I SA/Bk 292/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jacek Pruszyński po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 lipca 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. p o s t a n a w i a: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać Skarżącemu – M. B. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. M. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małoletnim synem. Skarżący nie uzyskuje dochodu, płaci alimenty w wysokości 470 zł miesięcznie oraz ponosi koszty leczenia w kwocie 1.000 zł (uraz czaszkowo – mózgowy w 2013 r.). Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 67 m2 (wartość 260.000 zł). Poza tym nie posiada żadnych oszczędności czy też przedmiotów wartościowych (k. 17-20). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący oświadczył, iż jest osobą bezrobotną, utrzymującą się ze środków uzyskiwanych z prac dorywczych (500 zł) oraz otrzymanych od matki w kwocie 500 zł. Źródła miesięcznego dochodu matki skarżącego to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, w szczególności: zasiłek z MOPS – 436 zł oraz zasiłek okresowy, celowy – 850 zł. Wnioskodawca nie pozostaje w związku małżeńskim. Wykazane wydatki miesięczne wynoszą około 1.000 zł, w tym: energia elektryczna – 200 zł; woda, usługi telekomunikacyjne, żywność, lekarstwa, opieka medyczna – 300 zł; alimenty – 500 zł. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje dochodu z tytułu posiadania nieruchomości. Skarżący posiada dwa domy w budowie o powierzchni 367,80 m2 i 216,6 m2, jednak zostały one zajęte przez komornika. Dodatkowo skarżący jest zadłużony z tytułu kredytu na kwotę 100.000 zł, a także weksla za zobowiązania kredytowe na kwotę 550.000 zł. Składniki majątku wnioskodawcy zostały zajęte w postępowaniach egzekucyjnych. Wobec skarżącego toczą się postępowania egzekucyjne na łączną kwotę 1.201.104,29 (stan zaległości na dzień 22.01.2018 r.) (k. 36-38). Do akt sprawy akt sprawy wnioskodawca dołączył: protokół opisu i oszacowania nieruchomości z 30 sierpnia 2017 r.; dokument określający stan zaległości wnioskodawcy na dzień 22 stycznia 2018 r.; PIT - 11 za 2016 r.; rachunek za energię elektryczną; decyzje w sprawie ustalenia matce wnioskodawcy zasiłku celowego i okresowego oraz zasiłku rodzinnego; deklaracje wekslowe; umowę kredytową z 2014 r; PIT - 11 za 2017 r.; wyciąg z rachunku bankowego za okres marzec- maj 2018 r. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2018 r., referendarz sądowy WSA w Białymstoku odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że brak jest możliwości określenia źródła finansowania przez Skarżącego pełnomocnika z wyboru i wysokości posiadanych w związku z tym środków pieniężnych. Zdaniem referendarza Skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej, co w konkluzji prowadzi do wniosku, że dysponuje nieujawnionymi środkami finansowymi, które są przekazywane na pokrycie kosztów pełnomocnika oraz mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. We wniesionym w terminie sprzeciwie, pełnomocnik Skarżącego zarzucił naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.) poprzez odmowę przyznania Skarżącemu prawa pomocy, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych i nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślono, że Skarżący leczy się psychiatrycznie, co uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek stałego zatrudnienia, a jedynie podejmowanie prac dorywczych, w zależności od aktualnej kondycji psychicznej. Pełnomocnik Skarżącego zarzucił również sprzeczność istotnych ustaleń Sądu ze zgromadzonym sprawie materiałem dowodowym, polegające na przejęciu, że względem Skarżącego nie zachodzą okoliczności, uzasadniające zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący z uzyskanych środków pieniężnych w wysokości ok. 1000 zł miesięcznie (praca dorywcza i pomoc matki) opłaca alimenty na rzecz syna w wysokości 500 zł, zaś pozostałe środki przeznacza na utrzymanie siebie i leki. Dodatkowo wskazał, że kwestia wysokości wynagrodzenia pełnomocnikowi z wyboru nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania prawa pomocy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, szczególnie że zgodnie z obowiązującymi przepisami adwokat może obniżyć wysokość opłaty poniżej stawek minimalnych a nawet na od niej odstąpić, zaś Sąd nie występował do pełnomocnika ani Skarżącego o ujawnienie treści umowy z pełnomocnikiem. Do sprzeciwu pełnomocnik Skarżącego dołączył zaświadczenie o leczeniu Skarżącego u lekarza psychiatry, skierowania na badania oraz faktury za nabywane leki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie, Skarżący w złożonym wniosku jak i sprzeciwie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z akt sprawy wynika, że Skarżący zamieszkuje z matką, korzystającą z pomocy społecznej, uzyskuje niewielkie dochody z prac dorywczych (ok. 500 zł miesięcznie), dodatkowo otrzymuje ok. 500 zł od matki, leczy się psychiatrycznie w związku z przebytym urazem głowy. Skarżący opłaca alimenty na rzecz syna w kwocie 500 zł miesięcznie. W skład majątku Skarżącego wchodzi: współwłasność mieszkania o powierzchni 67 m2 oraz dwie nieruchomości, częściowo zabudowane domami w budowie, które są zajęte przez komornika. Składniki majątku wnioskodawcy zostały zajęte w postępowaniach egzekucyjnych. Wysokość zadłużenia skarżącego na dzień 22 stycznia br. z tytułu prowadzonej egzekucji komorniczej to 1.201.104,28 zł. W świetle powyższych ustaleń, zdaniem Sądu, Skarżący nie posiada środków finansowych ani majątku, z którego mógłby pokryć koszty postępowania sądowego. W tym zakresie zgodzić się należało ze Skarżącym, że w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy błędnie ocenił jego sytuację majątkową i złożone przez niego oświadczenie o stanie majątkowym, co rzutowało na prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia. Analiza przedłożonych, zarówno z wnioskiem jak i sprzeciwem dokumentów, wskazuje że złożone przez niego oświadczenie o wysokości uzyskiwanych dochodów jest wiarygodne, zaś uzyskiwane przez Skarżącego dochody, po opłaceniu alimentów na rzecz syna, są w całości przeznaczane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jak zakup leków, energii elektrycznej czy też żywności. Mając na uwadze powyższe Sąd przyjął, że Skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wpis sądowy w sprawie kształtujący się w wysokości 305 złotych pozostaje poza zasięgiem finansowym Skarżącego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.