I SA/Bk 278/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 października 2012 r. sprawy ze skargi I. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2012 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy wydaną w I instancji decyzję z [...] kwietnia 2012 r., nr [...], odmawiającą I. D. (dalej zwanemu również jako "Skarżący") umorzenia należności z tytułu składek: na własne ubezpieczenia społeczne za okres 06.2008 r. - 09.2008 r., 12.2008 r. - 01.2012 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres 03.2008 r. - 08.2008 r., 12.2008 r. - 01.2012 r., na Fundusz Pracy za okres 03.2008 r. - 06.2008 r., 12.2008 r. - 01.2012 r. w łącznej kwocie 38.104,56 zł, a także z tytułu zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne za okres 07.2008 r. - 09.2008 r. w kwocie 16,69 zł. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że Skarżący posiada majątek ruchomy, to jest samochód ciężarowy marki J. [...] z 1995 r., na którym ZUS posiada zabezpieczenie należności z tytułu składek poprzez ustanowienie zastawu. Ponadto zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika I Urzędu Skarbowego w B. Do dnia wydania decyzji organ egzekucyjny nie wydał postanowienia o umorzeniu postępowań egzekucyjnych. W tej sytuacji nie zachodzi całkowita nieściągalność, opisana w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej w skrócie "u.s.u.s.")., tj. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ stwierdził, że wniosek Skarżącego został rozpatrzony również na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Wskazał, że przepis § 3 tego rozporządzenia daje Zakładowi możliwość umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem organu, ta okoliczność nie została jednak udowodniona. Organ stwierdził, że nie jest wystarczające oświadczenie osoby zobowiązanej, że nie jest w stanie zaspokoić potrzeb życiowych. Prowadząc działalność gospodarczą płatnik musi liczyć się z koniecznością zapłaty należności, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Organ wskazał też, że Skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Bezrobotnym pozostaje od [...] lutego 2012 r. Posiada wykształcenie zasadnicze zawodowe, zawód wyuczony - mechanik pojazdów samochodowych. Nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ani o niezdolności do pracy. Małżonka Skarżącego wprawdzie choruje, jednak nie wymaga stałej opieki z jego strony, która uniemożliwiałaby wykonywanie pracy zarobkowej. Organ podkreślił, że na przestrzeni wielu lat, pomimo osiąganych przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej i pomimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego, Skarżący nie podjął żadnych starań o spłatę zadłużenia, na przykład w systemie ratalnym, upatrując rozwiązanie swoich problemów finansowych jedynie w całkowitym umorzeniu należności. Organ uznał, że zapłata zadłużenia może przyczynić się do pogorszenia sytuacji finansowej Skarżącego, jednak nie daje to wystarczającej przesłanki, aby dług umorzyć. Umarzanie zaległości z tytułu składek ma charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie. W złożonej do Sądu skardze na powyższą decyzję Prezesa ZUS, Skarżący zarzucił jej rażące naruszenie art. 28. ust. 1 pkt 3, 5, i 6 (powinno być art. 28 ust. 3 pkt 3,5,6 – przyp. Sądu) u.s.u.s., poprzez celowe, a nawet złośliwe pomijanie dyspozycji tej normy prawnej w niniejszym postępowaniu. Na tej podstawie wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez uchylenie jej w całości oraz ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniósł także o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w całości do chwili prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie całkowitego umorzenia zaległości. W uzasadnieniu Skarżący stwierdził, że w wydanej decyzji pominięto absolutnie jego faktyczną sytuację materialną, pomimo złożenia w dniu [...] marca 2012 r. około 25 pism wyjaśniających, żądanych przez ZUS Oddział B.. Zdaniem Skarżącego, nikt nie czytał tych dokumentów. Skarżący podniósł, że opisana w art. 28 u.s.u.s. sytuacja jest identyczna z sytuacją jego i żony, która jest bezrobotna bez prawa do zasiłku. Dyspozycja tego przepisu została pominięta w przedmiotowej decyzji. Takie postępowanie urzędników państwowych jest niedopuszczalne (art. 6 – 9 KPA). Powołując się na przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Skarżący wskazał, że razem z małżonką nie posiadają żadnych rzeczy ruchomych i nieruchomych. Jest oczywistym więc, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zdaniem Skarżącego, w zaskarżonej decyzji w sposób niewłaściwy i nieprawdziwy zacytowano rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W myśl powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególnym przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Faktem doskonale znanym dla ZUS jest, że wnioskodawca i jego żona mają na utrzymaniu dwoje niepracujących bo uczących się dzieci. Oboje są bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. W chwili obecnej znany w całej Europie i Polsce kryzys nie daje żadnych szans na zatrudnienie nawet dorywcze dla obojga członków rodziny, bez żadnej winy z ich strony. W aktualnej sytuacji całej rodziny Skarżącego żadne rozłożenie na raty zaległości nie ma żadnego uzasadnienia z powodu braku jakichkolwiek możliwości wykonania podpisanej ugody. Groziłoby to dalszymi problemami z powodu niemożności spłat ratalnych z powodu braku dochodów. Skarżący i jego rodzina muszą przecież zdobyć konieczne środki na swoje utrzymanie oraz utrzymanie dzieci i domu. Wszyscy muszą jeść póki żyją. Wszystkie te fakty zostały udokumentowane w postaci dokumentów złożonych do ZUS na żądanie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Istota powstałego w tej sprawie sporu dotyczy tego, czy w ustalonym stanie faktycznym i w świetle obowiązujących przepisów prawa organ miał podstawy, aby odmówić Skarżącemu umorzenia ciążących na nim należności ZUS. