I SA/Bk 276/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2005 r. p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. W związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] maja 2011 r. nr [...], wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2005 r., A. R. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką oraz czwórką dzieci w wieku 4, 15, 19 i 22 lat. Źródłem miesięcznego utrzymania rodziny jest dochód uzyskiwany przez wnioskodawcę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej "Z". Skarżący wskazał, że w maju firma wykazała stratę w wysokości 92.786 zł (przy przychodzie 189.962 zł), w czerwcu strata ta wyniosła 23.799 zł. W lipcu 2011 r. sytuacja finansowa uległa zmianie, gdyż firma osiągnęła dochód w kwocie 115.949 zł. Jednakże w rozliczeniu został on przeznaczony na pokrycie strat wykazanych w poprzednich miesiącach oraz zakup materiałów do produkcji w kwocie 219.563 zł. Skarżący ponosi koszty działalności gospodarczej w postaci: wynagrodzeń pracowników, opłaty za wodę i ogrzewanie, ZUS, napraw, remontów, podatku od nieruchomości, pozostałych wydatków administracyjnych. A. R. podkreślił, że uzyskiwany dochód przeznaczony jest na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania rodziny oraz wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Z oświadczenia strony wynika ponadto, że jego majątek stanowi dom o powierzchni 180 m², nieruchomość rolna o powierzchni 4 ha, budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą o powierzchni 48 m², samochód osobowy marki Toyota Avensis. Skarżący dodał, że nie posiada zgromadzonych oszczędności. Oświadczył także, że wydatki miesięczne związane z utrzymaniem rodziny to: światło - 2.273,77 zł (kwartalnie); opłata za wodę - 262,81 zł; opieka lekarska - 1.200 zł; wyżywienie, środki czystości i ubrania - 1.000 zł na osobę oraz koszty eksploatacji posiadanego samochodu osobowego marki Toyota Avensis rok prod. 2006 - 2.000 zł. Skarżący nie prowadzi rolniczej działalności produkcyjnej na posiadanej nieruchomości rolnej, nie otrzymał również dopłat unijnych do tej nieruchomości. Do akt sprawy skarżący dołączył: zestawienie obrotów za okres czerwiec - sierpień 2011 r.; zeznanie o wysokości dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2010; faktury i rachunki z gaz, energię elektryczną, telefon, wodę; ewidencję środków trwałych prowadzonej firmy; wyciąg z rachunku bankowego za okres 1 czerwca - 31 sierpnia 2011 r. Postanowieniem z 4 października 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie skarżący podniósł, że nie posiada wolnych środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego od skargi. Wskazał, że nie posiada oszczędności, a środki finansowe zaangażowane są w obrocie związanym z działalnością firmy. Firma w ostatnich miesiącach wykazywała stratę. W lipcu 2011 r. sytuacja finansowa uległa zmianie, gdyż firma osiągnęła dochód w kwocie 115.949 zł. Jednakże dochód został przeznaczony na pokrycie strat wykazanych w poprzednich miesiącach oraz zakup materiałów do produkcji w kwocie 219.563 zł. Uzyskany dochód został również przeznaczony na utrzymanie rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a."). Rozpoznając ten wniosek Sąd zauważa więc, iż zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. np. postanowienie NSA z 15 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 152/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodać przy tym należy, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, LEX nr 393645). Rozpatrując wniosek Sąd wziął pod uwagę, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi ustalonego w kwocie 1.475 zł. Ponadto, przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym zawisły inne sprawy skarżącego (I SA/Bk 274/11, I SA/Bk 275/11 oraz I SA/Bk 277/11) i jest on zobowiązany na obecnym etapie tych postępowań do poniesienia łącznie kwoty 2.918 zł tytułem wpisów sądowych. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami strony zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają w ocenie Sądu podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wskazano we wniosku, prowadzone przez skarżącego przedsiębiorstwo wykazało w maju i czerwcu 2011 r. stratę. Jednak już w lipcu tego roku firma osiągnęła dochód. Skarżący podniósł, że dochód ten przeznaczony został na pokrycie strat wykazanych w poprzednich miesiącach oraz zakup materiałów do produkcji. Świadczy to jego zdaniem o braku środków na opłacenie kosztów sądowych. Nie można jednak zapominać, co już niejednokrotnie podkreślono w orzecznictwie sądowym, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego postępowania i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. W ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej wliczony jest obowiązek ponoszenia kosztów postępowań sądowych. Oceny tej nie może zmienić okoliczność, że okresowo strona uzyskuje stratę. Strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych w firmie. Dołączona do akt sprawy dokumentacja wskazuje, że skarżący uzyskał okresowo stratę, jednakże w okresie do końca sierpnia 2011 r. wykazał już dochód w łącznej wysokości 145.052,79 zł, przy uzyskanym przychodzie 1.941.483,60 zł (zob. narastające od początku 2011 r. zestawienia obrotów z czerwca, lipca i sierpnia 2011 r.). Analiza przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego wskazuje ponadto, że na dzień 31 sierpnia 2011 r. skarżący dysponował kwotą 141.021,20 zł. Obraz sytuacji finansowej skarżącego uzupełnia wykaz środków trwałych prowadzonej działalności o wartości przekraczającej 400.000 zł, w tym łatwo zbywalne przedmioty w postaci środków transportu o wartości przeszło 100.000 zł (zob. ewidencja środków trwałych firmy skarżącego). W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że znaczne przychody uzyskiwane przez skarżącego oraz znajdujące się w jego dyspozycji fundusze zgromadzone na koncie bankowym, pozwalają poczynić oszczędności z przeznaczeniem na pokrycie kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.475 zł. Ponadto środki trwałe przedsiębiorstwa skarżącego wielokrotnie przekraczają wysokość ustalonych na obecnym etapie kosztów sądowych we wszystkich sprawach skarżącego zawisłych przez tutejszym Sądem. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał tym samym, że znajduje się w wyjątkowej sytuacji materialnej, która obiektywnie uniemożliwia zgromadzenie środków potrzebnych na uiszczenie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzeczono więc jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.