I SA/Bk 142/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 24 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P.B. na czynność Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 4 września 2020 r. nr WSA.Inf.0772-1/20 w przedmiocie przekazania organowi podatkowemu informacji o nieuiszczeniu należnej opłaty skarbowej przez skarżącego p o s t a n a w i a: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić skarżącemu P.B. uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 (dwieście) złotych. , P.B. (dalej jako: "skarżący") wywiódł skargę na czynność Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 4 września 2020 r. o nr WSA.Inf.0772-1/20 polegającą na przekazaniu organowi podatkowemu - Prezydentowi Olsztyna - informacji, że skarżący nie uiścił należnej opłaty skarbowej od pełnomocnictw w sprawach T.M. (pełnomocnictwo z 29 lipca 2020 r.) oraz T.R. P.B.1. i W.K. (pełnomocnictwa z 7 lipca 2020 r.). W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżoną czynnością Prezes WSA w Olsztynie ustalił, że opłata od ww. pełnomocnictw jest należna, nie została uiszczona, a zobowiązanym do jej uiszczenia jest P.B.. W ocenie skarżącego jednak te władcze i jednostronne ustalenia Prezesa WSA w Olsztynie są wadliwe. Skarżący podniósł, że opłata nie jest należna, a tym samym nie jest zobowiązany do jej uiszczenia, z uwagi na treść przepisu art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1923 ze zm., dalej jako: "u.o.s."). Skarżący wywiódł, że skarga okazała się konieczna, gdyż obecnie toczą się wobec niego postępowania wyjaśniające przed Prezydentem Olsztyna; skarga (ewentualne stwierdzenie bezskuteczności czynności) ma także zapobiec wszczęciu niezasadnych postępowań podatkowych. W odpowiedzi na skargę Prezes WSA w Olsztynie wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na fakt, że sprawa nie podlega właściwości sądów administracyjnych. Ewentualnie, z ostrożności procesowej, wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Prezes wyjaśnił, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest czynność organu sądu, która nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego, w myśl art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako: "p.p.s.a."). Zaskarżona informacja zbiorcza, przekazana zgodnie z dyspozycją art. 11 ust. 2 i 3 u.o.s., nie stanowi aktu z zakresu administracji publicznej dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o którym w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Pismo to, wbrew twierdzeniom strony, nie orzeka o nałożeniu, w sposób władczy, jakichkolwiek obowiązków na skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Merytoryczne badanie legalności aktów administracyjnych zaskarżonych do sądu administracyjnego możliwe jest wówczas, gdy skarga spełnia wymogi formalne, została złożona w terminie oraz gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu administracyjnego. Stwierdzenie braku którejkolwiek z przesłanek dopuszczalności zaskarżenia, uniemożliwia rozpoznanie sprawy co do istoty. Z tego względu, przed przystąpieniem do rozpoznawania sprawy, sąd zbadał dopuszczalność skargi wniesionej przez P.B. Zdaniem sądu, sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych wyznacza katalog skarg na określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. działania organów administracji publicznej, ich bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, ale tylko w przypadkach, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a. Katalog ten rozszerzają przepisy ustaw szczególnych, które przewidują kontrolę sądu administracyjnego w sprawach nieprzewidzianych w art. 3 § 2 p.p.s.a. Powyższe wyliczenie stanowi katalog zamknięty. Zaskarżenie aktu lub czynności niewymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. (a także bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 tego przepisu) oznacza, że sprawa nie jest objęta właściwością sądu administracyjnego, a tym samym - zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - skarga podlega odrzuceniu. Wyjaśnienia wymaga, że sądowej kontroli podlegają tylko i wyłącznie takie akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, które mają charakter władczy, są podejmowane w sprawach indywidualnych, mają charakter publicznoprawny i dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisu prawa, co oznacza, że musi istnieć ścisły i bezpośredni związek między działaniem (zaniechaniem określonego działania) organu administracji publicznej a możliwością realizacji uprawnienia (obowiązku) wynikającego z przepisu prawa przez podmiot niepowiązany organizacyjnie z organem wydającym dany akt lub podejmującym daną czynność (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2011). Natomiast zakres przedmiotowy aktów dotyczących uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa należy ograniczyć do przepisów materialnego prawa administracyjnego, które wyłączają możliwość podjęcia decyzji czy postanowienia, wymagają jednak od organu wykonującego administrację publiczną potwierdzenia danego uprawnienia lub obowiązku (B. Adamiak, Z problematyki właściwości sądów administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.; Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2006, nr 2). Zasadniczym elementem aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., jest zatem element władztwa administracyjnego. Działanie władcze charakteryzuje się natomiast tym, że o treści uprawnienia lub obowiązku przesądza jednostronnie organ wykonujący administrację publiczną, zaś adresat jest związany tym jednostronnym działaniem, które jest zagwarantowane możliwością stosowania środków przymusu państwowego. Mając na uwadze powyższe kryteria, sąd stwierdził, że zaskarżona w rozpatrywanej sprawie czynność Prezesa WSA w Olsztynie ich nie spełnia. Nie dotyczy bowiem uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sformułowanie "dotyczy", użyte w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.a, odnosi się jedynie do bezpośredniego i ścisłego związku między aktem lub czynnością a uprawnieniem bądź obowiązkiem (zob. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. akt II GSK 812/22, LEX nr 3396021). Tymczasem w zaskarżonej czynności Prezes WSA w Olsztynie nie ustala obowiązku, czy uprawnienia wynikającego z przepisów prawa, ale wypełniając dyspozycję art. 11 ust. 2 u.o.s. wskazuje na zaistniały stan faktyczny w postaci nieuiszczenia we wskazanych sprawach opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Zgodnie bowiem z treścią art. 11 u.o.s., sądy przekazują organowi podatkowemu właściwemu w sprawie opłaty skarbowej zbiorczą informację o przypadkach nieuiszczenia należnej opłaty skarbowej od złożonych w sądzie dokumentów stwierdzających udzielenie pełnomocnictwa lub prokury oraz ich odpisów, wypisów lub kopii (ust. 2). Informacja, o której mowa, jest przekazywana co miesiąc, do 7 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nie uiszczono należnej opłaty skarbowej i zawiera: imię i nazwisko (nazwę lub firmę), adres podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłaty skarbowej; przedmiot, od którego nie uiszczono należnej opłaty skarbowej, w tym dane jednoznacznie identyfikujące ten przedmiot (ust. 3). Opłacie skarbowej podlega czynność złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa, przy czym przepis art. 1 ust. 1 pkt 2 u.o.s. nie wspomina o innych skutkach tej czynności niż powstanie obowiązku wniesienia opłaty skarbowej. Wprowadzenie obowiązku sporządzania zbiorczej informacji ma się przyczynić do skutecznego egzekwowania należnej opłaty skarbowej przez organy podatkowe. W praktyce chodzi o identyfikację podmiotów, które nie dokonały zapłaty opłaty skarbowej, pomimo ciążącego na nich obowiązku. Samo przekazanie zbiorczej informacji organowi podatkowemu nie powoduje natomiast skutków procesowych ani materialnych, ponieważ zobowiązanie podatkowe w opłacie skarbowej powstało już z chwilą złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa. O wszczęciu postępowania decyduje właściwy organ podatkowy, który otrzymał taką zbiorczą informację. Złożenie w postępowaniu sądowym dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa, jego odpisu, wypisu lub kopii bez uiszczenia należnej opłaty skarbowej rodzi po stronie sądu jako instytucji obowiązek przekazania organowi podatkowemu zbiorczej informacji o przypadkach nieuiszczenia należnej opłaty skarbowej. Rolą sądu jest przy tym jedynie poinformowanie, w terminach określonych w art. 11 ust. 3 u.o.s., o przypadkach nieuiszczenia należnej opłaty skarbowej. Sąd nie bada ani nie rozstrzyga, czy złożony w danej sprawie dokument stwierdzający udzielenie pełnomocnictwa podlega lub nie podlega opłacie skarbowej albo czy też dany podmiot składający taki dokument jest z tej opłaty zwolniony. Ustalenie tych okoliczności należy do właściwego organu podatkowego. Przekazywana informacja powinna zawierać przy tym dane, które pozwolą organowi podatkowemu ocenić już na etapie zapoznawania się ze zgłoszonymi przypadkami nieuiszczenia opłaty skarbowej, czy istnieją podstawy do wyegzekwowania tego obowiązku, tj. czy w danej sprawie istniały przesłanki do uiszczenia takiej opłaty. Informacja o braku opłaty skarbowej może stanowić dla organu podatkowego podstawę wszczęcia postępowania podatkowego przy zastosowaniu przepisów Ordynacji podatkowej (w trybie art. 21 § 3 o.p.). W sytuacji istnienia obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej brak jej zapłaty skutkuje powstaniem zaległości podatkowej, o czym stanowi art. 51 w zw. z art. 47 § 3 o.p. (por. S. Bogucki [w:] M. Romanowicz, K. Winiarski, S. Bogucki, Opłata skarbowa. Komentarz, Warszawa 2021, art. 11.; Z. Ofiarski [w:] Komentarz do ustawy o opłacie skarbowej [w:] Ustawa o opłacie skarbowej. Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2018, art. 11; A. Małecka [w:] P. Borszowski, A. Małecka, Ustawa o opłacie skarbowej. Komentarz, Warszawa 2014, art. 11; wyrok WSA w Gliwicach z 10 czerwca 2008 r., I SA/Gl 98/2008, Lexis.pl nr 2064347). Należy podkreślić, że samo przekazanie informacji przez sąd jest czynnością obligatoryjną i jednocześnie czysto techniczną. Czynność taka nie ma charakteru władczego i nie jest wiążąca dla organu podatkowego. Istota obowiązku sprawozdawczego sprowadza się do tego, że organy podatkowe mają tylko informację o opłatach uiszczonych, podczas gdy sądy oraz organy, które mają dokonać czynności objętych opłatą skarbową, posiadają informację o czynnościach dokonanych, od których nie została taka opłata uiszczona (do akt sprawy załącza się dowód uiszczenia opłaty skarbowej). Powyższe oznacza, że czynność przekazania właściwemu organowi podatkowemu informacji o przypadkach nieuiszczenia należnej opłaty skarbowej od złożonych w sądzie dokumentów nie jest czynnością objętą regulacją art. 3 § 2 pkt. 4 p.p.s.a. Nie stanowi aktu ani czynności z zakresu administracji publicznej, nie kształtuje żadnych praw ani nie nakłada na stronę żadnych obowiązków. W konsekwencji należy stwierdzić, że przedmiotowa sprawa nie mieści się w zakresie kognicji sądów administracyjnych, a co za tym idzie, nie przysługuje na nią skarga do sądu administracyjnego, zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., zobligowany był do odrzucenia skargi, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji postanowienia. O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi orzeczono natomiast na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji postanowienia).