I SA/Bk 16/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Zalewski (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 marca 2018 r. sprzeciwu P.P.H. "K." Spółka zo.o. Spółka komandytowa w B. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 marca 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.P.H. "K." Spółka zo.o. Spółka komandytowa w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] listopada 2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2014 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. , P.P.H. "K." Sp. zo.o. Sp.k. w B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie m.in. sprzedaży hurtowej drewna, materiałów budowlanych i wyposażenia sanitarnego; produkcji wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych. Rok obrotowy 2017 Spółka zakończyła stratą w wysokości 230.746,79 zł, przy przychodzie 1.912.672,48 zł. Wynik finansowy przedsiębiorstwa za 2015 r. to zysk w kwocie 567.115,70 zł, w 2016 r. zysk ten wyniósł 487.724,97 zł. Wnioskodawca nie posiada środków trwałych – stan za rok 2017. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych to 9.000 zł. Przedsiębiorstwo nie ma stałych odbiorców towarów, w związku z tym nie dysponuje stałymi źródłami dochodu. P.P.H. "K." Sp. zo.o. Sp.k. w B. nie posiada środków finansowych na kontach bankowych tj. rachunki w EUR, USD i w PLN w I.i m. (k. 49). Dodatkowo, Spółka nie dysponuje nieruchomościami i ruchomościami, które mogłyby zostać spieniężone. Wszystkie ruchomości zostały zajęte przez organy skarbowe w ramach prowadzonych postępowań egzekucyjnych (k. 48 – 49). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 6 lutego 2018 r. (k. 50) strona skarżąca dołączyła do akt sprawy: wykaz aktualnego zadłużenia (k. 53); tabelę amortyzacyjną za 2017 r. (k. 54 – 56); rachunek zysków i strat za 2017 r. (k. 57); zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego (k. 58 – 64); protokół zajęcia ruchomości (k. 65 – 68); dokument określający stan zaległości podatkowych zobowiązanego na dzień [...] listopada 2017 r. (k. 69); raport kasowy za wrzesień 2017 r. (k. 74); wprowadzenie do sprawozdania finansowego za 2016 r. (k. 75 – 79); bilans za 2016 r. (k. 80 - 81); rachunek zysków i strat za 2016 r. (k. 82); wyciągi z rachunków bankowych (k. 83 – 89); zestawienie obrotów i sald kont syntetycznych za okres listopad 2017 r. – styczeń 2018 r. (k. 90 – 94). Skarżąca Spółka nie uczyniła zadość wzmiankowanemu wezwaniu z dnia 6 lutego br. w zakresie nadesłania raportów kasowych za okres listopad 2017 r. – styczeń 2018 r., tu nadesłała jedynie raport za wrzesień 2017 r. (k. 74). Podobnie, wnioskodawca nie dołączył do akt sprawy wymaganych wyciągów z kont i rachunków bankowych za okres trzech ostatnich miesięcy, tj. w I. Bank nadesłał wyciągi z kont walutowych (Euro i USD) jedynie za styczeń 2018 r. (k. 84 – 85). Natomiast, jeśli chodzi o rachunki bankowe w m. to strona skarżąca nie dołączyła do akt sprawy wyciągów z kont i rachunków walutowych (Euro i USD). Podkreślenia wymaga, że strona skarżąca nie wyjaśniła przyczyny tego zaniechania. Postanowieniem z dnia 7 marca 2018 r. referendarz sądowy WSA w Białymstoku odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że z dołączonych do akt sprawy informacji z KRS wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą, świadczy o tym również dołączone do akt sprawy zestawienie obrotów za okres listopad – grudzień 2017 r. i styczeń 2018 r. (k. 90 – 94). Wnioskodawca w 2017 r. wygenerował stratę 225.486,45 zł, przy przychodzie w wysokości 1.779.911,89 zł. W ramach posiadanych zasobów finansowych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą spółka powinna zatem zapewnić środki na pokrycie kosztów sądowych w sprawie niniejszej, tj. wpisu od skargi w kwocie 2.212,00 zł oraz w sprawie sygn. akt I SA/Bk 1057/17 - wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 3.189,00 zł. Dodatkową okolicznością, niewątpliwie wpływającą na negatywne rozstrzygnięcie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest, zdaniem referendarza, nieustosunkowanie się skarżącej Spółki we wskazanym wyżej zakresie do wezwania z dnia 6 lutego 2018 r. i nieusprawiedliwienie przyczyny tego zaniechania. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem Spółka, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w złożonym sprzeciwie zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), poprzez niezasadne uznanie, iż nie zachodzą okoliczności przemawiające za zwolnieniem od kosztów sądowych. Wskazała, że Spółka nie miała możliwości zabezpieczenia środków na poczet przyszłych, ewentualnych kosztów procesu, ponieważ działania organów skarbowych i prowadzone postępowania egzekucyjne uniemożliwiają prowadzenie działalności gospodarczej już od wielu miesięcy. Nawet, gdyby Spółka dysponowała jakimikolwiek środkami na poczet kosztów sądowych i tak zostałyby one zajęte na rzecz powstałych zaległości podatkowych. Dodała, że Spółka nie jest wstanie zaciągnąć kredytu. Nadto wskazała, że strona skarżąca nie prowadzi obecnie faktycznej działalności gospodarczej. Podniosła, że Spółka w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego przedłożyła wyciągi z rachunku bankowego I. za okres listopada 2017 r. do stycznia 2018 r. w tym wyciągi z kont walutowych za styczeń oraz wyciągi z m. z grudnia i stycznia 2018 r. Pełnomocnik wyjaśniła, że mBank