I SA/Bk 201/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini, sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 lipca 2019 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2018 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz skarżącego P. K. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Piotr K. K. (dalej: "Skarżący") złożył do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. wniosek o przyznanie płatności na 2018 rok, w którym ubiegał się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie do działek rolnych o powierzchni 4,54 ha oraz płatności dodatkowej. Następnie złożył zmianę wniosku, zwiększając żądanie przyznania tych płatności o 6,13 ha. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. decyzją z [...] stycznia 2019 r., nr [...], przyznał skarżącemu jednolitą płatność obszarową, płatność za zazielenienie i płatność dodatkową w kwocie całkowitej nieprzekraczającej 1250 Euro z uwagi na uczestnictwo w systemie małych gospodarstw. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie do Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł., w którym nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Decyzją z [...] marca 2019 r., nr [...], organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ powołał przepis art. 19 ust. 2 i art. 56 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2018 r., poz. 1312) i wyjaśnił, że Skarżący został uznany za rolnika uczestniczącego w systemie małych gospodarstw na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. nr [...] z [...] czerwca 2016 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2015 rok. Decyzja ta została prawidłowo doręczona, co pozwala uznać, że został on poinformowany o uczestnictwie w systemie małych gospodarstw. Organ przyjął, że skoro Skarżący został uznany za rolnika uczestniczącego w systemie dla małych gospodarstw, o czym był poinformowany, i nie wystąpił z tego systemu poprzez zaznaczenie w części IX pola 13 wniosku o przyznanie płatności na rok 2018, a także w terminie do 30 września 2018 roku nie złożył oświadczenia o wystąpieniu z tego systemu – wnioskowane przez niego płatności zostały przyznane zgodnie z zasadami systemu dla małych gospodarstw, czyli w kwocie nieprzekraczającej 1250 euro. Organ nie uwzględnił zarzutów odwołania przyjmując, że nie zawiera ono żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Skarżący nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając decyzję, zarzucił naruszenia: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na nienależytym przeprowadzeniu postępowania w zakresie umożliwiającym zbadanie wszystkich okoliczności sprawy oraz dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego w sprawie; - obarczenie strony postępowania negatywnymi skutkami wadliwie działającego systemu eWniosek plus poprzez nieodniesienie się do tego przez organ II instancji, że występowały liczne awarie i problemy z systemem. Ponadto wskazał na niesprawdzenie, że na koncie w wersjach roboczych posiada on wniosek, który poprzez problemy z aplikacją nie został wysłany; - art. 62 ust. 2 zdanie drugie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U. i347z 20.12.2013, str. 608-670) - poprzez całkowite zaniechanie wobec skarżącego realizacji obowiązku nałożonego na mocy ww. normy prawa unijnego na właściwe organy tych państw członkowskich, które zdecydowały się na praktykę automatycznego objęcia niektórych rolników systemem małych gospodarstw na podstawie art. 62 ust. 2 zdanie 1 ww. rozporządzenia, - art. 7, 8, 9 k.p.a. w związku z art. 3 ust. 2 pkt 1 pkt. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez zaniechanie przez organ realizacji wyraźnego, ustawowego obowiązku uprzedniego poinformowania skarżącego o przysługującej mu możliwości uniknięcia niekorzystnych skutków przyjętych przez polskiego ustawodawcę rozwiązań prawnych; - nieprzestrzeganie podstawowych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, w tym nieodniesienie się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, w tym dotyczących wadliwie działającego systemu informatycznego, przeprowadzonej transformacji gospodarstwa poprzez jego powiększenie, w związku z czym wystąpienie z SMG mogło nastąpić w każdym czasie. W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że rok 2018 był pierwszym rokiem wdrożenia systemu składania wniosków o płatności bezpośrednie elektronicznie zamiast papierowych. W związku z tym występowały problemy ze złożeniem wniosku lub jego wypełnieniem, o których nie wiedział w czasie wypełniania. Podczas składania wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich wybrano wniosek o wystąpienie z systemu małych gospodarstw (SMG), po czym wysłano ten wniosek za pomocą przycisku "wyślij". Następnie wypełniono wniosek obszarowy i również kliknięto "wyślij", po czym wygenerowane zostało potwierdzenie. Skarżący wskazał, że na początku był pewny, że potwierdzenie dotyczy także SMG, ale potem jeszcze raz przeczytał instrukcję, z której wynikało, że powinno być odrębne potwierdzenie. Udał się, więc do Biura ARiMR gdzie uzyskał informację, że są problemy z tą aplikacją, od początku kwietnia zlikwidowane zostaną wszystkie usterki i jak wysłano, to na pewno dojdzie. Po takim zapewnieniu Skarżący uznał sprawę za "załatwioną". Sprawa SMG była dla Skarżącego bardzo istotna, ponieważ pod koniec ustawowego terminu dodał działanie rolnośrodowiskowo – klimatyczne. Skarżący podał również, że w wersjach roboczych aplikacji e-wniosek plus posiada zapisany wniosek, w którym prawidłowo zaznaczono, iż występuje z systemu