I SA/Bk 16/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jacek Pruszyński po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 grudnia 2015 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2013 r. z sankcjami wieloletnimi p o s t a n a w i a: przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. E. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podając, iż jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Pola uprawne są oddalone 13 km od zabudowań gospodarczych, co podnosi koszty produkcji rolnej. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS z marca 2014 r. skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha, w tym: 14,5 ha gruntów rolnych i 1,5 ha lasu, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r., stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie, ciągnik rolniczy o wartości około 20.000 zł oraz 6 sztuk bydła (w tym 3 krowy). E. S. ma zgromadzone oszczędności w kwocie 200 zł na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje renta w wysokości 485 zł miesięcznie. Dodatkowo wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł (rocznie) oraz uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 900 zł (rocznie), a także otrzymał kwotę 3.601,48 zł tytułem dopłat unijnych do gruntów. Wykazane wydatki miesięczne to: energia elektryczna – 90 zł; woda – 40 zł; koszty leczenia, lekarstw i dojazdów do lekarzy 100 – 120 zł; koszty sądowe (wpisy, opłaty) 150 – 200 zł; zakup żywności, telefon – 500 zł; paliwo do ciągnika 150 – 200 zł. Aktualnie wobec skarżącego prowadzone jest sześć postepowań egzekucyjnych. E. S. wskazał również, iż z powodu suszy plony w roku bieżącym spadły o 60%, co skutkuje brakiem paszy dla bydła. Dodatkowo wnioskodawca w lutym br. przeszedł ostry zawał serca, co zwiększyło wydatki na leczenie. Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2015 r., referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego argumentując, że Skarżący posiada majątek w postaci areału użytków rolnych, maszyn rolniczych, inwentarza żywego, świadczącego o jego dużych możliwościach zarobkowych. Dodatkowo referendarz wywiódł, że nie znajduje potwierdzenia to, iż aktualnie dysponentem kwoty depozytu sądowego jest T. M. Okoliczność uchylenia przez Sąd Najwyższy rozstrzygnięcia w przedmiocie zniesienia współwłasności i zasiedzenia (sprawa której dotyczy depozyt), nie została bowiem w żaden sposób potwierdzona odpowiednimi dokumentami. Na powyższe postanowienie Skarżący złożył sprzeciw, wskazując na naruszenie art. 80 k.p.a., poprzez dowolną i stronniczą ocenę zgromadzonych dowodów świadczących o bardzo złym stanie zdrowia i tragicznej sytuacji materialnej. Nadto zarzucił zupełne pominięcie dowodu z postanowienia SN uchylającego orzeczenie w przedmiocie zniesienia współwłasności i zasiedzenia. Podkreślił, że jest osobą samotną, od dziesiątków lat nękaną niezliczoną ilością procesów, co doprowadziło go do rozstroju zdrowia tak psychicznego jak i fizycznego oraz zrujnowało gospodarstwo. Brak siły powoduje, że prace polowe wykonywane są z dużym opóźnieniem, co jest przyczyną znacznego spadku plonów a tym samym i dochodów. Koszty prowadzenia gospodarstwa pozostają w zasadzie stałe i to powoduje wzrost długów i kosztów egzekucyjnych. Skarżący wywiódł, że dopuszczenie do egzekucji, która stale się powiększa, to najlepszy dowód na to że nie ma pieniędzy na regulację długów. Nie jest prawdą, że ma duże możliwości zarobkowe, ponieważ obecna wieś jest wyludniona i starzeje się i w związku z tym nie ma kogo wynająć do prac w polu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2015 r. – art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu, analizując oświadczenia Skarżącego zawarte we wniosku oraz sprzeciwie oraz inne dokumenty dostępne Sądowi złożone przez Skarżącego w innych sprawach(m.in. I SA/Bk 592/14, I SA/Bk 595/14 czy I SA/Bk 941/15), w szczególności postanowienie Sądu Najwyższego z dnia [...] października 2015 r., [...], aktualna sytuacja majątkowa Skarżącego nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika procesowego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący podał, że źródłem jego stałego miesięcznego utrzymania pozostaje renta w wysokości 485 zł., czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł oraz jednorazowy dochód z tytułu zwrotu podatku akcyzowego w kwocie 900 zł i dopłat unijnych w wysokości 3.601,45 zł. W skład jego majątku wchodzą nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha oraz drewniany dom o powierzchni 60 m². Ponadto w lutym 2015 r. przeszedł ostry zawał serca, co znacznie utrudniło mu pracę w gospodarnie rolnym oraz zwiększyło wydatki na leczenie. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że w 2014 r. została złożona do depozytu sądowego kwota 121.779,25 zł, należna skarżącemu, tytułem spłaty za zniesienie współwłasność określonych użytków rolnych. Jednakże w wyniku orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia [...] października 2015 r., [...] uchylone zostało postanowienie Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] marca 2014 r., [...] oddalające apelację Skarżącego od postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie zniesienia współwłasności i zasiedzenia. Tym samym, orzeczenie na podstawie którego, została złożona do depozytu sądowego kwota 121.779,25 zł utraciło walor prawomocności, a w konsekwencji Skarżący nie ma możliwości pełnego dysponowania powyższą kwotą. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy i złożonego sprzeciwu wynika również, że w lutym 2015 r. skarżący przeszedł ostry zawał serca. Powyższe niewątpliwie miało wpływ nie tylko na jego aktualny stan zdrowia, ale również w istotny sposób ograniczyło zdolność do pracy w gospodarstwie rolnym oraz zwiększyło wydatki związane z leczeniem kardiologicznym i neurologicznym. Owszem, skarżący posiada znaczny areał użytków rolnych, maszyny rolnicze, w tym 3 kombajny i inwentarz żywy, jednakże aktualny jego stan zdrowia, w istotny sposób może ograniczać lub wręcz uniemożliwiać uzyskiwanie stałych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego. Powyższe okoliczności, w szczególności okazjonalność uzyskiwanego dochodu (kilka razy w roku) oraz wysokość wydatków związanych z utrzymaniem siebie w powiązaniu ze stanem zdrowia oraz brakiem oszczędności i prowadzonymi postepowaniami egzekucyjnymi pozwalają na stwierdzenie, że skarżący aktualnie nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego oraz kosztów związanych z wynagrodzeniem pełnomocnika. Dlatego też, mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.