I SA/Bk 198/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz, asesor WSA Jacek Pruszyński (spr.), Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 września 2008 r. sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2004 i 2005 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Burmistrz Ł. po rozpoznaniu wniosku J. Ł., zwanego dalej "Skarżącym", decyzją z [...].11.2007 r. Nr [...] umorzył część zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2004 w wysokości 714,30 zł oraz odmówił umorzenia zaległości z tytułu pozostałej części podatku od nieruchomości za rok 2004 w kwocie 714,20 zł oraz za rok 2005 w kwocie 1.598,60 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił pojęcia - "ważny interes podatnika" i "interes publiczny" oraz przeanalizował sytuację finansową Skarżącego. Organ wskazał, że wniosek o umorzenie zaległości podatkowej uwzględniono tylko w części rekompensującej podatnikowi utrudnienia w prowadzeniu działalności zarobkowej spowodowane remontem ulicy, przy której znajduje się nieruchomość wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił organowi I instancji brak analizy jego sytuacji majątkowej, a tym samym nierozpatrzenie wszystkich okoliczności istotnych w sprawie. Stwierdził, że pominięto, iż w 2006 r. poniósł on straty spowodowane suszą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...].04.2008 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Wskazując na art. 67a §1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwanej dalej jako "O.p.", organ odwoławczy stwierdził, że rozstrzygnięcie sprawy w zakresie umorzenia zaległości podatkowych ustawodawca pozostawił uznaniu organu podatkowego. Organ ten nie ma obowiązku przychylenia się do wniosku strony - może to zrobić, jeśli dopatrzy się w sprawie istnienia ważnego interesu strony lub interesu publicznego. W ocenie organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia stronie zaległego podatku od nieruchomości. Organ nie stwierdził istnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, które przemawiałyby za uwzględnieniem w całości wniosku skarżącego. Wskazano, że rodzina Skarżącego posiada stałe źródło dochodu, w postaci średniomiesięcznych dochodów Skarżącego w kwocie ok. 1.500 zł. Zestawienie tej kwoty ze średnimi miesięcznymi wydatkami na życie, zdaniem organu, pozwala stwierdzić, że Skarżący dysponuje środkami pieniężnymi pozwalającymi na wywiązanie się z pozostającej do zapłaty kwoty zaległości podatkowej, jeśli nie jednorazowo, to na pewno przy potencjalnym rozłożeniu płatności na raty. Organ zwrócił uwagę, iż w gospodarstwie domowym pozostaje małżonka wnioskodawcy, która ma możliwość podjęcia takiej pracy, również posiadane nieruchomości wydają się być dogodnym zabezpieczeniem spłat zobowiązania podatkowego. Odnosząc się do zarzutu nierozpatrzenia okoliczności poniesienia strat w gospodarstwie rolnym w 2006 r. spowodowanych suszą zauważono, że Skarżący otrzymał rekompensatę w postaci zasiłku celowego, ponadto głównym źródłem utrzymania jego rodziny jest pozarolnicza działalność gospodarcza. Także podnoszona okoliczność remontu ulicy utrudniającego prowadzenie działalności gospodarczej nie przesądza o istnieniu przesłanek uzasadniających pozytywne rozpatrzenie całego wniosku. Nadto zakończenie remontu finansowanego ze środków publicznych ułatwi tę działalność. Kwota udzielonej podatnikowi pomocy poprzez umorzenie części zaległości podatkowej wydaje się być, zdaniem organu, wystarczającą rekompensatą za powstałe niedogodności. Kolegium nie znalazło też podstaw do przyjęcia istnienia w tym przypadku "interesu publicznego". Sytuacja podatników nie stwarza bowiem obawy, iż w wyniku spłaty zobowiązania będą oni musieli korzystać z pomocy Państwa. Podkreślono, że zobowiązani nabywając nieruchomość i przeznaczając jej część na prowadzenie działalności gospodarczej powinni się liczyć z obciążeniami wynikającymi z faktu jej posiadania. Względy zasady równości i powszechności opodatkowania nakazują, aby podmioty znajdujące się w podobnej sytuacji traktować tak samo i jeżeli sytuację wnioskodawcy można było porównać do sytuacji innych podatników w gminie płacących podatki, to organ podatkowy miał prawo wymagać, aby strona należny podatek uiściła. Skarżący zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W skardze zarzucono naruszenie terminów do rozpoznania sprawy przez organ I instancji. Skarżący wskazał na straty poniesione w gospodarstwie rolnym w 2006 r. spowodowane suszą oraz na straty wynikające z przebudowy ulicy, przy której prowadził on działalność gospodarczą w 2004 i 2005 r. Skarżący stwierdził również, że wraz z żoną ma na utrzymaniu dwoje dzieci, młodszy syn często choruje, co wymaga opieki i ponoszenia kosztów leczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze B. wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych zostały zasadniczo uregulowane w rozdziale 7a Ordynacji podatkowej. I tak zgodnie z art. 67a § 1 O.p. organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: 1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty; 2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a; 3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. O ile przepis ten - określający katalog