I SA/Bk 162/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), Sędziowie sędzia WSA Justyna Siemieniako, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Protokolant st. sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 10 marca 2025 r. nr 9010-2025-000082 w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 na 2023 rok oddala skargę. Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia 10 marca 2025 r. nr 9010-2025-000082, Dyrektor Podlaskiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. nr 0198-2024-018820 z dnia 2 stycznia 2025 r. w sprawie przyznania M. K. płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na 2023-2027 na 2023. Organ pierwszej instancji w ww. decyzji z dnia 2 stycznia 2025 r. odmówił przyznania skarżącemu: (-) podstawowego wsparcia dochodów do działek rolnych: AF, AG, AB, AC, AD, AE, AA, X, Y; (-) uzupełniającej płatności podstawowej do działki rolnej: AE - płatności w ramach praktyki ekstensywne użytkowanie TUZ z obsadą zwierząt - 2023 do działek rolnych: C, J, L, N, O, T,U i Y; (-) płatności w ramach praktyki wymieszanie obornika z glebą na gruntach ornych w ciągu 12 godzin - 2023 do działek rolnych: B, D, G, H, K, Q i V - płatności w ramach praktyki wymieszanie słomy z glebą - 2023 do działek rolnych AD i AE. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. przyznał natomiast skarżącemu: (-) podstawowe wsparcie dochodów do powierzchni stwierdzonej, (-) płatność redystrybucyjną do powierzchni stwierdzonej, (-) uzupełniająca płatność podstawową do powierzchni stwierdzonej, (-) płatność do bydła zgodnie z żądaniem, (-) płatność do krów zgodnie z żądaniem, (-) płatności do dobrostanu zwierząt wariantu: krów mlecznych - ściółka - do liczby stwierdzonych zwierząt wynoszących 2,1szt., krów mlecznych - wybieg - do 2,1 szt. krów mlecznych - odsądzanie cieląt - 2 szt. krów mlecznych - wypas - 2 szt. Utrzymując w mocy to rozstrzygnięcie Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, że jednym z tych warunków - którego spełnienie przez M. K. stanowi podstawowy przedmiot sporu w rozpoznawanym przypadku – jest wymóg posiadania i użytkowania na podstawie tytułu prawnego, gruntów zadeklarowanych do płatności w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności z tym, że jeśli grunt stanowi przedmiot współwłasności pomoc przysługuje po uzyskaniu pisemnej zgody pozostałych współwłaścicieli. Organ przytoczył treść m.in. art. 22 i art. 23 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 i wskazał, że z postanowienia Sądu Rejonowego w S. sygn. [...] z dnia [...] wynika jednoznacznie, że spadek po S. G. w skład którego wchodziły sporne działki ewidencyjne, nabyli w częściach równych: Pan T. G., Pani B. K. i Pani W. S.. Stan prawny spornych działek, mimo iż nie stwierdzony prawomocnym orzeczeniem Sądu, był taki sam na dzień 31 maja 2023 r., dlatego też, Pan M. K.- małżonek Pani B. K. (jednej ze spadkobierców) aby deklarować grunty należące do jeszcze nie podzielonego spadku, powinien dysponować zgodą wszystkich spadkobierców. Zgody Pani B. K. oraz Pani W. S. organ odwoławczy nie kwestionował, zaś zgody Pana T. G. na deklarowanie wszystkich spornych gruntów do przedmiotowego wniosku i uzyskanie płatności bezpośrednich na 2023 r. – w ocenie organu - skarżący nie uzyskał. Dlatego też przedmiotowe płatności do spornych działek rolnych nie mogą być przyznane. Organ II instancji ustalając stan faktyczny przedmiotowej sprawy oparł się na materiale dowodowym zgromadzonym w przeprowadzonym przez organ I instancji w postępowaniu administracyjnym i powierzchnię kwalifikującą się do przyznania przedmiotowych płatności na spornych działkach rolnych przedstawił szczegółowo na str. 6-16 decyzji. W skardze do sądu skarżący zarzucił: 1. Naruszenie prawa poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie decydujący jest nieprawomocny wyrok sądu w sprawie spadkowej podczas gdy w postępowaniu spadkowym złożony był testament, w którym do całości spadku testator powoływał osobę która się nim zaopiekuje i dochowa do śmierci. Spadkodawca nie chciał podziału ustawowego a gospodarstwo chciał przekazać za dożywocie córce B. K.. 2. