I SA/Bk 258/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jacek Pruszyński po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. K. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 maja 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] marca 2018 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2013 r. p o s t a n a w i a: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać Skarżącemu – G. K. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. G. K. (dalej powoływany także jako Skarżący, Wnioskodawca) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką D. K. oraz nieletnim synem (14 lat). Wnioskodawca oraz jego małżonka nie osiągają dochodu. Działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego jest zawieszona, natomiast D. K. jest osobą bezrobotną. Źródło utrzymania małż. K. stanowi pomoc rodziny w wysokości 1.500 – 2.000 zł miesięcznie. Majątek wnioskodawcy stanowi samochód osobowy J. z 2011 r. (wartość 40.000 zł) – zabezpieczenie gwarancji należytego wykonania kontraktu z 2014 r. W 2015 r. Skarżący prowadząc działalność gospodarczą został oszukany przez innego przedsiębiorcę na kwotę 2.500.000 zł, w rezultacie (również z powodu kontroli skarbowej i blokady kont firmowych i prywatnych) w 2015 r. utracił płynność finansową. Obecnie wnioskodawca nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów utrzymania rodziny oraz kosztów sądowych w niniejszej sprawie (k. 14 – 17). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący oświadczył, iż miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny małż. K. to kwota 2.000 zł. Wydatki te są równe pomocy finansowej otrzymywanej od rodziców. Wnioskodawca nie prowadzi obecnie żadnej działalności gospodarczej. D. K. nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, nie otrzymuje również zasiłku dla bezrobotnych. Wydatki miesięczne rodziny małż. K. odnoszą się jedynie do zakupu żywności (brak jest rachunków i faktur w tym zakresie). Skarżący jest zameldowany przy ul. [...] w N., nie posiada tytułu prawnego do tej nieruchomości. W okresie styczeń – kwiecień br. Skarżący nie prowadził działalności gospodarczej, dlatego brak jest dokumentów określających wynik finansowy prowadzonego przedsiębiorstwa. Wnioskodawca i prowadzona przez niego firma nie posiadają rachunków bankowych (k. 26 – 27). Do akt sprawy G. K. dołączył: dokumenty poświadczające wysokość zadłużenia: z tytułu egzekucji komorniczej i wobec banku – nakaz zapłaty (k. 28 – 33). Postanowieniem z dnia 23 maja 2018 r., starszy referendarz sądowy WSA w Białymstoku odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że brak jest możliwości ustalenia faktycznej sytuacji materialnej Skarżącego, bowiem ten nie ustosunkował się w pełni do wezwania referendarza, w szczególności nie przedłożył zeznań podatkowych małż. K. za 2017 r. oraz wskazanie rozbieżnych informacji w zakresie prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej – we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W zażaleniu z dnia 30 maja 2018 r. profesjonalny pełnomocnik Skarżącego zarzucił naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.) poprzez odmowę przyznania Skarżącemu prawa pomocy, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych i nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślono, że jedynym źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny Skarżącego stanowi pomoc finansowa otrzymywana od rodziców w wysokości 1500-2000 zł miesięcznie. Pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, że Skarżący posiada liczne zobowiązania pieniężne, względem różnego rodzaju podmiotów gospodarczych na kwotę około 500 000 zł, jednakże nie jest w stanie ich spłacić, czego dowodzą postanowienia organów egzekucyjnych o umarzaniu postępowań egzekucyjnych z uwagi na ich bezprzedmiotowość. Utrzymuje się wyłącznie z pomocy rodziny, które to środki w całości są przeznaczane na wyżywanie i niezbędne wydatki. Nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem domu w N., w którym zamieszkuje, gdyż jest tam tylko zameldowany, nie posiada żadnego tytułu prawnego do tejże nieruchomości. Pełnomocnik Skarżącego stwierdził, że Skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, zaś odmienne oświadczenie we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji było omyłką pisarską. Do sprzeciwu pełnomocnik Skarżącego dołączył zeznania podatkowe PIT 36 i PIT B Skarżącego za 2017 r., z wykazanym przychodem w wysokości 0 zł, rachunek zysku i strat na koniec grudnia 2017 r. wraz z bilansem oraz oświadczenie, w zakresie nierozliczania się małżonki Skarżącego za 2017 r. z urzędem skarbowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z uwagi na powyższe, Sąd potraktował złożony przez pełnomocnika Skarżącego środek zaskarżenia w postaci zażalenia jako sprzeciw od orzeczenia referendarza sądowego i rozpoznał w trybie art. 260 p.p.s.a. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie, Skarżący w złożonym wniosku ale przede wszystkim w złożonym sprzeciwie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z akt sprawy wynika, że Skarżący obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, Sądowi z urzędu wiadomym jest, że została ona formalnie zawieszona z dniem [...] lutego 2018 r. (baza ceidg). Tym niemniej, z przedłożonych razem ze sprzeciwem dokumentów, w szczególności zeznań podatkowych za 2017 r. wynika, że już w 2017 r. Skarżący nie prowadził działalności gospodarczej, nie uzyskiwał żadnych przychodów. Względem Skarżącego zostało wszczętych wiele postępowań egzekucyjnych, tytułem wyegzekwowania różnego rodzaju należności na łączną kwotę ponad 500 000 zł., jednakże prowadzone postępowania zostały umorzone jako bezprzedmiotowe z powodu braku majątku, z którego można by było skutecznie prowadzić egzekucję. Skarżący utrzymuje się z pomocy finansowej rodziców, deklaruje otrzymywanie około 1500-2000 zł miesięcznie. W świetle powyższych ustaleń, zdaniem Sądu, Skarżący nie posiada środków finansowych ani majątku, z którego mógłby pokryć koszty postępowania sądowego. W tym zakresie zgodzić się należało ze Skarżącym, że w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy błędnie ocenił jego sytuację majątkową, co rzutowało na prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednakże należy, że do niekorzystnego orzeczenia referendarza przyczynił się sam Skarżący, nie przedkładając, mimo wyraźnego żądania, zeznań podatkowych za 2017 r. oraz wskazując rozbieżne informacje w zakresie rzeczywistego prowadzenia działalności gospodarczej. Mając na uwadze powyższe Sąd przyjął, że Skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wpis sądowy w sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług za 2013 r. kształtujący się w wysokości 4079 złotych pozostaje poza zasięgiem finansowym Skarżącego, szczególnie że nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.