I SA/Bk 129/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 2 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] "J." w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata sprawy ze skargi [...] "J." w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. E. B. p o s t a n a w i a przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. [...] "J." w S. (dalej powoływane jako Stowarzyszenie) wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku wskazano, że dochody Stowarzyszenia nie pozwalają na opłacenie kosztów sądowych. Na dzień 26 marca 2010 r. stan kasy Stowarzyszenia wynosił 91,15 zł. Źródłem dochodu strony skarżącej są składki członkowskie - w roku bieżącym nie uzyskano z tego tytułu żadnych środków pieniężnych. Stowarzyszenie nie posiada środków trwałych, za rok obrotowy 2009. Stan kasy strony skarżącej na dzień 31 grudnia 2010 r. wynosił 91,15 zł (k. 28 - 30). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 12 kwietnia 2010 r. Stowarzyszenie wskazało, że na dzień 31 marca 2010 r. liczyło 27 członków. Składka członkowska wynosi 10 zł rocznie. Stowarzyszenie nie posiada konta bankowego, gdyż bank rozwiązał z nim umowę na skutek braku obrotów (k. 38). Strona skarżąca dołączyła do akt sprawy zestawienie przychodów i rozchodów za 2009 r. (k. 37); wyciągi z rachunków bankowych (k. 39 – 40). Postanowieniem z dnia 12 maja 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu Stowarzyszeniu w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym w terminie sprzeciwie Stowarzyszenie zaskarżyło powyższe postanowienie, powtarzając okoliczności przedstawione we wniosku. Dodatkowo podkreśliło, że jako Stowarzyszenie korzystają z dobrodziejstw demokracji, celem ochrony społeczności wiejskiej w zakresie prawa administracyjnego i podatkowego. Zaznaczyło również, że nie prowadzi działalności gospodarczej, z uwagi na ogarniający kryzys i utrzymuje się jedynie ze składek członkowskich. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek o przyznanie skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W wyniku rozpoznania zażalenia skarżącego Stowarzyszenia, postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 371/10, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Zdaniem NSA, rozpoznając ponownie sprawę należy skoncentrować się na aktualnej sytuacji majątkowej Stowarzyszenia, zaś rozważania o potencjalnych możliwościach zarobkowych może mieć jedynie charakter pomocniczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając wniosek ustalił i zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez Skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej powoływana w skrócie jako u.p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 u.p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje - gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 u.p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu przytoczone przez skarżące Stowarzyszenie okoliczności stanowią dostateczne uzasadnienie przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania adwokata. Skarżący podmiot jest organizacją społeczną działającą na rzecz organizowania współpracy, niesienia pomocy, stwarzania optymalnych warunków dla rozwoju cywilizacyjnego, kulturalnego i prawnego członków Stowarzyszenia i osób niezrzeszonych. Z tytułu prowadzonej działalności nie uzyskuje zysku, zaś wszystkie posiadane środki przekazuje na realizację celów określonych w statucie. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego wynika, iż Stowarzyszenie utrzymuje się wyłącznie z symbolicznych składek członkowskich (po 10 zł rocznie). Stowarzyszenie aktualnie dysponuje jedynie kwotą około 100 zł. Jednocześnie skarżące Stowarzyszenie przedłożyło wyciągi bankowe i zaświadczenie o rozwiązaniu umowy o prowadzenie konta. Tym samym należało przyjąć, że Stowarzyszenie dowiodło, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tej sytuacji, stosując przepisy art. 245 § 2 oraz art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.