I SA/Bk 221/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Tomasz Oleksicki, po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu osiągnięcia przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2007 rok p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. T. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonkiem J. S. oraz synem K. S. ([...] lat). Źródło utrzymania rodziny stanowi dochód uzyskiwany: przez wnioskodawczynię z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (handel artykułami przemysłowymi) – około 2.000 zł, przez J. S. z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego – około 3.000 zł (w sezonie letnim), a także posiadanie kredytów odnawialnych w wysokości 50.000 zł oraz 5.000 zł. W [...] 2010 r. firma T. S. poniosła stratę w wysokości 2.580 zł, przy osiągniętym przychodzie 2.218 zł brutto. W [...] bieżącego roku strata przedsiębiorstwa wyniosła 2.092 zł, przy przychodzie brutto 4.608 zł. Natomiast w [...] firma bieżącego roku osiągnęła dochód w kwocie około 2.000 zł. Małż. S. spłacają kredyty zaciągnięte w Banku [...] [...] w wysokości 39.135 franków szwajcarskich (miesięczna rata zależy od kursu walut, wynosi około 1.800 zł) oraz kredyt na kwotę 100.000 zł (miesięczna rata wynosi około 2.000 zł), a także kredyt hipoteczny w wysokości 120.000 zł (miesięczna rata wynosi około 700 zł). Kredyty te powodują znaczne obciążenie finansowe rodziny (łącznie około 4.000 zł miesięcznie). K. S. uczęszcza do technikum i. – g., rodzice ponoszą koszty związane z dojazdem do szkoły (około 30 zł), koszty podręczników i innych pomocy dydaktycznych. J. S. w 2009 r. otrzymał dopłaty do prowadzonego gospodarstwa rolnego w kwocie 5.000 zł. Majątek skarżącej stanowią: dom o powierzchni [...] m² (ustanowiona hipoteka); dom o powierzchni [...] m² usytuowany w S., nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha (O.), budynek gospodarczy o powierzchni [...] m² położony w W., samochody osobowe marki O. A. C. rok prod. [...] oraz P. [...], rok prod. [...]. Wnioskodawczyni nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych (k. 20 - 24). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 31 maja 2010 r. (k. 26) T. S. oświadczyła, że miesięczne koszty utrzymania rodziny stanowią: energia elektryczna – 350 zł; woda – 50 zł (300 zł za pół roku); telefony – 300 zł; żywność – 100 zł na osobę; koszty eksploatacji samochodu – 100 zł. Miesięczne raty spłat zaciągniętych kredytów wynoszą łącznie około 4.500 zł. Wnioskodawczyni prowadzi firmę Sklep Przemysłowy T. S., ul. N. [...] w M., zatrudnia jedną osobę. Małż. S. nie osiągają dochodu z tytułu posiadania dwóch domów jednorodzinnych oraz budynku gospodarczego w W. W gospodarstwie rolnym prowadzona jest uprawa i sprzedaż płodów rolnych. Skarżący nie posiada maszyn rolniczych i inwentarza żywego (k. 29). Do akt sprawy T. S. dołączyła: zeznanie podatkowe PIT 28 za 2009 r. poświadczające dochód uzyskany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (k. 30 – 33); deklaracje dla podatku od towarów i usług firmy za okres [...] – [...] 2010 r. (k. 34 – 36); harmonogramy spłat rat zaciągniętych kredytów (k. 37-41); rachunki i faktury poświadczające wysokość ponoszonych opłat za: telefon i Internet (k. 42 – 43), energię elektryczną (k. 44) oraz wyciąg z rachunku bankowego T. S. za okres [...] – [...] 2010 r. (k. 45 – 46). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżąca wykazała, iż miesięczny dochód trzyosobowej rodziny wynosi łącznie około 5.000 zł. Dochód ten jest uzyskiwany: z tytułu prowadzenia przez wnioskodawczynię przedsiębiorstwa Handel Artykułami Przemysłowymi w M. (sklep) oraz przez J. S. z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego (uprawa i sprzedaż płodów rolnych). Wysokość osiąganego dochodu jest zróżnicowana tj. działalność gospodarcza prowadzona przez T. S. w [...] i [...] br. przyniosła straty, w marcu br. osiągnęła zysk w kwocie 2.000 zł. Podobna sytuacja jest z dochodem uzyskiwanym z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jego wysokość zależy od sezonu, w okresie letnim wynosi on około 3.000 zł. Bieżące utrzymanie rodziny finansowane jest również z dostępnych kredytów odnawialnych w wysokości 50.000 zł oraz 5.000 zł. Koszty bieżącego utrzymania rodziny wynoszą 1.200 zł (energia elektryczna; woda; telefony; żywność; koszty eksploatacji dwóch samochodów). Małż. S. spłacają trzy zaciągnięte kredyty: na 100.000 zł (zaciągnięty na [...] lat, termin spłaty do [...] września 2014 r. rata za [...] 