nie ma wyciągów walutowych w wypadku braku ruchu na kontach i w takich sytuacjach system ich nie generuje. Zdaniem strony skarżącej referendarz sądowy trafnie spostrzegł, że wszystkie konta firmy zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Podniosła, że Spółka jest zadłużona u dostawców na około 80.000,00 zł, a jej zobowiązania przekraczają 1.000.000,00 zł oraz nie dysponowała żadnymi środkami trwałymi. Wobec powyższego autor sprzeciwu wniósł o uchylenie wydanego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź uchylenie wydanego postanowienia i przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od ponoszenia wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd, ponownie oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz mając na uwadze argumenty podnoszone przez pełnomocnika skarżącej Spółki w sprzeciwie, nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 marca 2018 r. Podkreślić przede wszystkim należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm.). Jedną z przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu, analizując na podstawi zgromadzonego materiału dowodowego, sytuację majątkową Spółki, zgodzić się należało z referendarzem sądowym, że nie wykazała w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Wskazać należy, że z dołączonych do wniosku dokumentów oraz z treści wniosku i sprzeciwu wynika, że skarżąca Spółka rok obrotowy 2017 zakończyła stratą w wysokości 230.746,79 zł, przy przychodzie 1.912.672,48 zł (k. 57). Rok obrotowy 2016 zakończył się dodatnim wynikiem finansowym w wysokości 487.724,97 zł, przy przychodzie 2.511.515,67 zł (k. 82). Wnioskodawca nie dysponował środkami trwałymi za 2017 r. Ruchomości przedsiębiorstwa zostały zajęte w listopadzie 2017 r. (k. 65 – 68). Na dzień 19 lutego br. zadłużenie spółki wobec dostawców i wykonawców wyniosło 78.363,84 zł, natomiast zaległości podatkowe to 1.013.097 zł (k. 53). Stan kasy przedsiębiorstwa na dzień 30 września 2017 r. to kwota 34,73 zł (k. 74). Rachunki bankowe firmy zostały zajęte w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego (k. 58 - 64). Ponadto z dołączonych do akt sprawy informacji z KRS wynika, że Spółka, prowadzi działalność gospodarczą, świadczy o tym również dołączone do akt sprawy zestawienie obrotów za okres listopad – grudzień 2017 r. i styczeń 2018 r. (k. 90 – 94). Wnioskodawca w 2017 r. wygenerował stratę 225.486,45 zł, przy przychodzie w wysokości 1.779.911,89 zł. W ramach posiadanych zasobów finansowych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą Spółka powinna zatem zapewnić środki na pokrycie kosztów sądowych w sprawie niniejszej, tj. wpisu od skargi w kwocie 2.212,00 zł oraz w sprawie sygn. akt I SA/Bk 1057/17 - wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 3.189,00 zł. Podkreślić należy, że o kondycji finansowej Spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym elementem jest zysk, który Spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że w razie ponoszenia przez nią strat w pewnym okresie czasu, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Skarżąca nie wykazała, ze zamierza zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też by była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie ma uzyskiwany przychód, który za rok 2017 wyniósł 1.912.672,48 zł, zaś za 2016 r. 2.511.515,67 zł. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej: "CBOSA"). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, opubl. CBOSA). Zdaniem Sądu, okolicznością decydującą o przyznaniu prawa pomocy we wskazanym przez Spółkę zakresie, nie może być również fakt zajęcia rachunków bankowych przez organy podatkowe w ramach czynności zabezpieczających czy egzekucyjnych. Jak przyjęto w orzecznictwie, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter. W ocenie Sądu z przedłożonego przez pełnomocnika wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych do niego dokumentów wynika, że Spółka w latach 2014-2016 była w dobrej sytuacji finansowej. Za 2014 r. Spółka osiągnęła bowiem dochód w wysokości 888.646,32 zł, za 2015 r. dochód w wysokości 567.115,71 zł, zaś za 2016 r. dochód w wysokości 487.724,97 zł (przy przychodzie 2.511.515,67 zł). Dopiero w 2017 r., jak to wynika z rachunku zysków i strat za 2017 r., Spółka osiągnęła stratę w wysokości 230.746,79 zł, jednakże przy przychodzie 1.912.672,48 zł. Z dokonanych ustaleń wynika, że dochody jakie Spółka osiągała na przestrzeni ostatnich lat wielokrotnie przewyższyły koszty wpisu od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi 2.212,00 zł. Należy też nadmienić, że skoro z dokumentów sprawy wynika, że Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, to zgodnie z oceną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny, w powołanym wyżej wyroku z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, skarżąca powinna postarać się wypracować środki niezbędne na pokrycie kosztów sądowych z bieżącej działalności gospodarczej. Tymczasem Spółka nie wykazała, by podjęła jakiekolwiek działania w celu pozyskania środków na opłacenie wpisu sądowego. W tych okolicznościach nie jest wiarygodne oświadczenie skarżącej Spółki, jakoby nie posiadała środków na uiszczenie wpisu sądowego w przedmiotowej sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1, 2 i 3 w zw. z art. 245 § 3 oraz 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.