dopuszczalnych ulg oraz przesłanki ich udzielenia stanowi wystarczającą podstawę do rozpoznania wniosku podatnika, który nie prowadzi działalności gospodarczej o zastosowanie jednej ze wskazanych ulg, to w przypadku podatnika, będącego przedsiębiorcą ulgi te mogą być udzielone wyłącznie po spełnieniu warunków z art. 67b O.p., który wymaga dodatkowych działań zarówno przedsiębiorcy, jak i organu podatkowego. W przepisie tym uregulowano trzy tryby udzielania ulg podatnikom prowadzącym działalność gospodarczą. Pierwszy z nich dotyczy ulg, które nie są traktowane jako pomoc publiczna, drugi obejmuje stosowanie ulg w ramach zasady pomocy de minimis, zaś trzeci dotyczy udzielania ulg zaliczanych do pomocy publicznej. W konsekwencji, gdy z wnioskiem o ulgę występuje przedsiębiorca organ podatkowy powinien sprawdzić zarówno istnienie przesłanek z art. 67a, jak również z art. 67b O.p. Jedną z podstawowych powinności organu jest rozstrzygnięcie, czy udzielenie ulgi będzie stanowić pomoc publiczną. W niniejszej sprawie organy ustaliły, iż skarżący od 23.06.2003 r. prowadzi działalność gospodarczą – handel artykułami spożywczymi oraz, że zaległość podatkowa, o której umorzenie wniesiono dotyczy podatku od nieruchomości naliczonego również od lokalu wykorzystywanego na prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto wnosząc o udzielenie ulgi Skarżący wskazywał na problemy związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W związku z tym udzielenie ulgi w zakresie tego podatku w części wykorzystywanej na prowadzenie działalności gospodarczej może stanowić pomoc publiczną, co winno być zbadane przez organy podatkowe. O ile organ I instancji dostrzegając tę okoliczność wskazał w sentencji decyzji jako podstawę jej wydania art. 67b ust. 1 pkt 1 O.p., to organ odwoławczy kwestię tę pominął całkowicie. Decyzja pierwszoinstancyjna, pomimo wskazania przywołanego przepisu, nie zawiera żadnego uzasadnienia przyjęcia przez organ, że udzielona skarżącemu ulga – umorzenie części zaległości podatkowej, nie stanowi pomocy publicznej. W szczególności z akt sprawy nie wynika, aby organ I instancji wzywał skarżącego do wyjaśnienia czy ubiega się on o pomoc w formie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, czy też ulgę nie stanowiącą pomocy. Tymczasem od ustalenia tego zależy dalszy tryb postępowania w sprawie, w tym wymagania dotyczące samego wniosku. W przypadku ustalenia przez organy, że ulga nie stanowi pomocy, może ona być udzielona bez stosowania dalszych procedur dotyczących dopuszczalności pomocy publicznej, wyłącznie na podstawie art. 67a i art. 67b O.p. Jednakże organ powinien o tym rozstrzygnąć biorąc pod uwagę postanowienia Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE), w szczególności art. 87 ust. 1 tego aktu. Jak wskazuje się w doktrynie, jeżeli podatnik prowadzi działalność gospodarczą jedynie na danym terenie, jego podstawowym odbiorcą są podmioty krajowe, nie ma licznych powiązań z przedsiębiorcami zagranicznymi, można przyjąć, że pomoc jemu udzielona nie doprowadzi do zakłóceń w konkurencji negatywnie rzutujących na wymianę handlową w ramach UE, a zatem nie stanowi pomocy publicznej. Udzielając ulgi organ musi ustalić m.in., jaki jest charakter prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej (lokalny czy międzynarodowy), gdzie jest jego siedziba i gdzie ta działalność jest prowadzona, jakie obroty osiąga podatnik, kto jest głównym odbiorcą jego towarów i usług (R. Dowgier, L. Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX 2007, s. 324). W przeciwnej sytuacji, gdy żądana ulga stanowi pomoc publiczną, organ podatkowy powinien stosować się do procedur określonych w ustawie z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404). Do weryfikacji spełnienia warunków konieczne jest wówczas określenie przez przedsiębiorcę wnioskującego o ulgę przeznaczenia pomocy oraz dołączenie do wniosku wszystkich niezbędnych informacji. Stąd organ winien w pierwszej kolejności w ramach prowadzonego dalej postępowania podatkowego uzupełnić informacje konieczne dla prawidłowego rozpoznania wniosku. Należy przede wszystkim ustalić, czy skarżący zwraca się o ulgę stanowiącą pomoc publiczną, czy ulgę nie stanowiącą pomocy. Umożliwi to poddanie wniosku dalszej ocenie. W tym zakresie, mając na względzie zasadę informowania (art. 121 § 2 O.p.) organ winien wyjaśnić podatnikowi unormowania prawne regulujące te kwestie. Biorąc zatem pod uwagę konieczność zweryfikowania przez organ obydwu obszarów regulujących możliwość udzielenia ulgi – czyli przesłanek wynikających z art. 67a O.p., jak i warunków dopuszczalności dla przeznaczeń określonych w art. 67b O.p., niezbadanie tych ostatnich przesłanek stanowi w istocie o naruszeniu art. 67b O.p. Odnośnie podnoszonych w skardze okoliczności dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego oraz problemów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą organ winien poddać je ocenie przy ponownym rozstrzyganiu sprawy. Wobec powyższego Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Rozpoznając ponownie sprawę organ podatkowy uwzględni przedstawione powyżej wskazania, co dalszego postępowania. O niewykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 tejże ustawy.