I SA/Bk 223/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 17 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. O. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 26 września 2018 r. o umorzeniu postępowanie w zakresie ustanowienia pełnomocnika oraz o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące październik i listopad 2015 roku p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. , A. O. (dalej jako: Skarżąca") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego (k. 3-4 załącznika do akt sprawy - prawo pomocy), oświadczając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonkiem B. O. oraz trójką nieletnich dzieci. Wskazała, że źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowi wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę otrzymywane przez Skarżącą w kwocie 1.500 zł netto oraz jej małżonka w wysokości 2.000 zł netto. Wykazane wydatki miesięczne to: rata spłaty kredytu – 600 zł; energia elektryczna – 200 zł; media – 200 zł; opał – 200 zł; koszty utrzymania domu – 2.000 zł; ubezpieczenia – 140 zł. W skład majątku skarżącej wchodzi: dom o powierzchni 120 m2 (współwłasność w ½ części) o wartości 150.000 zł (k. 3-4 - załącznika do akt sprawy - prawo pomocy). Postanowieniem z dnia 26 września 2018 r. starszy referendarz sądowy WSA w Białymstoku umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że z uwagi na fakt posiadania przez Skarżącą profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru, postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy w tym zakresie jest bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu. Referendarz powołał się na funkcjonujące w obrocie prawnym postanowienie tut. Sądu z dnia 8 maja 2018 r., zapadłe w niniejszej sprawie, przyznające Skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych (utrzymane w mocy postanowieniem z dnia 30 maja 2018 r. Mając na uwadze przyznane już wcześniej Skarżącej zwolnienie, a także biorąc pod uwagę jej obecny stan majątkowy i rodzinny, referendarz stwierdził, że jest ona w stanie pokryć koszty sądowe na obecnym etapie postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższym postanowieniem nie zgodził się pełnomocnik Skarżącej. Składając sprzeciw, zarzucił mu naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako: "p.p.s.a."), które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na odmowie przyznania prawa pomocy w całości, w sytuacji gdy Skarżąca nie jest ich w stanie ponieść z uwagi na brak dochodów i środków finansowych pozwalających na sprostanie wymaganiu uiszczenia opłaty od skargi. Pełnomocnik wskazał, że Skarżąca wraz z małżonkiem uzyskują średni dochód w wysokości ok. 3.500 zł netto, na ich utrzymaniu pozostaje trójka dzieci, a dochód w całości przeznaczany jest na bieżące potrzeby rodziny. Skarżąca spłaca również liczne zobowiązania finansowe, m.in. kredyt w wysokości 600 zł miesięcznie, czynsz oraz opłaty za prąd i wodę. Obecna sytuacja nie pozwala przypuszczać, aby uległa ona poprawie w najbliższej przyszłości. Fakt, że Skarżąca została uprzednio zwolniona od połowy kosztów sądowych nie może mieć wpływu ma przyznanie dalszego prawa pomocy obejmującego zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 -8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Należy podkreślić, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie w przypadkach, gdy zaistnieje rzeczywista niemożliwość sfinansowania udziału postępowania przez stronę, może zostać jej przyznana możliwość swoistego dofinansowania tego udziału z budżetu państwa. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na wnioskodawcy, co oznacza, że obowiązany jest on poczynić wszelkie działania i dołożyć staranności, by uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za zasadnością jej przyznania. W ocenie Sądu, po przeprowadzeniu analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącej, należy przyznać rację rozstrzygnięciu referendarza sądowego, że jest ona w stanie wygospodarować środki finansowe na pokrycie wymaganych kosztów sądowych. Należy nadmienić, że Skarżąca została już wcześniej objęta zwolnieniem z uiszczenia kosztów sądowych do połowy ich wysokości, a koszty te na obecnym etapie postępowania sądowego wynoszą 814 zł (wpis od skargi kasacyjnej). Sąd, mimo dostrzeżonej zmiany sytuacji finansowej Skarżącej, w stosunku do sytuacji opisanej w formularzu PPF dołączonym do poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, i tego, że Skarżąca wraz z mężem uzyskują dochody przekraczające wykazane wydatki o kwotę ok. 150 zł, nie stwierdził podstaw do zwolnienia jej od uiszczenia kosztów sądowych w pełnej wysokości. Istotne jest, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą dużych rozmiarów, co może też stanowić o wielkości środków, które przez ten czas mogła zgromadzić. Należy podkreślić, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie rozliczenia z fiskusem, ewentualnego postępowania, a w konsekwencji także uiszczania wymaganych kosztów sądowych, co niejako wpisuje się w ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej. Co więcej, budzi wątpliwość Sądu możliwość sfinansowania przez Skarżącą wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, choćby miało to nastąpić dopiero po zakończeniu postępowania sądowego. Skarżąca bowiem będzie zmuszona zmierzyć się z takim obciążeniem finansowym, wobec czego wywnioskować można, że posiada ona pewne środki finansowe, których wcześniej nie wskazała. Odnośnie zaś argumentacji pełnomocnika, że na Skarżącej ciążą także zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu, zaznaczyć trzeba, że samo ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, bowiem zobowiązania publicznoprawne mają pierwszeństwo przed zaciąganymi na cele prywatne (zob. postanowienie WSA w Bydgoszczy z 29 listopada 2017 r., sygn. I SA/Bd 665/16; orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie kwota 814 zł będzie stanowiła istotny wydatek w budżecie domowym rodziny Skarżącej, jednak z pewnością nie zagrozi on jej egzystencji, ani nie pozbawi możliwości finansowania wydatków niezbędnych dla utrzymania rodziny. Prawo pomocy powinno być bowiem udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów, majątku czy możliwości zarobkowych. Powyższa argumentacja dowodzi jednak, że Skarżąca nie jest taką osobą. Posiada ona stałe dochody, a skala opłacanych wydatków pozwala na przyjęcie, że jest w stanie partycypować częściowo w kosztach prowadzonego postępowania sądowego. Rozmiar prowadzonej przez nią działalność gospodarczej oraz fakt, że zatrudnia profesjonalnego pełnomocnika dodatkowo pozwalają stwierdzić, że Skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w kwocie 814 zł. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.