I SA/Bk 21/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 marca 2008 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za miesiące: lipiec-grudzień 2000 r. oraz luty i marzec 2001 r. wraz z należnymi odsetkami 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...].08.2007 r. nr [...], 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) na rzecz ustanowionego z urzędu radcy prawnego I. C. kwotę brutto 1.464 zł (słownie: jeden tysiąc czterysta sześćdziesiąt cztery złote), w tym VAT 264 zł (słownie: dwieście sześćdziesiąt cztery złote) – tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, a także kwotę 17 zł (słownie: siedemnaście złotych) tytułem zwrotu niezbędnych wydatków. W dniu [...] lipca 2007 r. do Urzędu Skarbowego w S. wpłynął wniosek Pani H. J. o umorzenie zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług z tytułu orzeczonej solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług zlikwidowanej Spółki Handlowo Usługowej "B." B. J., H. J. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją finansową rodziny. Jednocześnie podkreśliła, że środki pieniężne, które otrzymuje po potrąceniu zajęcia egzekucyjnego i spłacanej raty zaciągniętego kredytu są niewystarczające na wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Dodała, że ustalenie zaległości w VAT spowodowane zostało losowym wypadkiem awarii centralnego ogrzewania, w wyniku którego zniszczeniu uległa dokumentacja księgowo-podatkowa za wszystkie lata działalności. W wyniku przeprowadzonego postępowania Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. decyzją z [...] sierpnia 2007 r., nr [...], odmówił wnioskodawczyni umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za lipiec-grudzień 2000 r. oraz luty i marzec 2001 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, z tytułu orzeczonej solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług zlikwidowanej Spółki Handlowo Usługowej "B." B. J., H. J. Zdaniem organu podatkowego nie wystąpiły przesłanki określone w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej do zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych. Rozpatrując odwołanie strony od powyższego rozstrzygnięcia, Dyrektor Izby Skarbowej w B. w decyzji z [...] listopada 2007 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. Organ odwoławczy podzielając stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. uznał, że w tej sprawie nie wystąpiły przesłanki do zastosowania wnioskowanej ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, Pani H. J. wnosiła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. i umorzenie niespłaconej części zaległości podatkowej w podatku VAT przypisanej spółce cywilnej "B.", a następnie przeniesionej na skarżącą i jej męża B. J. Skarżonej decyzji Strona zarzuciła: 1. naruszenie zasad ogólnych postępowania podatkowego, określonych Ordynacją podatkową, zwłaszcza art. 122 Ordynacji poprzez to, że rozstrzygnięcie celowo pomija stan faktyczny sprawy, albo ocenia go nieobiektywnie interpretując do potrzeb negatywnej decyzji. 2. naruszenie art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej przez to, że uchybiono obowiązkowi wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego przedłożonego w sprawie w konsekwencji uznania, że nie występuje przesłanka ważnego interesu strony. 3. powołanie w decyzji argumentów wątpliwych i nieudowodnionych, jako przesłanki do rozstrzygnięcia na niekorzyść strony. Jest to zdaniem skarżącej sprzeczne z art. 191 Ordynacji podatkowej i tezą wyroku NSA z 18 stycznia 1988 r. (III SA 964/84) w myśl, której niejasności i wątpliwości nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść podatnika. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego w sprawie. Organ wskazał, że w dniu 19 grudnia 2007 r., po wniesieniu przez skarżącą Stronę skargi, wpłynęło do Izby Skarbowej w B. pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., z którego wynika, że w dacie wydania decyzji orzekających o odpowiedzialności podatkowej byłej wspólniczki spółki cywilnej H. J. za zaległości podatkowe w podatku VAT spółka cywilna pod nazwą: Spółka Handlowo-Usługowa "B." B. J. H. J. nie istniała - likwidacja jej nastąpiła z dniem 1 kwietnia 2001 r. W stosunki do spółki tej, z uwagi na jej likwidację, nie było możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego z tytułu zaległości podatkowych w podatku VAT m.in. za poszczególne miesiące 2000 r. i 2001 r. Nie doszło zatem do przerwania biegu terminu przedawnienia zgodnie z przepisami art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej. Nie wystąpiły też zdarzenia dotyczące zawieszenia terminu przedawnienia, o których mowa w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. Powyższe oznacza, że zaległości w podatku od towarów i usług SHU "B.", za które odpowiedzialność przypisano jej wspólnikom tj. H. J. i B. J., nie występuje. To zaś oznacza, że postępowanie o umorzenie tych zaległości, tak w I jak i II instancji, było bezprzedmiotowe. Wystąpienie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania nakazuje to postępowanie umorzyć i wycofać z obrotu prawnego zarówno zaskarżoną decyzję II instancji, jak też i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Nie jest to jednak możliwe w trybie przepisu art. 54 