I SA/Bk 272/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 września 2011 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na 2010 rok 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Burmistrz S. decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., Nr [...], ustalił współwłaścicielom nieruchomości, w tym również Panu Z. S. (dalej powoływany także jako Skarżący), łączne zobowiązanie pieniężne za rok 2010 w kwocie 369 zł od nieruchomości o nr [...] o łącznej pow. 2,1084 ha. Od powyższej decyzji, Skarżący złożył odwołanie, w którym stwierdził, że nie zgadza się z jej treścią, albowiem nie posiada żadnych praw do przedmiotowych nieruchomości, gdyż nie nabył w drodze spadku po J. S. żadnych rzeczy ani praw majątkowych oraz nie składał informacji podatkowej w tym zakresie. Wskazał, że w spornym domu mieszka na stałe Pani W. L., a K. O. "przyłączyła się" do tych zasiedzeń i podjęła działania, aby ten majątek sprzedać. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ uznał, że w sprawie został prawidłowo ustalony aktualny stan właścicieli i osób władających działkami będącym przedmiotem dokonania wymiaru podatku. Zaznaczył, że Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2010 r. [...] ustalił krąg spadkobierców po J. S. i po T. L. - postanowienie sygn. akt [...] z dnia [...].09.1988 r. Akta sprawy wskazują, że działka o nr geod. [...] o pow. 0.2253 ha położona w obrębie [...] S. stanowi współwłasność 21 osób, w różnych udziałach, w tym Skarżący posiada udział 2/120. Działki o numerach [...] położone w obrębie [...] S. są w posiadaniu samoistnym 21 osób, w różnych udziałach, w tym Skarżący posiada udział 2/120. Ponadto, jako materiał dowodowy zgromadzono informacje podatkowe dot. działek o numerach: [...], złożonych przez 18 współwłaścicieli za 2008, 2009 i 2010 r., w tym informację złożoną przez Skarżącego w dniu 15 czerwca 2009 r. Z powyższych informacji wynika, że wszyscy współwłaściciele wykazują do opodatkowania podatkiem od nieruchomości pozostałe grunty 1272 m2, budynek mieszkalny 68,75m2, 414 m2 nieużytków oraz dane dotyczące gruntów rolnych. W zakresie ustalenia kwestii samoistnego posiadania omawianych nieruchomości wyłącznie przez Panią W. L., organ I instancji dołączył złożone przez tę osobę oświadczenie z dnia 28 grudnia 2010 r., z którego wynika, że nie jest ona posiadaczem samoistnym tych nieruchomości, "lecz jednym z osiemnastu współwłaścicieli". W tym stanie faktycznym i prawnym, organ stwierdził, że prawidłowo dokonano wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na wszystkie osoby występujące w ewidencji gruntów i budynków jako właściciele lub samoistni posiadacze. Powierzchnię budynku dla potrzeb podatku od nieruchomości ustalono w oparciu o dane wskazane w informacjach podatkowych (68,75 m2, pozostałe dane w oparciu o wypis z ewidencji, informacje i zastosowano stawki podatków na mocy uchwały Rady Miejskiej w S. z dnia [...].10.2009r. Nr [...]). Na powyższą decyzję Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku stwierdzając, że nie zgadza się z obowiązkiem uiszczania podatku i to w całej wysokości, gdyż nie posiada żadnych praw do przedmiotowych nieruchomości. Podkreślił, że nie nabył w drodze spadku po J. S. żadnych rzeczy ani praw majątkowych. Jego zdaniem dom i grunty zasiedziała od prawie 50 lat Pani W. L., w tym najatrakcyjniejszą działkę nr [...]. Ponadto Skarżący powołał się na fakt, że za rok 2009 Burmistrz S. uchylił własną decyzję w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego i "anulował" należny od niego podatek. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium odwoławcze w B., podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę uwzględniono, jednakże z innych powodów niż podniesione w skardze. W myśl art.134 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie, jako "u.p.p.s.a.", sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (zasada niezwiązania sądu granicami skargi). Jedynym ograniczeniem możliwości wyboru przez sąd właściwego orzeczenia jest niedopuszczalność wydania przez sąd orzeczenia na niekorzyść skarżącego (art.134 §2 u.p.p.s.a.). Podstawą uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. było stwierdzenie naruszenia prawa procesowego tj. art.122 i art.187 §1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz.60 ze zm., dalej w skrócie jako "O.p."), które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, o której mowa w art.122 O.p., organy podatkowe w toku postępowania zobowiązane są podejmować wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Realizacji tej zasady służą gwarancje zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe, w tym wyrażona w art.187 §1 O.p. zasada zupełności postępowania dowodowego, w myśl której organ podatkowy obowiązany jest zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z zasady tej wynikają dyrektywy dotyczące zarówno sposobu gromadzenia, jak i rozpatrywania materiału dowodowego. Wspomniany przepis wymaga by organ podatkowy, jako "gospodarz" postępowania, zebrał cały materiał dowodowy niezbędny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Przedmiotem sporu jest decyzja, którą ustalono łączne zobowiązanie pieniężne za rok 2010 r. z tytułu podatku od nieruchomości ustalone zgodnie z przepisami ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2010 r., Nr 95, poz.613 ze zm.) oraz z tytułu podatku rolnego, do którego wymiaru zastosowanie mają przepisy ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 136, poz.969 ze zm.). Powyższe obligowało organ do wyjaśnienia okoliczności pozwalających ustalić krąg osób, na których ciążył obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości oraz w podatku rolnym. Podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne będące: właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych, użytkownikami wieczystymi gruntów, posiadaczami nieruchomości lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego w sytuacjach określonych w ustawie (art.3 ust.1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych). Jednakże, jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym (art.3 ust.3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych). W sytuacji, gdy nieruchomości lub obiekty budowlane stanowią współwłasność lub znajdują się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, w myśl postanowień art.3 ust.4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, nieruchomości te stanowią odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy w podatku on nieruchomości ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach (posiadaczach). Natomiast podatnikami podatku rolnego są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne będące: właścicielami gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, posiadaczami samoistnymi gruntów rolnych, użytkownikami wieczystymi takich gruntów, czy też posiadaczami gruntów, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego w sytuacjach określonych w ustawie (art.3 ust.1 ustawy o podatku rolnym). W przypadku, gdy grunty rolne znajdują się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego ciąży nie na właścicielu, lecz na posiadaczu samoistnym (art.3 ust.2 ustawy o podatku rolnym). Podobnie jak w podatku od nieruchomości w sytuacji, gdy grunty stanowią współwłasność lub znajdują się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, stanowią odrębny przedmiot opodatkowania podatkiem rolnym, a obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach (posiadaczach). W przypadku jednak, gdy grunty rolne stanowią gospodarstwo rolne, w rozumieniu art.2 ust.1 ustawy o podatku rolnym i jeden ze współwłaścicieli (posiadaczy) prowadzi je w całości, obowiązek podatkowy w podatku rolnym ciąży na tej osobie. Burmistrz S. prowadząc postępowanie wyjaśniające, na podstawie informacji o nabyciu spadku po Panu J. S. (sygn. [...]) oraz po Panu T. L. (sygn. [...]), ustalił aktualny stanu właścicieli i osób władających działkami będących przedmiotem wymiaru podatków za 2010 r. Organ na podstawie informacji w sprawie podatku od nieruchomości, rolnego ustalił, że nie występuje posiadacz samoistny, stanowiących współwłasność gruntów, będących przedmiotem łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 r. Organ ustalił również, że łączna powierzchnia gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych rolnych, stanowiąca współwłasność, wynosi 1,9398 ha. Tym samym obszar gruntów rolnych stanowiących współwłasność (współposiadanie), stanowi gospodarstwo rolne w rozumieniu art.2 ust. 1 ustawy o podatku rolnym. Jak wskazano wyżej zgodnie z zasadami prawdy materialnej (art.122 O.p.) i zupełności postępowania dowodowego (art.187 §1 O.p.), organ podatkowy zobowiązany był do zebrania materiału dowodowego niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Ustalając wysokość zobowiązania podatkowego organ powinien był, więc w pierwszej kolejności podjąć czynności zmierzające do ustalenia osób, na których ciążył obowiązek podatkowy. Zobowiązaniem podatkowym jest, bowiem jedynie wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy w wysokości, w terminie oraz miejscu określonych w przepisach prawa podatkowego (art. 5 O.p.). Fakt, że grunty rolne stanowiące współwłasność (znajdujące się w posiadaniu) dwóch lub więcej podmiotów, spełniają warunki do uznania ich za gospodarstwo rolne, obligował organy do podjęcia działań zmierzające do ustalenia, czy któryś ze współwłaścicieli (posiadaczy) gospodarstwa rolnego prowadzi je w całości. Tym czasem z akt sprawy nie wynika, by w toku postępowania podejmowano próby ustalenia tej okoliczności, istotnej z punktu widzenia zobowiązania podatkowego w podatku rolnym. Samo włączenie jako materiału dowodowego informacji podatkowych dot. działek o numerach: [...] złożonych przez 18 współwłaścicieli za lata 2008, 2009 i 2010 r. bez ich weryfikacji jest niewystarczające. Oceniając materiał dowodowy organ zobowiązany był ustalić czy dane zawarte w złożonych informacjach, które mogły mieć wpływ na wysokość zobowiązania są zgodne ze stanem faktycznym. W doktrynie podnosi się, że zarzut dowolności oceny zebranego materiału dowodowego (art.191 O.p.), wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonywającej treści (por. B. Adamiak w: Ordynacja podatkowa. Komentarz 2008, praca zbiorowa, Unimex Oficyna Wydawnicza, s.750). W świetle powyższego zlekceważenie przez organ obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie w szczególności poprzez zaniechanie ustalenia, na kim ciąży obowiązek podatkowy w stosunku do stanowiących współwłasność gruntów rolnych stanowiących gospodarstwo rolne, wskazuje na naruszenie art. 122 O.p. oraz art. 187 §1 O.p. oraz art.191 O.p. Przy ponownym prowadzeniu postępowania należy ponad wszelką wątpliwości ustalić czy którykolwiek ze współwłaścicieli lub współposiadaczy gruntów rolnych stanowiących gospodarstwo rolne prowadzi je w całości. Stwierdzone naruszenia przepisów proceduralnych, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy stało się podstawą orzeczenia o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie 145 §1 pkt lit. c) w związku z art.134 i 135 p.p.s.a. Natomiast o tym, że uchylona decyzja nie może być wykonana orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.