I SA/Bk 233/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Włodzimierz Witold Kędzierski, Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, asesor WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Anna Ziniewicz, po rozpoznaniu w dniu 6 października 2004 r. sprawy ze skargi P. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2004 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2004 rok 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżony akt nie może być wykonany w całości, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego P. J. kwotę 115,- (słownie: sto piętnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta S. ustalono Panu P. J. wymiar podatku od nieruchomości na 2004 r. w łącznej kwocie [...] zł. w tym: 1) podatek od nieruchomości w kwocie [...] zł, 2) podatek leśny w kwocie [...] zł., 3) podatek rolny w kwocie [...] zł. Od tej decyzji strona złożyła odwołanie podnosząc, iż przy wydawaniu decyzji nastąpiło rażące naruszenie prawa i interesu społecznego. Kolegium, postanowieniem z dnia [...] maja 2004 r. wezwało pełnomocnika strony do sprecyzowania odwołania, w wyniku, czego wpłynęło do Kolegium w dniu [...] maja 2004 roku pismo, w którym pełnomocnik wniósł o uchylenie w całości decyzji dotyczącej podatku i jego zwrot wraz z odsetkami, uzasadniając swoje żądanie faktem, iż Pan P. J. nigdy nie był właścicielem, ani też użytkownikiem nieruchomości, od której naliczany jest podatek. Ponadto stwierdzono, iż wykonano wszystkie procedury prawne dotyczące wad rzeczy, zgodnie z art. 560 §1 i §2 Kodeksu Cywilnego, a listem poleconym z dnia [...].10.2002 r. Nr [...] odstąpiono od umowy. Kolegium decyzją z dnia [...] maja 2004 r. Znak [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji nr [...], stwierdzając na podstawie całości zebranego materiału dowodowego, iż nie ma podstaw do stwierdzenia, iż Pan P. J. nie jest właścicielem nieruchomości, za które naliczono podatek. Kolegium wskazało obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa, a w szczególności art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2000 r. Nr 100, poz. 1086 ze zm.). Skargę do wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na powyższą decyzję złożył pełnomocnik Skarżącego wnosząc o jej uchylenie w całości i zarzucając: rażące naruszenie prawa, interesu społecznego, zasad współżycia społecznego, Konstytucji, a zwłaszcza art. 1046 k.c. i art. 5, oraz Działu II Tytułu XI K.c. –"Rękojmia za wady". Pełnomocnik powołuje się na pkt. III, dołączonego do skargi, postanowienia Sądu Okręgowego w B. II Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia [...] września 1999 roku, nakazujący wydanie uczestnikowi postępowania T. J., składników majątku spadkowego opisanych szczegółowo w pkt. l postanowienia sądu z dnia [...] kwietnia 1999 roku sygn. Akt [...]. Wydanie miało nastąpić na rzecz Skarżącego, jednakże jak wynika z wyjaśnień pełnomocnika Skarżącego, do dnia dzisiejszego postanowienie sądu nie zostało wykonane. Skarżący powołuje się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1969 r. sygn. akt III CRN 226/69 (OSNCP 1970/3/51), w którym sąd stwierdził: " W myśl art. 624 k.p.c. w związku z art. 688 k.p.c. w postępowaniu o zniesienie współwłasności i dział spadku sąd orzeka o wydaniu rzeczy między współwłaścicielami (współspadkobiercami) wtedy, gdy w wyniku dokonanego podziału całość lub część rzeczy będących przedmiotem zniesienia współwłasności (działu spadku) przypadnie innemu współwłaścicielowi (współspadkobiercy), a nie temu, który nią dotychczas włada. Omawiane przepisy nie dają podstawy do orzeczenia w tym postępowaniu o wydaniu rzeczy lub jej części współwłaścicielowi (współspadkobiercy) przez osobę władającą nią na podstawie odrębnego tytułu prawnego, innego niż współwłasność (dziedziczenie) tej rzeczy". W dalszej części skargi podniesiono, iż po otrzymaniu zawiadomienia o istnieniu wad prawnych i fizycznych wszystkich składników majątku spadkowego, zawiadomiono natychmiast o tym uczestnika postępowania, Pana T. J. (list polecony nr [...], nadany w UPT w S. dnia [...] kwietnia 2002 r.). Wskazano, że listem poleconym z dnia [...] października 2002 r. odstąpiono od umowy z powodu wad rzeczy, zgodnie z art. 