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, a polegający na uznaniu, że brak jest tytułu prawnego do działek należących do gospodarstwa D 19 podczas gdy na dzień 31maja 2023 jedynym tytułem, zgodnie z prawomocnym wyrokiem sądu z dnia [...] sygn. [...] było przywrócone posiadanie dla B. i M. K.. 3. Pominięcie woli Spadkodawcy odnośnie użytkowania gospodarstwa przez B. i M. K. za jego życia jak i po śmierci oraz woli pobierania dopłat przez córkę B. K. udowodnione w postępowaniu posesoryjnym sygn. [...] i [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja dotyczy rozstrzygnięcia, w którym odmówiono przyznania płatności do określonych działek rolnych, jak też przyznano część wnioskowanych przez skarżącego płatności. Spór zaś dotyczy spełnienia przez skarżącego w 2023 r. przesłanki posiadania gruntów na podstawie tytułu prawnego. Zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2023 r. poz. 412 ze zm.), jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gruntu, pomoc jest przyznawana do gruntu, który w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy, jest w posiadaniu podmiotu ubiegającego się o jej przyznanie na podstawie tytułu prawnego. Z kolei w myśl art. 23 ust. 1 tej ustawy, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gruntu lub zwierzęcia, a ten grunt lub to zwierzę stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu. Stosownie do treści art. 23 ust. 2, w przypadku gdy grunt lub zwierzę jest przedmiotem współposiadania przez okres, w jakim posiadanie tego gruntu lub tego zwierzęcia jest warunkiem przyznania danej pomocy, pomoc ta przysługuje temu współposiadaczowi, co do którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę na piśmie. Ta zgoda nie jest wymagana, jeżeli miałaby pochodzić od współposiadacza będącego małżonkiem wnioskodawcy. Natomiast zgodnie z art. 23 ust. 3, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest własność gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a ten grunt stanowi przedmiot współwłasności, pomoc przysługuje temu współwłaścicielowi gruntu, co do którego pozostali współwłaściciele wyrazili zgodę na piśmie. Przepis art. 23 ust. 4 stanowi, że zgodę, o której mowa w ust. 2 i 3, dołącza się do wniosku o przyznanie pomocy. Z powyższego wynika, że dla oceny spełnienia przesłanek przyznania płatności nie jest wystarczające ustalenie jej użytkowania przez wnioskodawcę, konieczny jest przy tym ustawowy wymóg legitymowania się przez wnioskodawcę tytułem prawnym do użytkowanej nieruchomości ("jest w posiadaniu podmiotu ubiegającego się o jej przyznanie na podstawie tytułu prawnego"). Należy zwrócić uwagę – nawiązując do regulacji art. 66 ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, która w istotny sposób modyfikuje obowiązki organów ARiMR w stosunku do reguł obowiązujących na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego – że w postępowaniu o przyznanie płatności, na organach nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. W postępowaniu w sprawie przyznania płatności, ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego wyrażonej w art. 77 k.p.a. Skoro obowiązek zebrania materiału dowodowego został przerzucony na strony postępowania oraz inne osoby uczestniczące w tym postępowaniu, organ nie jest obowiązany do podjęcia z urzędu (lub na wniosek strony) wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także - do zebrania materiału dowodowego w sposób kompletny i wszechstronny. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) została w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przepisy te dotyczące ustaleń faktycznych na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego nie znajdują zastosowania w sprawach dotyczących płatności. Ustaleń faktycznych w tych postępowaniach organy dokonują na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę postępowania, bowiem to na niej spoczywa obowiązek zaprezentowania dowodów dotyczących wnioskowanych płatności oraz dowodów zgromadzonych przez organ, z których to dowodów organ wywodzi skutki prawne, np. w zakresie sposobu wykorzystania przez beneficjenta działki rolniczej (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2024 r. sygn. akt I GSK 66/23 i przywołane tam orzecznictwo). W związku z tak ukształtowanym rozkładem ciężaru dowodzenia, zdaniem sądu skarżący w spornym zakresie nie wykazał, że w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy, grunt