPiPS, jak też art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. są niezasadne. Organ przeprowadził wszechstronne postępowanie dowodowe, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a uzasadnienie zaskarżonego do sądu rozstrzygnięcia ZUS odpowiada wymogom ustawowym, zawiera wszechstronną ocenę stanu majątkowego skarżącej i szczegółowo wykazuje dlaczego odmówiono jej umorzenia należności w oparciu o wszystkie ustawowe przesłanki. Organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanej oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Słusznie więc uznano, że brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Mając na uwadze powyższe, sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143) orzekł jak w sentencji wyroku.