560 § l i § 2 k.c. (pismem z dnia [...].10.2002 r., szczegółowo poinformowano uczestnika postępowania spadkowego o rękojmi za wady fizyczne i prawne wszystkich rzeczy wchodzących w skład spadku po zmarłym J. J.). Następnie skarżący powołuje takie przepisy jak: art. 572 k.c., 14 § 2 i art. 1046 k.c. Cytując art. 566 k.c. odnosi się do jego brzmienia sprzed nowelizacji, podobnie jak cytując art. 560 wskazuje na jego brzmienie sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 23 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 111, poz. 542). Pełnomocnik w złożonej skardze wywodzi, iż użytki rolne porastają drzewostanem z "samosiewów" od kilku do kilkunastu metrów i potrzeba znacznych środków finansowych, aby wszystkie elementy spadku nadawały się do produkcji rolnej. Wartość przedmiotu spadku została ustalona fikcyjnie, w rzeczywistości jest ujemna i nie odpowiada art. 46 k.c. Stwierdza, iż postanowienie w pkt. III nie było, nie jest i nigdy nie będzie wykonane, a organ podatkowy naruszył Konstytucję przypisując sobie uprawnienia wyższe niż przysługujące w istocie, powołując się na fikcję istniejącą w ewidencji gruntów. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie oraz złożyło wniosek o ewentualne skierowanie sprawy do postępowania mediacyjnego przeprowadzonego z udziałem wszystkich zainteresowanych zainteresowanych w przypadku podważania przez Skarżącego ustaleń Kolegium w zakresie stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia. Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 3 ust. l pkt l ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm.), obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości, ciąży na osobach fizycznych, które są właścicielami nieruchomości. W podatku rolnym podatnikiem tego podatku są także osoby fizyczne będące właścicielami gruntów (art. 3 ust. l pkt l ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym - tekst jedn. Dz. U. z 1993 r. Nr 94, poz.431 ze zm.). Identycznie sytuacja przedstawia się w podatku leśnym, zgodnie z art. 2 ust. l pkt l ustawy z dnia 30 października 2002 r. o podatku leśnym (Dz. U. Nr 200, poz. 1682 ze zm.), podatnikiem jest osoba fizyczna będąca właścicielem lasu. Odpowiadając na skargę wskazano, że w praktyce osoba podatnika ustalana jest przez organy podatkowe na podstawie danych zawartych w informacjach (deklaracjach) składanych przez osoby fizyczne. Ponieważ w niniejszej sprawie podatnik złożył tylko "Wykaz nieruchomości", w którym wykazał budynek mieszkalny o pow. [...] m2, natomiast nie złożył takiej informacji w zakresie gruntów rolnych i leśnych (pismo Burmistrza S. z dnia [...] maja 2004 r.), osobę właściciela dla potrzeb podatku rolnego i leśnego ustalono na podstawie danych wynikających z ewidencji gruntów i budynków. Stosownie do art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2000 r. Nr 100, poz. 1086 ze zm.) podstawą wymiaru podatku powinny być dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, ze zagadnienie to było wielokrotnie przedmiotem orzeczeń sądowych, z których wynika jednoznacznie, że "miarodajne dla wymiaru podatku są dane wynikające z ewidencji gruntów, gdyż tak stanowi prawo geodezyjne i kartograficzne". Ewidencja zawiera, oprócz informacji dotyczących gruntów i budynków, również dane właściciela gruntów. Z przesłanych przez organ I instancji wypisów z ewidencji gruntów, według stanu na dzień [...] maja 2004 r. wynika, iż Pan P. J. syn Z. i Ł. jest właścicielem następujących działek: • działki położonej w Gminie S., obręb [...] S., o powierzchni [...] ha., (opis użytku Ł) • 2) działki położonej w gminie S. obręb: [...] J. o powierzchni [...] ha, (opis użytków R, Ł, S-Ps). Podstawą wpisów w ewidencji gruntów są księgi wieczyste, prawomocne orzeczenia sądowe, umowy zawarte w formie aktów notarialnych, dotyczących ustanowienia lub przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości, ostatecznych decyzji administracyjnych itp. W rozpatrywanej sprawie podstawą wpisu w ewidencji gruntów były następujące postanowienia sądu o działu spadku dokonanego po zmarłym J. J.: 1) postanowienie Sądu Rejonowego w S., I Wydział Cywilny Sygn. akt [...]z dnia [...] kwietnia 1999 r. i 2) postanowienie Sądu Okręgowego w