małych gospodarstw. Pozostawanie w tym systemie jest dla niego niekorzystne. Dodatkowo Skarżący podniósł, że postepowanie w sprawie było prowadzone w sposób przewlekły. Na tej podstawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowień, Sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania sytuacja taka niewątpliwie zachodzi. Zdaniem Sądu organy rozpoznające sprawę naruszyły przepisy postępowania w sposób istotny, powodujący konieczność ponownego przeanalizowania zgromadzonego materiału dowodowego i wyciągnięcia odpowiednich, popartych tym materiałem, wniosków. Zgodnie z brzmieniem art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek podejmując czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Przepis ten jest ograniczony w zastosowaniu w sprawach dopłat rolniczych, co nie oznacza jednak, że organy mogą działać dowolnie. Zasadę prawdy materialnej, wynikającą z art. 7 Kpa i rozwiniętą w art. 77 § 1 tego kodeksu, zredukowano do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, pomijając ciążący na organie administracji publicznej obowiązek podjęcia z urzędu lub na wniosek wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także obowiązek zebrania materiału dowodowego. W konsekwencji wskazaną zasadę ograniczono jedynie do obowiązku rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Organy w sprawach, jak przedmiotowa, nie mają obowiązku podejmowania wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a jedynie winny rozpatrzeć, przedłożony przez rolnika wniosek i wyjaśnić, czy podmiot wnioskujący o przyznanie płatności bezpośrednich spełnia warunki do ich otrzymania. W świetle art. 56 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy rolnika ubiegającego się o przyznanie płatności bezpośrednich za 2015 r. uznaje się za rolnika uczestniczącego w systemie dla małych gospodarstw, o którym mowa w art. 61 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanym dalej "systemem dla małych gospodarstw", jeżeli spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dla młodych rolników, płatności dodatkowej, płatności związanych do powierzchni upraw lub płatności związanych do zwierząt oraz łączna kwota płatności bezpośrednich określona dla tego rolnika zgodnie z art. 63 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 na podstawie wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich za 2015 r. oraz wniosku, o którym mowa w art. 26 ust. 1 pkt 3, art. 27 ust. 2 lub art. 28 ust. 2, wynosi nie więcej niż równowartość w złotych kwoty 1 250 euro. Zgodnie z art. 56 ust. 4 ustawy, rolnik uczestniczący w 2015 r. w systemie dla małych gospodarstw może wystąpić z tego systemu, składając oświadczenie o wystąpieniu z tego systemu w terminie do dnia 10 lipca tego roku. Zgodnie z art. 56 ust. 5 pkt 1 ustawy, w decyzji w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich za 2015 r. stwierdza się, że rolnik uczestniczy w systemie dla małych gospodarstw w przypadku, o którym mowa w ust. 1. W świetle art. 56 ust. 6 ustawy o płatnościach, w kolejnych latach rolnik uczestniczący w systemie dla małych gospodarstw może wystąpić z tego systemu, składając oświadczenie o wystąpieniu z tego systemu w terminie do dnia 30 września roku, w którym to wystąpienie ma nastąpić. W takim przypadku w decyzji w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich za rok, w którym zostało złożone to oświadczenie, stwierdza się, że rolnik nie uczestniczy w systemie dla małych gospodarstw. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się w zasadzie do udzielenia odpowiedzi na kluczowe pytanie dotyczące tego czy Skarżący prawidłowo powiadomił organ o wystąpieniu z systemu dla małych gospodarstw. Organ stanowczo stoi na stanowisku, że do skutecznego zawiadomienia nie doszło podając, iż ani we wniosku z dnia [...] marca 2018 r., ani w złożonej korekcie do tego wniosku z dnia [...] czerwca 2018 r. Skarżący nie zaznaczył pola nr 13 "Oświadczam, że występuję z systemu dla małych gospodarstw". Tymczasem w aktach sprawy znajdują się jeszcze dokumenty wskazujące, iż Skarżący z tego systemu wystąpił. Takimi dokumentami są korekta wniosku z dnia [...] czerwca 2018 r., gdzie Skarżący zaznaczył pole nr 13 i własnoręcznie wypełnił pole daty i podpisu oraz oświadczenie o wystąpieniu z systemu dla małych gospodarstw z dnia [...] stycznia 2018 r. (również własnoręcznie podpisane). Oba te dokumenty znajdujące się w aktach sprawy są opieczętowane "za zgodność z oryginałem" przez pracownika organu, co oznacza, że są one traktowane w sprawie jako dokumenty prawdziwe i wniesione do organu. Nie ma bowiem żadnych potwierdzeń odbioru i dat ich wpływu, ale w aktach są. Ponadto znajduje się w aktach sprawy potwierdzenie złożenia w formie elektronicznej wniosku o wystąpienie z programu z dnia [...] stycznia 2019 r., jednakże nie wiadomo jakiego wniosku to potwierdzenie dotyczy, szczególnie że wniosek z dnia [...] stycznia 2018 r. był podpisany ręcznie a zatem nie mógł być złożony w formie elektronicznej. Nie ulega zatem wątpliwości, że organy rozpoznając sprawę nie dokonały rzetelnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego i nie poddały go prawidłowej ocenie, co z kolei narusza art. 80 k.p.a. Na marginesie wskazać należy, że Sąd podałby numery kart zawierające rzeczone wnioski lecz organ nie dokonał numeracji tych kart, a Sąd nie może w tym zakresie wyręczać organu. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) uchylił zaskarżoną decyzję, uznając że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w pkt II na podstawie art. 200 ww. ustawy.