I SA/Bk 175/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Tomasz Oleksicki, po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D M na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B z dnia stycznia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2015 r. – maj 2016 r. p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. D M wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką (ustanowiona rozdzielność majątkowa). Źródłem utrzymania rodziny są prace dorywcze wykonywane przez wnioskodawcę, miesięczny dochód uzyskiwany z tego tytułu to 1.000 zł. Majątek skarżącego stanowią oszczędności w wysokości 1.000 zł. Zadłużenie wnioskodawcy wynosi około 2.700.000 zł. Urząd skarbowy w [...] r. wszczął egzekucję komorniczą kwoty 2.100.000 zł, w rezultacie zostały zablokowane konta bankowe, co skutkowało brakiem możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Organy skarbowe wstrzymały również zwrot podatku VAT (k. 164 – 167). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 21 maja 2018 r. (k. 199) skarżący oświadczył, iż nie posiada majątku wspólnego z małżonką, który można określić jako aktywa znacznej wartości, nabytego przed zawarciem rozdzielności majątkowej (np. samochody, nieruchomości). Małżonka wnioskodawcy nie wyraziła zgody na ujawnienie jej prywatnych zobowiązań finansowych i nabytych nieruchomości (przepisy RODO). Skarżący (również prowadzone przez niego przedsiębiorstwo) nie dysponuje majątkiem tj. aktywami znacznej wartości. Małżonka wnioskodawcy utrzymuje się z umowy o pracę. Od [...] maja br. prowadzona przez skarżącego firma nie uzyskuje dochodów (zerwanie kontraktów biznesowych). Wnioskodawca cały dochód uzyskany za okres luty – kwiecień br. przekazał komornikowi sądowemu. Lokal przy ul [...] [...] w S należy do rodziców skarżącego (k. 203). Do akt sprawy D M dołączył: umowę majątkową małżeńską - rozdzielność majątkowa z dnia [...] lutego 2013 r. (k. 204 – 205); potwierdzenia wysokości wynagrodzenia miesięcznego otrzymywanego przez małżonkę skarżącego za okres styczeń – kwiecień br. (k. 206 – 209); tytuły wykonawcze (k. 210 – 212); potwierdzenie przelewu z rachunku z tytułu zajęć komorniczych (k. 213); faktury za telefon (k. 214 – 218); deklaracje dla podatku od towarów i usług za okres styczeń – maj br. (k. 219 – 228); zeznania podatkowe małż. M za 2017 r. (k. 229 – 233); zajęcia wierzytelności i postanowienia komorników sądowych (k. 234 – 243). W tym miejscu podkreślenia wymaga, że wnioskodawca nie ustosunkował się do wzmiankowanego wezwania referendarza sądowego z dnia 21 maja 2018 r. w zakresie wskazania składników majątku odrębnego współmałżonki; wyszczególnienia wydatków rodziny i wskazania ich miesięcznej wysokości – tu ograniczył się jedynie do nadesłania rachunków za telefon, a także nie dołączył do akt sprawy dokumentów potwierdzających wysokość osiąganego przez siebie dochodu miesięcznego z tytułu podejmowanych prac dorywczych. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W rozpatrywanym przypadku D M wykazał, że miesięczny dochód dwuosobowej rodziny wynosi około 1.387 zł - kwiecień br. (k. 167 i k. 209), w tym prace dorywcze podejmowane przez skarżącego – 1.000 zł oraz dochód z tytułu zatrudnienia uzyskiwany przez współmałżonkę wnioskodawcy w kwocie 387 zł (po dokonanych potrąceniach komorniczych). Dochód małżonki skarżącego z tytułu zatrudnienia wyniósł: 387 zł w lutym br. (k. 207); 388 zł w marcu br. (k. 208). Dodatkowo, skarżący prowadzi działalność gospodarczą D M [...] [...] [...], z tego tytułu za: marzec br. uzyskał 17.021 zł (k. 223); kwiecień br. - 3.530 zł (k. 225); maj br. – brak dochodu (k. 227). Cały dochód uzyskany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres luty – kwiecień br. tj. 25.378 zł, skarżący przeznaczył na pokrycie zadłużenia z tytułu prowadzonej egzekucji komorniczej (k. 203v i k. 213). Obecnie (od [...] maja br.) D M nie prowadzi tej działalności z uwagi na zerwanie kontaktów biznesowych. Jedynym wykazanym wydatkiem miesięcznym rodziny są usługi telekomunikacyjne w wysokości 262 zł – za maj br. (k. 218). Od [...] lutego 2013 r. małż. M pozostają w rozdzielności majątkowej (k. 204 – 205). Wykazany majątek małż. M to oszczędności wnioskodawcy w wysokości 1.000 zł. Z treści złożonego oświadczenia wynika, że małżonka skarżącego w ramach swojego majątku odrębnego dysponuje nieruchomościami oraz ma zaciągnięte kredyty (k. 203). Wnioskodawca jest zadłużony na kwotę 2.700.000 zł, przy czym urząd skarbowy w [...] 2017 r. wszczął egzekucję zabezpieczająca na kwotę 2.100.000 zł (k. 165). Mając na uwadze powyższe okoliczności to należało zatem stwierdzić, iż treść oświadczeń i dokumentów złożonych przez skarżącego w ramach prowadzonego postepowania wpadkowego z zakresu prawa pomocy przy jednoczesnym braku danych niezbędnych do ustalenia sytuacji majątkowej jego współmałżonki oraz braku oświadczenia i dokumentów poświadczających wysokość wydatków miesięcznych rodziny (oprócz wskazanych wyżej usług telekomunikacyjnych), w konsekwencji uniemożliwia pełną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu majątkowego małż. M i skutkuje negatywnym rozstrzygnięciem wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym miejscu raz jeszcze należy przypomnieć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozdzielność majątkowa małżeńska odnosi się wyłącznie do majątków współmałżonków (kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania majątkiem, zobowiązań małżonków wobec osób trzecich), a nie do ich wzajemnych obowiązków. W praktyce oznacza to, iż rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonka z pomocy finansowej, w tym również i w zakresie pokrywania kosztów związanych z prowadzeniem postępowań sądowych. W tym miejscu należy przytoczyć treść art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 t.j.) stanowiącego, że małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dyspozycja tego przepisu nakłada na małżonków min. obowiązek szeroko pojmowanej wzajemnej pomocy, dotyczącej również kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju małżeńskiego (vide. postanowienia NSA z dnia 02 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09; z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 113 -116/09; I FZ 125-126/09; z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 243/09; z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 336/09; z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 – orzeczenia publikowane www.cbois.nsa.gov.pl). Z przyczyn wskazanych wyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.