2010 r. wynosi 2.184,47 zł – k. 40); na 39.135,11 franków szwajcarskich (zaciągnięty na [...] lat, termin spłaty do [...] lipca 2013 r., rata spłaty za [...] 2010 r. wynosi 797,50 franków szwajcarskich – k. 38) oraz kredyt hipoteczny na kwotę 53.705,18 franków szwajcarskich (zaciągnięty na [...] lata, termin spłaty do [...] sierpnia 2031 r., rata spłaty za [...] 2010 r. wynosi 250,08 franków szwajcarskich – k. 37). Razem raty kredytów wynoszą około 4.500 zł miesięcznie (k. 29). Koszty bieżącego utrzymania rodziny oraz raty spłaty kredytów wynoszą łącznie około 5.700 zł miesięcznie. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni [...] m² (ustanowiona hipoteka); dom o powierzchni [...] m² usytuowany w S., nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha (O.), budynek gospodarczy o powierzchni [...] m² położony w W., samochody osobowe marki O. A. C. rok prod. [...] oraz P. [...], rok prod. [...]. T. S. nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. W tym miejscu należy wskazać, że wnioskodawczyni nie ustosunkowała się w pełni do treści wezwania referendarza sądowego z dnia 31 maja 2010 r. (k. 26), przede wszystkim nie wskazała, na jaki cel zostały zaciągnięte kredyty na łączną kwotę 92.840,29 franków szwajcarskich i 100.000 zł, skarżąca nie nadesłała również i nie przedstawiła przyczyny zaniechania w tym zakresie zaświadczeń (faktur) ze sprzedaży płodów rolnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wyciągów z rachunków bankowych J. S. i rachunku bankowego prowadzonego przez siebie przedsiębiorstwa, co w konsekwencji uniemożliwia całościową analizę możliwości finansowych wnioskodawczyni. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe, w tym wpis, należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP z dnia 02 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483). Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochodu z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Ponadto na uwagę zasługuje pogląd wyrażony w orzecznictwie, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r. , sygn. akt I SA/Po 1433/06, LEX 507290). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna T. S. uzasadnia tezę, iż jest ona w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej. Przede wszystkim o dobrej sytuacji materialnej rodziny świadczy fakt, że wnioskodawczyni jest w stanie spłacać raty zaciągniętych kredytów i pokrywać koszty bieżącego utrzymania rodziny w oparciu o uzyskiwany dochód miesięczny i dostępne kredyty odnawialne, nie wykazując przy tym żadnych niedostatków. Sama kwota zaciągniętych kredytów tj. 92.840,29 franków szwajcarskich i 100.000 zł świadczy również o dużych możliwościach płatniczych skarżącej. Nadto, wskazać należy, że T. S. dysponuje znacznym majątkiem w skład, którego wchodzą: cztery nieruchomości (domy o powierzchni [...] m² i [...] m², nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha, budynek gospodarczy o powierzchni [...] m²) oraz dwa samochody osobowe. Wnioskodawczyni ma również dostępne w bankach kredyty odnawiane na łączną kwotę 55.000 zł, dodatkowo w Banku [...] [...] ma otwarte Złote Konto (k. 38 i k. 40). Powyższe okoliczności w zestawieniu z nieustosunkowaniem się skarżącej w całości do treści wezwania referendarza sądowego z dnia 31 maja 2010 r. nie pozwalają na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Końcowo należy przedstawić również pogląd przyjęty w orzecznictwie i doktrynie, iż strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych ( vide: T. Woś i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632; postanowienie NSA z dnia 06 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/2004, publ. ONSAiWSA 2005/1/8 ). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.