jest w jego posiadaniu na podstawie tytułu prawnego. Nie ma dowodu na to, że działki objęte odmową przyznania płatności użytkował na podstawie umowy ustnej zawartej z teściem. Należy podzielić ocenę organu, że S. G. nie wydzierżawił skarżącemu spornych działek, a jedynie ustanowił pełnomocnikiem w ARiMR jego małżonkę. To S. G. tuż przed śmiercią złożył wniosek na rok 2018. Takim tytułem prawnym nie jest wyrok sądu powszechnego przywracający skarżącemu i jego żonie posiadanie gruntu. Posiadanie jest stanem faktycznym, faktycznym władaniem rzeczą. Sąd cywilny rozpoznając powództwo wytoczone w ramach ochrony posesoryjnej bada ostatni stan posiadania i fakt jego naruszenia. Poza zakresem zainteresowania sądu cywilnego pozostają kwestie zgodności posiadania ze stanem prawnym, czy charakteru posiadania, jak też to czy posiadanie wynika z jakiegoś tytułu prawnego. Niezależnie od powyższego istotne jest to, że sporne grunty weszły w skład spadku po S. G.. Sąd stwierdził nabycie spadku z mocy ustawy (a nie z testamentu) przez trzech spadkobierców (ze skargi wynika, że postanowienie jest już prawomocne) i organ zasadnie zwrócił uwagę, że aby deklarować w 2023 r. do płatności grunty należące do jeszcze nie podzielonego spadku, skarżący powinien dysponować zgodą wszystkich tych spadkobierców. Takiej zgody skarżący nie uzyskał od T. G.. Wyjaśnienia wymaga w tym miejscu, że postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku ma charakter deklaratoryjny, a więc nie kształtuje nowego, ale stwierdza istniejący stan prawny. Przepisy prawa cywilnego łączą nabycie spadku z chwilą otwarcia spadku, a otwarcie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy. Oznacza, że z chwilą śmierci spadkodawcy (a więc z chwilą otwarcia spadku), spadkobierca wchodzi z mocy samego prawa w ogół praw i obowiązków należących do spadku. Zatem na dzień 31 maja 2023 r. prawa do spadku przysługiwały 3 osobom, co potwierdził sąd spadku w postanowieniu z 28 czerwca 2023 r. Jedna z tych osób wyraźnie oświadczyła, że nie wyraża zgody na deklarowanie w 2023 r. do płatności przez skarżącego wchodzących w skład spadku gruntów. Sąd pragnie podkreślić, że w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności nie jest rolą organów ARiMR rozstrzyganie sporów własnościowych, praw i tytułów prawnych posiadania działek gruntu. Niemniej na uwagę zasługuje, że organy uwzględniły w tej sprawie, że ze względu na nieuregulowaną sytuację prawną spadku po S. G., skarżący miał utrudnione zadanie w wypełnieniu wszystkich wymogów dotyczących przyznania przedmiotowych płatności, ale z uwagi, że prowadził działalności rolniczą na zadeklarowanych spornych działkach rolnych – odstąpiono od nakładania sankcji. W myśl bowiem art. 59 ust. 5 lit. c. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, Dz. Urz. L 435 z dnia 6.12.2021 r. s. 187) - państwa członkowskie podejmują stosowne środki ostrożności zapewniające, aby stosowane kary, o których mowa w ust. 1 lit. d), były proporcjonalne, a ich wymiar był uzależniony od wagi, skali i trwałego charakteru lub powtarzalności wykrytej niezgodności. Rozwiązania przyjęte przez państwa członkowskie zapewniają w szczególności, by nie nakładano kar, gdy: a) niezgodność jest wynikiem działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności zgodnie z art. 3; b) niezgodność jest wynikiem błędu właściwego organu lub innego organu, w przypadku gdy błąd nie mógł być w rozsądny sposób odkryty przez osobę, której dotyczy kara administracyjna; c) dana osoba może dowieść w sposób przekonujący właściwy organ, że nie jest winna niewypełnienia obowiązków, o których mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, lub gdy właściwy organ w inny sposób stwierdzi, że dana osoba nie ponosi winy. W przypadku gdy niezgodność z warunkami przyznawania pomocy wynika z działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności zgodnie z art. 3 beneficjent zachowuje prawo do otrzymania pomocy. W innym przypadku wniosek skarżącego spotkałby się całkowitą odmową płatności i nałożeniem kar administracyjnych. Z tych względów sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Uznając za chybione zarzuty skargi i stwierdzając brak innych naruszeń prawa, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.).