B. II Wydział Cywilny Odwoławczy Sygn. Akt [...] z dnia [...] września 1999 roku. Organ odwoławczy podniósł, że wzajemnych roszczeń wynikających z w/w postanowień sądu strony mogą dochodzić na drodze postępowania przed sądem powszechnym, dlatego też wszelkie zarzuty podnoszone przez skarżącego w postępowaniu podatkowym, co do wad fizycznych i prawnych przedmiotów wchodzących w skład spadku po J. J., w ocenie Kolegium, nie mają znaczenia dla wymiaru podatku od nieruchomości na 2004r. także w przypadku, gdy wszystkie składniki majątku nie zostały wydane Skarżącemu. Podkreślono, że będzie zobowiązany do zapłaty podatku od nieruchomości, ponieważ nie ma w niniejszej sprawie zastosowania art. 3 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych ani postanowienia art. 3 ust. 2 ustawy o podatku rolnym i art. 2 ust. 3 ustawy o podatku leśnym, gdyż nie można uznać, że u T. J. występuje posiadanie samoistnie nieruchomości wchodzących w skład podzielonego spadku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Sąd administracyjne został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych -Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Decyzja podatkowa jest prawidłowa, jeżeli spełnia łącznie dwa warunki: 1. jest zgodna z normami materialnego prawa podatkowego, 2. została wydana zgodnie z normami procesowego prawa podatkowego. Naruszenie tych norm powoduje wadliwość decyzji (wadliwość materialnoprawna albo wadliwość procesowa). Wadliwość procesowa decyzji obwarowana jest w Ordynacji podatkowej sankcją wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak nie z powodów powołanych w skardze. Sąd nie będąc związany zarzutami skargi dopatrzył się innego rodzaju naruszenia przepisów prawa, które mogłoby skutkować wznowieniem postępowania. Organ drugiej instancji przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie zagwarantował stronie czynnego udziału w postępowaniu, nie wyznaczając siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Naruszył tym samym jedną z podstawowych zasad postępowania podatkowego "zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym", ustanowioną w art. 123 ustawy Ordynacja podatkowa. W myśl postanowień art. 200 ustawy Ordynacja podatkowa organ podatkowy (pierwszej i drugiej instancji) przed wydaniem decyzji powinien wyznaczyć stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przed 2004 r. wskazywano, iż organy podatkowe, w tym również organy drugiej instancji mają taki obowiązek nawet wówczas, gdyby same nie przeprowadzały uzupełniającego postępowania dowodowego (zob. wyrok NSA z 11.07.2002 r., sygn. akt l SA/Po 788/00, opublikowany w Lex, nr 56705). Również obecnie, po reformie sądownictwa administracyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 sierpnia 2004 r. sygn. akt FSK 156/04 (niepublikowany, zob. omówienie wyroku: Gazeta Prawna Nr 153 (126 ), 6-8 sierpnia 2004 r.)orzekł, że obowiązek wyznaczenia stronie wspomnianego terminu spoczywa na organie podatkowym także w postępowaniu odwoławczym. Nawet, gdy nie zgromadzono w tym postępowaniu materiału dowodowego. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w przepisie art. 200 Ordynacji podatkowej wyłączeń pozwalających organowi drugiej instancji na odstąpienie od obowiązku wyznaczenia stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. We wspomnianym wyroku sąd stwierdził " niezastosowanie się przez organ odwoławczy lub organ prowadzący postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji do dyspozycji art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej jest istotnym uchybieniem proceduralnym i pociąga za sobą konieczność uchylenia przez sąd administracyjny decyzji wydanej w wyniku postępowania obarczonego tą wadą". Zgodnie z art. 227 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa organ podatkowy pierwszej instancji ma obowiązek ustosunkować się do zarzutów zawartych w odwołaniu. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że wyrażony w tym trybie pogląd stanowi część składową materiału dowodowego i podlega ocenie organu odwoławczego na równi z wszystkimi innymi dowodami ujawnionymi w postępowaniu. W przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie wyznaczyło Skarżącemu 7-dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, tym samym nie zapewniło Skarżącemu prawa udziału w postępowaniu na etapie odwoławczym. Jest to jedna z przesłanek uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania. Z zasady ogólnej postępowania wynika, że strona ma zagwarantowany udział w postępowaniu wyjaśniającym. Chodzi o stworzenie możliwości podejmowania przez stronę czynności procesowych w celu obrony jej interesów prawnych. Należy, więc uznać, że uchybienie organu drugiej instancji polegające na nie wyznaczeniu terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego stanowi naruszenie, które uniemożliwiło Skarżącemu zgłoszenia dodatkowych dowodów, jak i zaprezentowania swojego stanowiska w sprawie stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia przez organy podatkowe a dotyczącego wskazania faktycznego właściciela (samoistnego posiadacza) gruntów rolnych i leśnych położonych w J. i S. (w decyzji Kolegium podano błędnie, że chodzi o [...]). W praktyce identyfikacja podatnika podatku od nieruchomości, rolnego czy podatku leśnego dokonywana jest przez organy podatkowe na podstawie danych zawartych w informacjach o nieruchomościach, które składane są przez osoby fizyczne. Dopiero w sytuacji, gdy nie ma tych dokumentów, organ podatkowy, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego dokonuje wymiaru podatku na podstawie posiadanych i uzyskanych w wyniku postępowania wyjaśniającego informacji. W omawianej sprawie Skarżący złożył w dniu [...] stycznia 2000 r. (tj. po wydaniu przez sądy powszechne postanowień dotyczących działu spadku po zmarłym J. J.) "Wykaz nieruchomości", nie wykazał w nim jednak gruntów rolnych i leśnych położonych na terenie gminy i powiatu S. Mając powyższe na uwadze organ pierwszej instancji powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające z udziałem Skarżącego, którego celem byłoby ustalenie stanu faktycznego, stanowiącego punkt wyjścia do wydania decyzji. Z zasady prawdy obiektywnej wynika obowiązek organu podatkowego "wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu" (Dawidowicz W., Ogólne postępowanie podatkowe administracyjne. Zarys systemu, PWN, W-wa 1962, str.108). Organ podatkowy narusza, więc prawo nie tylko w wypadku wadliwej oceny stanu faktycznego, wadliwego zastosowania prawa, ale i w równym stopniu wtedy, gdy prawidłowo zastosuje prawo do wadliwie ustalonego stanu faktycznego. Prawidłową decyzję organ podatkowy może podjąć tylko wówczas, gdy rozporządza całokształtem materiału dowodowego pozwalającym na dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie nie wyjaśniono do końca okoliczności, kto faktycznie włada gruntami rolnymi i leśnymi położonymi w J. i S. Z analizy art. 3 ustawy o podatku rolnym wynika, że w przypadku, gdy występują jednocześnie dwa podmioty- właściciel i samoistny posiadacz gruntów ustawodawca podatnikiem podatku rolnego czyni posiadacza samoistnego tych gruntów. W prowadzonym postępowaniu nie umożliwiono Skarżącemu wykazania (udokumentowania), że nie na nim spoczywa obowiązek podatkowy. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasad ogólnych postępowania podatkowego( zasada prawdy obiektywnej, zasada czynnego udziału stron w postępowaniu) oraz norm prawa procesowego, co stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze, zaprezentowany w skardze, wywód pełnomocnika Skarżącego, iż "użytki rolne porastają drzewostanem z "samosiewów" od kilku do kilkunastu metrów i potrzeba znacznych środków finansowych, aby wszystkie elementy spadku nadawały się do produkcji rolnej", Sąd chciałby podkreślić, że podstawą opodatkowani dla gruntów gospodarstw rolnych stanowi liczba hektarów przeliczeniowych, natomiast dla pozostałych gruntów liczba hektarów wynikających z ewidencji gruntów i budynków. Tym samym należy uznać, że opodatkowaniu podlega posiadanie nieruchomości bez względu na to czy nieruchomość ta przynosi dochód czy też na tę nieruchomość należy ponieść nakłady w celu utrzymania jej w stanie zdatnym do użytku. Mając powyższe okoliczności na uwadze, Sąd stosując przepisy art. 145 § l pkt l lit. b) i c) i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do przepisów art. 200 w związku z art. 205 wyżej powołanej ustawy.