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w dalszej części uzasadnienia przywołana w skrócie: "p.p.s.a.". Skarżąca H. J. we wniesionej skardze wnosi bowiem o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. i umorzenie niespłaconej części zaległości podatkowej w podatku VAT przypisanej spółce cywilnej "B.", a następnie przeniesionej na stronę i jej męża. Skoro przepis art. 54 § 3 p.p.s.a nie pozwala organowi podatkowemu zrealizowanie wniosków Strony w całości, a opisane okoliczności wskazują na konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej, to organ podatkowy II instancji, na podstawie przepisów art. 115 § 1 i § 2 p.p.s.a., wystąpił do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Białymstoku o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego. Podczas rozprawy w dniu 19 marca 2008 r., reprezentujący skarżącą pełnomocnik zmodyfikował wnioski skargi i wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie o jej uchylenie. Jednocześnie przychylił się do wniosku o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego, o ile przedmiotem mediacji będzie odszkodowanie za szkody, jakie poniosła skarżąca w związku z prowadzonym wobec niej postępowaniem egzekucyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga znajduje uzasadnione podstawy. Na wstępie Sąd pragnie odnieść się do wniosku organu o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego w sprawie, który to wniosek, przy spełnieniu pewnych warunków, poparty został również przez pełnomocnika skarżącej. W ocenie Sądu przeprowadzenie postępowania mediacyjnego w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie było celowe. Okoliczności stanu faktycznego jednoznacznie wskazywały, że zaistniała konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji, natomiast kwestia ewentualnego odszkodowania za szkody z tytułu prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego wykracza poza granice tej sprawy i może być przedmiotem oddzielnego postępowania. Kierując się zatem zasadą szybkości postępowania Sąd uznał, że przeprowadzenie postępowania mediacyjnego doprowadziłoby do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania sądowego w sprawie. Przechodząc do dalszych rozważań, należy wskazać, że uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organu podatkowego może nastąpić w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miałoby ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia w całości lub w części może natomiast nastąpić, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Do kategorii "innych przepisów" należy zaliczyć w sprawach podatkowych unormowania zawarte w rozdziale 18 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w dalszej części przywołana w skrócie: "o.p.", gdzie uregulowano nadzwyczajny tryb wzruszenia decyzji ostatecznych – stwierdzenie nieważności decyzji. Katalog przesłanek skutkujących stwierdzeniem nieważności decyzji organu podatkowego został enumeratywnie wymieniony w art. 247 § 1 o.p. Za jedyną okoliczność mogącą ewentualnie prowadzić do wnioskowanego przez pełnomocnika skarżącej stwierdzenia nieważności decyzji wydanych w niniejszym postępowaniu, uznać należy przesłankę wymienioną w art. 247 § 1 pkt 3 o.p., tj. wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Analiza pozostałych przesłanek zawartych w tym uregulowaniu wskazuje, że nie znajdą one zastosowania w przedmiotowej sprawie. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa przez organy podatkowe. Rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem zawartym w decyzji. Naruszenie prawa tylko wtedy powoduje nieważność aktu administracyjnego, gdy nastąpiło w wyniku przekroczenia prawa w sposób jasny i niewątpliwy, nie w wyniku błędnej jego wykładni. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie uwzględnił wniosku skargi o stwierdzenie nieważności decyzji, gdyż charakter stwierdzonego w sprawie naruszenia prawa przez organy nie wykazuje przymiotu rażącego naruszenia prawa. Kwestie związane z przedawnieniem zobowiązań podatkowych, a zwłaszcza dotyczące zagadnień związanych ze stosowaniem przepisów przejściowych, odnoszących się do tej problematyki, budzą szereg wątpliwości zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak też w doktrynie prawa. Na etapie wniesienia skargi, organ doszedł do przekonania, że doszło do przedawnienia zobowiązań podatkowych, które były przedmiotem wniosku strony o zastosowanie ulgi w ich spłacie. W konsekwencji postępowanie prowadzone w niniejszej sprawie było bezprzedmiotowe. To zaś obligowało organ do jego umorzenia. Zgodnie bowiem z art. 208 § 1 o.p., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, w szczególności w razie przedawnienia zobowiązania podatkowego, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził naruszenie przez organy art. 208 § 1 o.p., co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, jak też poprzedzającej jej wydanie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. decyzją z [...] sierpnia 2007 r. Nr [...]. Dlatego też orzeczono jak w sentencji w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości. O przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu radcy prawnemu i zwrocie niezbędnych wydatków, Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a.