I SA/Bk 110/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 8 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2010 r. w pomniejszonej wysokości p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. E. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej podając, iż jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i z tego powodu zmuszony do ograniczenia produkcji rolnej do najmniej pracochłonnych czynności, co oznaczało spadek dochodów oraz skutkowało koniecznością zatrudnienia pracowników do wykonywania najcięższych prac. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje renta w wysokości 465 zł miesięcznie. Dodatkowo wnioskodawca uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 1.200 zł oraz kosztów sądowych – 124 zł, a także dopłaty unijne w wysokości 2.335 zł. Majątek E. S. stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha oraz drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. Gospodarstwo rolne jest położone na bardzo słabych glebach, część gruntów jest odległa o 13 kilometrów od domu skarżącego. Budynki gospodarcze są stare i niefunkcjonalne, co utrudnia rozwój hodowli zwierząt. E. S. nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Przeciwko skarżącemu toczy się osiem postępowań egzekucyjnych (k. 158 - 159). E. S. posiada 8 sztuk bydła, w tym 3 krowy oraz ciągnik rolniczy, przyczepę rolniczą i inne maszyny niezbędne do prowadzenia produkcji rolnej. W okresie od kwietnia do czerwca 2013 r. skarżący nie sprzedawał płodów rolnych. Wykazane wydatki miesięczne wnioskodawcy to: 600 zł – żywność, 100 zł – energia elektryczna, 36 zł - wywóz nieczystości, 30 zł – woda, 100 zł - telefon. Umowa dzierżawy nieruchomości, za którą wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny jest umową ustną (k. 164 v). Brak możliwości spłaty zadłużenia skutkował odcięciem w dniu 17 lipca 2013 r. dopływu energii elektrycznej (k. 164 v i k. 168). Do akt sprawy E. S. dołączył: wezwanie z dnia 06 maja 2013 r. dotyczące dokonywania potrąceń z renty lub emerytury (k. 171); wezwanie do zapłaty należności z dnia 18 czerwca 2013 r. (k. 170); wezwanie z dnia 24 stycznia 2013 r. dotyczące pokrycia nieuiszczonych kosztów postępowania sądowego (k. 169); decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. dot. przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (k. 172); dokumenty dot. odłączenia energii elektrycznej za zadłużenie (k. 167 - 168); decyzję KRUS z dnia [...] lipca 2013 r. potwierdzającą wysokość otrzymywanej renty (k. 165 – 166). Postanowieniem z 5 września 2013 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia wnioskodawca wywiódł sprzeciw, zarzucając brak dokładnej i rzetelnej oceny jego sytuacji życiowej i materialnej. Wskazał, że referendarz pominął fakt jego niezdolności do pracy i możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę samotną w wieku 61 lat. Zaznaczył, że złożył oświadczenie, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych a tym bardziej kosztów ustanowienia adwokata, które to oświadczenie referendarz celowo pomija w swoim uzasadnieniu. Wskazał, że choroba serca uniemożliwia mu wykonywanie ciężkich prac w gospodarstwie rolnym, co uniemożliwia osiąganie wysokich dochodów. Wnioskodawca wskazał także na tocząc się postępowania egzekucyjne, które paraliżują życie i funkcjonowanie gospodarstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania przez Sąd sprawy będącej przedmiotem wniosku. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną - prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W tym miejscu należy wskazać, że w sprawie niniejszej skarżący dwukrotnie składał wnioski o przyznanie prawa pomocy, które zostały negatywnie rozpoznane postanowieniami WSA w Białymstoku z dnia 13 lipca 2012 r. i z dnia 13 lutego 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami, odpowiednio z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 311/12 i z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GZ 164/13 oddalił zażalenia od tych postanowień. Z uzasadnień tych orzeczeń wynika, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy było to, iż w oparciu o złożone przez stronę dokumenty nie można było rzetelnie ocenić jego sytuacji majątkowej. Podkreślono, że skarżący eksponuje swoje wysokie wydatki, a nie przedstawia w sposób pełny swoich dochodów. W ocenie Sądu, rozpoznając po raz kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, należało przyjąć, że jego sytuacja majątkowa i osobista nie uległa istotnej zmianie, w porównaniu do stanu z początku 2013 r. Skarżący wykazał swoje miesięczne wydatki na poziomie 860 zł, zaś uzyskiwane regularne dochody na poziomie 465 zł (renta) oraz nieregularny dochód uzyskiwany z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego - 1.000 zł czynszu dzierżawnego, zwrot podatku akcyzowego w kwocie około 1200 zł., kosztów sądowych w wysokości 124 zł., czy też dopłat unijnych do prowadzonej produkcji rolnej w wysokości 2 335 zł. Jak zauważył referendarz sądowy, wykazane przez skarżącego wydatki niemal dwukrotnie przekraczają osiągany przez niego dochód miesięczny. E. S. nie wykazał przy tym skąd uzyskuje środki finansowe na ich pokrycie. Jednocześnie w skład majątku wnioskodawcy wchodzi: nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, dom o powierzchni 60 m², 8 sztuk bydła oraz maszyny rolnicze. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, zaprezentowanym w sprzeciwie, jakoby przy ocenie jego sytuacji majątkowej nie został uwzględniony stan jego zdrowia oraz prowadzenie licznych postępowań egzekucyjnych. Okoliczności te był i są brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy, jednakże same przez się nie mogą stanowić o rzetelności złożonego oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej skarżącego. Deklarowanie w oświadczeniu znacznie wyższych wydatków niż ujawnione przychody budzi uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności całego oświadczenia i sugeruje, że Skarżący posiada dodatkowe, nieujawnione źródło przychodów, z których może być sfinansowany wpis od skargi kasacyjnej czy też opłacenie adwokata do jej sporządzenia. Powyższe świadczy o tym, że sytuacja majątkowa skarżącego nie jest tak zła, jak podaje on we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje na to chociażby fakt, że mimo praktycznie identycznej sytuacji zdrowotnej i finansowej, Skarżący w dniu 5 listopada 2012 r. uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał zatem istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Dlatego też Sąd, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.