I SA/Bk 218/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Wojciech Stachurski po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi F. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc kwiecień 2012 r. p o s t a n a w i a: przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. F. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką B. S. Małżonkowie S. nie osiągają obecnie dochodu. B. S. nie pracuje, nie pobiera emerytury lub renty, utrzymuje się z pożyczek zaciąganych u rodziny. F. S. w styczniu br. zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą – przedsiębiorstwo budowlane, nie osiąga dochodów (od dwóch lat nie sprzedał domu), utrzymuje się z pożyczek od znajomych i rodziny. Wydatki Skarżącego to: spłata kredytów zaciągniętych na zakup nieruchomości i budowę domów, opłaty za media (energia elektryczna, gaz, woda, kanalizacja), podatek od nieruchomości, paliwo do samochodu, koszty drobnych napraw, żywność, środki czystości, kosmetyki. Wobec F. S. ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu. Układ ten został zatwierdzony przez sąd. Zgromadzony majątek stanowi masę upadłościową przeznaczoną na zaspokojenie wierzycieli. Łączna wysokość należności wynosi obecnie 1.972.765,16 zł. Dodatkowo nieruchomości są obciążone hipotekami na łączną sumę 4.449.708,10 zł, w tym 2.870.508,10 zł hipoteki umowne i przymusowe oraz 1.579.200 zł hipoteki kaucyjne. Wnioskodawca wskazał, że nie jest w stanie sprzedać nieruchomości (z uwagi na kryzys), aby pokryć koszty wpisu od skargi. Skarżący potrzebuje również środków na dokończenie budowy domów (stan zaawansowania domów 30% - 95%), jednak banki nie chcą udzielić kredytu. F. S. posiada liczne zadłużenie, którego nie jest w stanie spłacić, kilka spraw cywilnych nie było kontynuowanych z uwagi na brak możliwości uiszczenia wymaganych opłat sądowych. Majątek rodziny stanowi dom o powierzchni 125 m², własność siedmiu działek zabudowanych domami w stanie surowym o powierzchni od 125 do 250 m² w różnym stanie realizacji położonych w N. i B. oraz samochód osobowy marki Opel Astra, rok prod. 2009 (współwłasność z G. Bank S.A.). Skarżący nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Skarżący oświadczył, że wysokość miesięcznych wydatków rodziny to kwota 2.300 zł, w tym: energia elektryczna – 400 zł; gaz – 300 zł; woda i kanalizacja – 100 zł; podatek od nieruchomości – 100 zł; żywność – 1.000 zł; utrzymanie samochodu – 400 zł. Skarżący jak i jego małżonka nie posiadają rachunków bankowych, utrzymują się z pożyczek od rodziny i środków uzyskanych ze sprzedaży przedmiotów wartościowych i biżuterii. Kredyty udzielone na prowadzoną działalność gospodarczą oraz kredyt hipoteczny są w restrukturyzacji (k. 49 – 51). Postanowieniem z dnia 12 lipca 2013 r., referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. U podstaw negatywnego rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy legł brak możliwości ustalenia rzeczywistych źródeł dochodu małżonków S. Skarżący oświadczył, że mimo nie posiadania żadnego źródła dochodu jego miesięczne wydatki kształtują się w wysokości około 2300 zł, co oznacza, że każdego miesiąca osoby trzecie (członkowie najbliższej rodziny, znajomi) pokrywają tę kwotę za wnioskodawcę. Powyższą sytuację trudno uznać za wiarygodną, nawet przy założeniu, że Skarżący co miesiąc sprzedaje biżuterię i przedmioty wartościowe. Z powyższym postanowieniem nie zgodził się Skarżący i w złożonym sprzeciwie zarzucił naruszenie art. 245 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270, ze zm., dalej powoływana jako u.p.p.s.a.). Zaznaczył, że w złożonym oświadczeniu wskazał cały swój majątek, wszystkie obciążenia i źródła dochodu, co w jego ocenie stanowi udowodnienie jego sytuacji majątkowej i dochodowej. Podkreślił, że nie posiada żadnych innych dochodów niż wskazane we wniosku, w przeciwnym razie nie byłby zmuszony do zaciągnięcia pożyczki w P. [...] S.A. Jedynie dzięki dobrej woli rodziny i znajomych oraz sprzedaży drobnych przedmiotów domowych jest w stanie ponosić najpotrzebniejsze wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez Skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 u.p.p.s.a. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 u.p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Odnosząc się do wniosku Skarżącego dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego wskazać należy, iż przytoczone przez Skarżącego we wniosku, ale przede wszystkim w sprzeciwie, okoliczności stanowią, w ocenie Sądu, dostateczne uzasadnienie do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sytuacja majątkowa Skarżącego, w świetle ogłoszenia upadłości układowej, zadłużenia związanego nie tylko z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą ale również opłacaniem rachunków za energię elektryczną, konieczności zaciągnięcia pożyczki w firmie P. [...] S.A. na ponoszenie bieżących kosztów utrzymania, uzasadniają przyjęcie, że Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania swojej osoby i rodziny. Istnienie znacznego zadłużenia Skarżącego uprawdopodabnia, że oświadczenie o stanie majątkowym złożone wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, w którym Skarżący wykazał znacznie wyższe wydatki niż dochody, odpowiadało prawdzie. Tym samym przyjąć należy, że sytuacja finansowa Skarżącego i jego małżonki, nie pozwala na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 903 zł jak również opłacenia kosztów profesjonalnego pełnomocnika, w postaci radcy prawnego. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.