I SA/Bk 295/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział Iw składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia NSA Janusz Lewkowicz, asesor WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Anna Ziniewicz, po rozpoznaniu w dniu 15 października 2004 r. sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za I kwartał 2004 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., znak: [...], Burmistrz T. odmówił Panu A. Ż. umorzenia połowy zaległości podatkowej z tytułu pierwszej raty podatku od nieruchomości za 2004 w kwocie [...] zł. Uzasadniając decyzję stwierdził, iż wyniki przeprowadzonego postępowania podatkowego nie skłaniają do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Organ pierwszej instancji nie dopatrzył się ważnego interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem zaległości oraz uznał, że sytuacja majątkowa Skarżącego nie wskazywała na to, żeby nie mógł zapłacić należności podatkowej. Uznano, że prowadzenie budowy zamku "[...]" oraz spłata kredytu zaciągniętego na tą inwestycję w żadnym stopniu nie przemawiają za umorzeniem zaległości podatkowej. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. znak: [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza T. uznając, że w sprawie nie występują ustawowe przesłanki umorzenia zaległości podatkowych oraz nie dostrzegło w przeprowadzonym przez organ pierwszej instancji postępowaniu uchybień proceduralnych. Ostateczną decyzję Kolegium Strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Decyzjom obydwu instancji zarzucono naruszenie art. 122 i art. 187 § l w zw. z art. 67 § l Ordynacji podatkowej. W ocenie Skarżącego, organy podatkowe obu instancji nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności uzasadniających wydanie decyzji umarzającej zaległość podatkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak nie z powodów powołanych w skardze. Sąd nie będąc związany zarzutami skargi dopatrzył się innego rodzaju naruszenia przepisów prawa, które mogłoby skutkować wznowieniem postępowania. Organ drugiej instancji przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie zagwarantował stronie czynnego udziału w postępowaniu, nie wyznaczając siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Naruszył tym samym jedną z podstawowych zasad postępowania podatkowego "zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym", ustanowioną w art. 123 ustawy Ordynacja podatkowa. W myśl postanowień art. 200 ustawy Ordynacja podatkowa organ podatkowy (pierwszej i drugiej instancji) przed wydaniem decyzji powinien wyznaczyć stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przed 2004 r. wskazywano, iż organy podatkowe, w tym również organy drugiej instancji mają taki obowiązek nawet wówczas, gdyby same nie przeprowadzały uzupełniającego postępowania dowodowego (zob. wyrok NSA z 11.07.2002 r., sygn. akt l SA/Po 788/00, opublikowany w Lex, nr 56705). Również obecnie, po reformie sądownictwa administracyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 sierpnia 2004 r. sygn. akt FSK 156/04 (niepublikowany) orzekł, że obowiązek wyznaczenia stronie wspomnianego terminu spoczywa na organie podatkowym także w postępowaniu odwoławczym nawet, gdy nie zgromadzono w tym postępowaniu materiału dowodowego. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w przepisie art. 200 Ordynacji podatkowej wyłączeń pozwalających organowi drugiej instancji na odstąpienie od obowiązku wyznaczenia stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. We wspomnianym wyroku Sąd stwierdził "niezastosowanie się przez organ odwoławczy lub organ prowadzący postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji do dyspozycji art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej jest istotnym uchybieniem proceduralnym i pociąga za sobą konieczność uchylenia przez sąd administracyjny decyzji wydanej w wyniku postępowania obarczonego tą wadą". (zob. omówienie wyroku: Gazeta Prawna Nr 153 (126 ), 6-8 sierpnia 2004 r.). Zgodnie z art. 227 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa organ podatkowy pierwszej instancji ma obowiązek ustosunkować się do zarzutów zawartych w odwołaniu. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że wyrażony w tym trybie pogląd stanowi część składową materiału dowodowego i podlega ocenie organu odwoławczego na równi z wszystkimi innymi dowodami ujawnionymi w postępowaniu. W komentarzu do art. 123 ustawy Ordynacja podatkowa autorstwa Barbary Adamiak (wyd. Oficyna Wydawnicza UNIMEX, Wrocław 2003, str.447) wskazano, że strona ma prawo do zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy. Natomiast według W. Dawidowicza "jest to prawo strony do wypowiedzenia "ostatniego słowa"(Dawidowicz W., Postępowanie administracyjne..., str.94). W przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie wyznaczyło Skarżącemu 7-dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego poszerzonego o "stanowisko organu pierwszej instancji w sprawie zarzutów zawartych w odwołaniu", tym samym nie zapewniono Skarżącemu prawa udziału w postępowaniu na etapie odwoławczym. Jest to jedna z przesłanek uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania. Z zasady ogólnej postępowania wynika, że strona ma zagwarantowany udział w postępowaniu wyjaśniającym. Chodzi o stworzenie możliwości podejmowania przez stronę czynności procesowych w celu obrony jej interesów prawnych. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Decyzja podatkowa jest prawidłowa, jeżeli spełnia łącznie dwa warunki: 1. jest zgodna z normami materialnego prawa podatkowego, 2. została wydana zgodnie z normami procesowego prawa podatkowego. Naruszenie tych norm powoduje wadliwość decyzji (wadliwość materialnoprawna albo wadliwość procesowa). Wadliwość procesowa decyzji obwarowana jest w Ordynacji podatkowej sankcją wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem norm prawa procesowego, dających stronie podstawę do wznowienia postępowania i stosownie do treści przepisu art. 145 § l pkt l lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Jednocześnie Sąd zauważa, że oprócz wyżej wymienionych uchybień w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. rozpatrywało odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji niepodpisane przez Skarżącego, a do odwołania nie dołączono pełnomocnictwa upoważniającego osobę, która podpisała odwołanie do działania w imieniu Skarżącego. Zgodnie z art. 168 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa pod pojęciem podania należy również rozumieć odwołania. Odwołanie, zatem pod względem treści i formy musi spełniać, oprócz wymienionych w art. 222 Ordynacji podatkowej, wymagania stawiane dla tej czynności strony określone w § 1-3 wskazanego artykułu, tym samym odwołanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego podanie. W przypadku, gdy podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu. Podpis warunkuje, że podanie (odwołanie) pochodzi od osoby, określonej jako wnoszącej podanie (odwołanie). Brak podpisu strony, przy równoczesnym braku podpisu osoby przez nią umocowanej, gdy nie zostanie usunięty, powoduje brak uniemożliwiający wywołanie skutku prawnego wniesionego podania (odwołania). Zgodnie z postanowieniami art. 137 § 3a jedynie w kwestiach mniejszej wagi wynikających w toku postępowania organ podatkowy może nie żądać pełnomocnictwa, jeżeli pełnomocnikiem jest małżonek strony, a nie ma wątpliwości, co do istnienia i zakresu jego upoważnienia do występowania w imieniu strony. Pełnomocnictwo domniemane stanowi wyjątek od zasady pisemnego udzielenia pełnomocnictwa (art. 137 §2) i jest ograniczone do sytuacji, w której występują łącznie wymienione przesłanki. Nie można uznać, że złożenie odwołania jest kwestią procesową mniejszej wagi, poza tym brak przesłanek do uznania, że osoba, która podpisała odwołanie jest małżonką Skarżącego. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że w omawianej sprawie nie zachodzi wspomniana okoliczność udzielenia domniemanego pełnomocnictwa. Mając powyższe okoliczności na uwadze, Sąd stosując przepisy art. 145 § l pkt l lit. b) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do przepisów art. 200 w związku z art. 205 wyżej powołanej ustawy.