I SA/Bk 240/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 18 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. M. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 25 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej organu I instancji wydanej w sprawie zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia spadku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. H. M. (dalej powoływana także jako: "skarżąca, wnioskodawczyni") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Źródło miesięcznego utrzymania wnioskodawczyni stanowi emerytura ZUS w kwocie 1.370,55 zł, emerytura z USA w wysokości około 673 USD oraz czynsz z wynajmu mieszkania w W. – 4.500 zł. Wykazane wydatki miesięczne to: czynsz za mieszkanie w W. – 724,11 zł; czynsz za mieszkanie w B. – 252,87 zł; energia elektryczna w mieszkaniu w W. – 123,19 zł; energia elektryczna w mieszkaniu w B. - 82,68 zł; woda w domu w B. – 72,80 zł (436,80 zł za 6 miesięcy); gaz (ogrzewanie domu) – 527,53 zł (1.055,07 zł za dwa miesiące); odpady komunalne – 174 zł; telefon stacjonarny – 50 zł; telefon komórkowy – 50 zł; miejsce parkingowe w W. – 155,74 zł; wyżywienie – 2.000 zł; lekarstwa – 500 zł; środki czystości – 500 zł oraz podatek od nieruchomości. Przyznane skarżącej świadczenie emerytalne zostało zajęte w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. W skład majątku H. M. wchodzi: dom w B. o powierzchni 154 m2 usytuowany na działce o powierzchni 526 m2 (wartość około 260.000 zł); mieszkanie w W. o powierzchni 93,50 m2 (wartość około 480.000 zł); mieszkanie w B. o powierzchni 35 m2 (wartość około 130.000 zł); miejsce postojowe (garażowe) o powierzchni 15 m2 w W. (wartość około 10.000 zł). Wnioskodawczyni nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżąca wskazała również na zły stan zdrowia – nawracające zaburzenia depresyjne. Wnioskodawczyni dodatkowo oświadczyła, że z tytułu najmu mieszkania w W. uzyskuje dochód w wysokości 4.500 zł miesięcznie (umowa najmu zawarta do dnia 31 marca br.). Obecnie skarżąca nie wynajmuje mieszkania w B., lokal ten będzie przedmiotem najmu od dnia 01 kwietnia 2016 r. za kwotę 850 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie uzyskuje dochodu z tytułu posiadania domu w B. Postanowieniem z dnia 25 marca 2016 r., referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem referendarza, wykazany majątek skarżącej o wartości szacunkowej około 880.000 zł, wysokość jej stałego miesięcznego dochodu tj. 1.640 zł brutto i 673 USD w połączeniu z faktem, że wnioskodawczyni uzyskuje również dodatkowy dochód z tytułu wynajmu dwóch lokali mieszkalnych pozwalają na stwierdzenie, że skarżąca jest w stanie pokryć koszty sądowe w sprawie niniejszej, zwłaszcza, że te na obecnym etapie postępowania ograniczają się one do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.007 zł. Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się Skarżąca i w złożonym przez profesjonalnego pełnomocnika sprzeciwie zarzuciła naruszenie art. 243, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.) poprzez błędne przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ze względu na znaczne dochody, podczas gdy skarżąca została pozbawiona stałego źródła utrzymania w postaci emerytury z ZUS i emerytury zagranicznej, bowiem te zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, zaś wysokość czynszu z najmu z mieszkania położonego w W. w ostatnim czasie została obniżona o połowę. Pełnomocnik skarżącej zaznaczył także, że skarżąca ponosi wydatki związane z leczeniem nawracających się zaburzeń depresyjnych oraz koszty utrzymania posiadanych nieruchomości (podatki, opłaty czynszu i mediów). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 §1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 -8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w §1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową i zdrowotną Skarżącej, przyjąć należy, że jest ona w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, w szczególności że obecnie ograniczają się one do wpisu od skargi. Sąd pragnie zaznaczyć, że w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi zaledwie 200 zł, a nie jak wskazał w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy – 1007 zł, co w istotny sposób ułatwia skarżącej wygospodarowanie tej kwoty z posiadanych środków finansowych. Tym samym, wskazywane w sprzeciwie okoliczności, takie jak zajęcie egzekucyjne świadczeń emerytalnych czy obniżenie o połowę dochodu z wynajmu mieszkania w W. nie uniemożliwiają skarżącej wygospodarowanie kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi. Wskazać przy tym należy, że od 1 kwietnia 2016 r. Skarżąca z tytułu wynajmu obu mieszkań w W. i B. uzyskuje przychód w wysokości 3100 zł, co w połączeniu ze świadczeniami emerytalnymi (nawet w ograniczonej wysokości z uwagi na zajęcia egzekucyjne) niewątpliwie wskazuje, że jest w stanie pokryć koszty sądowe w sprawie niniejszej. Powyższej oceny nie mogą zmienić wydatki ponoszone przez skarżącą na koszty leczenia i utrzymanie posiadanych nieruchomości. Wskazać należy, że z treści dołączonych umów najmu wynika, że co do zasady to najemcy a nie skarżąca ponoszą koszty eksploatacji wynajmowanych mieszkań, a zatem ponoszone przez skarżącą i udokumentowane wydatki są następnie zawracane skarżącej. Końcowo podkreślić należy, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowych w zaskarżonym postanowieniu, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Niewątpliwe taką osobą nie jest skarżąca, bowiem dysponuje ona znacznym majątkiem, stałymi i dodatkowymi dochodami w wysokości kilku tysięcy złotych miesięcznie, a zatem brak było podstaw do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, szczególnie że na obecnym etapie postępowania koszty te ograniczają się do kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 i 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.