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem zasad określonych w ust. 2-4 tego artykułu. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustawodawca wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki, w których zachodzi owa całkowita nieściągalność zostały zdefiniowane w ust. 3 tego artykułu. Między innymi ustawodawca przyjął, że ma to miejsce wówczas, gdy: – nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (pkt 3); – naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5); – jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6). W ocenie Sądu, ustalony w tej sprawie stan faktyczny nie dawał organowi podstawy do zastosowania umorzenia w oparciu o którąś z wymienionych przesłanek. Bezsporne są ustalenia organu, że Skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej i podobnie jak jego małżonka jest osobą bezrobotną. Należy jednak zauważyć, że Skarżący posiada majątek ruchomy, w postaci samochodu ciężarowego marki J. [...], na którym ZUS uzyskał zabezpieczenie należności z tytułu składek poprzez ustanowienie zastawu. Organ ustalił, że Skarżący posiada również dwa inne samochody ciężarowe J. [...], a także przyczepę ciężarową S. [...]. Nie zachodzi tu więc przesłanka braku majątku, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s. Ponadto, jak wykazał to organ administracyjny, należności o umorzenie których wystąpił Skarżący są objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika I Urzędu Skarbowego w B. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji organ egzekucyjny nie wydał postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z tego powodu, że nie uzyska się w tym postępowaniu kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Nie zachodzi więc przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., czyli oczywistość, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten, w związku z treścią art. 28 ust. 3b u.s.u.s., znajduje swoje rozwinięcie w przepisach cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W przepisie § 3 ust. 1 tego rozporządzenia wskazuje się, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przykładowo przypadki, które wskazują na istnienie takich okoliczności. Należą do nich sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za umorzeniem należności przemawia również wg prawodawcy poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezes ZUS ocenił możliwość zastosowania w tej sprawie przepisów cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. W szczególności zbadał stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżącego pod kątem możliwości opłacenia należności ZUS. Sąd podziela stanowisko organu, że w sprawie brak jest dowodów na to, aby można było stwierdzić, że opłacenie tych należności pociągnie zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Sam fakt, że Skarżący wraz z małżonką są osobami bezrobotnymi, oraz że mają na utrzymaniu dwóję dzieci, nie przesądza o ich krytycznej sytuacji majątkowej. Organ ustalił bowiem, że Skarżący do lutego 2012 r. prowadził działalność gospodarczą, z której uzyskiwał stosunkowo niemałe przychody: w roku 2008 – 123.875,72 zł, w roku 2009 – 88.181,36 zł, w roku 2010 - 93.042,58 zł, w roku 2011 – 107.532,81 zł). Przychody te były przez Skarżącego opodatkowane zryczałtowanym podatkiem do przychodów ewidencjonowanych, co pozwala sądzić, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie generowała wysokich kosztów. Organ słusznie stwierdził, że Skarżący, pomimo uzyskania tych przychodów nie podjął żadnych starań o spłatę zadłużenia wobec ZUS. Powyższe ustalenia organu wynikają z dokumentów PIT-28, złożonych przez Skarżącego w dniu [...] marca 2012 r. Trudno więc zgodzić się z zarzutem skargi, że nikt tych dokumentów nie czytał. W konsekwencji za bezzasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, 6, a także ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Podstawą uchylania zaskarżonej decyzji nie mogły być też zarzuty naruszenia art. 6-9 KPA. Co prawda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brakuje szerszych rozważań dotyczących art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s., to jednak wada ta nie miała wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Jak bowiem stwierdzono, Skarżący posiada majątek ruchomy, a prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne nie zostało umorzone z tego powodu, że nie uzyska się w tym postępowaniu kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), orzekł o oddaleniu skargi.