I SA/Bk 236/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym, z urzędu sprzeciwu O. Sp. z o.o. w R. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 14 września 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. Spółki z o.o. w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w podatku od gier za okres od stycznia do czerwca 2010 r. p o s t a n a w i a: 1. uchylić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 października 2016 r. w przedmiocie utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. "O." Spółka z o.o. w R. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka prowadzi działalność gospodarczą związaną z: produkcją gier i zabawek; działalność hotelarską, restauracyjną oraz w zakresie gier na automatach i gier na automatach o niskich wygranych, a także działalność rozrywkową i rekreacyjną. Strona skarżąca nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych bez narażenia się na utratę płynności finansowej. Spółka ponosi stratę z prowadzonej działalności gospodarczej, co skutkuje brakiem środków na bieżące regulowanie zobowiązań. Skarżąca Spółka nie posiada środków na koncie bankowym, konto jest na debecie. Przedsiębiorstwo w celu zapewnienia ciągłości prowadzenia działalności gospodarczej koncentruje się na zapłacie zobowiązań, w szczególności na bieżącej wypłacie wynagrodzeń pracowników. Nie jest możliwe przyjęcie, iż spółka ma obowiązek przeznaczania w pierwszej kolejności środków na uiszczenie kosztów sądowych i narażenie się tym samym na niewywiązanie się z obowiązku regulowania innych zobowiązań. Wnioskodawca nie może być stawiany przed wyborem, czy posiadane środki przeznaczać na spłatę zobowiązań, czy też na regulowanie kosztów sądowych, stanowi to bowiem ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 1.000.000,00 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy za ostatni rok wynosi 2.402.377,77 zł. Według bilansu za rok 2015 przedsiębiorstwo poniosło stratę w wysokości 1.443.682,95 zł. Na rachunku bankowym spółka posiada debet w wysokości 95.839,09 zł (k. 164-165, 174-175). Do akt sprawy dołączono: wyciąg z rachunku bankowego za okres 28 – 30 czerwca br. (k. 166) oraz bilans i rachunek zysków i strat za 2015 r. (k. 167-169). Dodatkowo w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2016 r. (k. 42) skarżąca spółka dołączyła do akt sprawy: wyciąg z rachunku bankowego za okres 26 – 29 lipca br. (k. 180); bilans na dzień 30 czerwca 2016 r.(k. 180v-181); rachunek zysków i strat na dzień 30 czerwca br. (k. 181-182). Spółka nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych za okres maj – lipiec 2016 r. - ograniczyła się jedynie do dołączenia do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego za okres 28 – 30 czerwca br. (k. 166) i 26 – 29 lipca br. (k. 180). Postanowieniem z dnia 14 września 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznając, że treść oświadczenia o sytuacji majątkowej budzi uzasadnione wątpliwości, bowiem brak jest możliwości ustalenia wysokości środków finansowych na koncie spółki w okresie maj – lipiec br., co w rezultacie uniemożliwia oszacowanie możliwości finansowych przedsiębiorstwa w zakreślonym okresie. W złożonym w terminie sprzeciwie pełnomocnik skarżącej Spółki wniósł o zmianę postanowienia poprzez jego uchylenie w całości oraz ponowne rozpatrzenie wniosku i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślono, że posiadany przez Spółkę majątek (w większości automaty do gier) nie może zostać spieniężony, z uwagi na zmianę przepisów prawa. Z kolei sprzedaż majątku nieruchomego miałby charakter nieodwracalny. Pełnomocnik ponownie podkreślił, że na koncie Spółki znajduje się debet w wysokości ponad 95 tyś złotych, co wskazuje że nie jest ona w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwoce 1000 zł. Postanowieniem z dnia 5 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej Spółki, ze wskazaniem, że jest prawomocne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. W sprawie powyższej zachodzi konieczność uchylenia wydanego w przedmiocie prawa pomocy postanowienia i ponownego rozpoznania sprzeciwu skarżącej Spółki, z uwagi na zastosowanie przez Sąd błędnego trybu procedowania z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Możliwość uchylenia wydanego przez Sąd postanowienia wynika wprost z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. po. 718 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Jednakże przepis art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. w brzmieniu wyżej przytoczonym ma zastosowanie wyłącznie do postępowań wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r., podczas gdy przedmiotowa sprawa została zainicjowana przed Sądem już w 2011 r. Oznacza to, że sprzeciw skarżącej Spółki od postanowienia referendarza sądowego Sąd winien był rozpoznać zgodnie z przepisami obowiązującymi przed 15 sierpnia 2015 r., a zatem z zachowaniem prawa skarżącej Spółki do złożenia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dlatego też, wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2015 r. – art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Przechodząc do rozpoznania sprzeciwu, podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy w takim zakresie może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Podkreślić wreszcie należy, że to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową skarżącej Spółki, zgodzić się należało z referendarzem sądowym, że dokumenty przedłożone przez Spółkę nie pozwalały na całościową ocenę jej sytuacji majątkowej. Z akt sprawy wynika, że owszem Spółka wykazuje znaczną stratę z prowadzonej działalności gospodarczej, jednakże w dalszym ciągu taką działalność prowadzi. Dysponuje majątkiem o wartości 1.825.086,48 zł. Zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w sprzeciwie pełnomocnik Spółki wskazuje na debet na rachunku bankowym w wysokości ponad 93 tyś złotych, jednakże Spółka nie przedłożyła, zarówno na etapie składania wniosku jak i sprzeciwu, całościowych wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. Spółka ograniczyła się do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych jedynie w odniesieniu do ostatnich kilku dni czerwca i lipca 2016 r., co może świadczyć, że chciała ukryć wysokość rzeczywistych wpływów środków finansowych na rachunek bankowy w pozostałe dni miesiąca. Dlatego też sama wysokość debetu na rachunku bankowym Spółki nie może stanowić wiarygodnego dowodu braku środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. O powyższym nie mogą także świadczyć, podnoszone w sprzeciwie, okoliczności związane z trudnością w zbyciu majątku ruchomego i nieruchomego Spółki. Podkreślić należy, że wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądów administracyjnych, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania i nie zawsze świadczy o złej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 25 lutego 2014 r., II FSK 172/14, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wobec powyższych okoliczności należało uznać, iż skarżąca Spółka nie wykazała w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 165 p.p.s.a. uchylono z urzędu postanowienie z dnia 5 października 2016 r., zaś na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.