I SA/Bk 298/25
WyrokWSA w Białymstoku2025-10-01
Skład orzekający: Paweł Janusz Lewkowicz, Marcin Kojło, Justyna Siemieniako
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy działalność polegająca na wycinaniu roślin z wody (trzciny) na terenie zbiornika wodnego może być uznana za działalność rolniczą kwalifikującą do przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach PROW 2014-2020?Ratio decidendi
Sąd uznał, że działalność polegająca na wycinaniu roślin z wody, nawet jeśli odbywa się na gruntach rolnych w rozumieniu ewidencji, nie stanowi działalności rolniczej w rozumieniu przepisów UE i krajowych dotyczących płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych. Działalność ta jest traktowana jako szczególne korzystanie z wód, mieszczące się w zakresie utrzymania zbiornika wodnego, a uzyskana trzcina nie jest produktem rolnym. Ponadto, strona nie wykazała posiadania tytułu prawnego do wszystkich zadeklarowanych działek na dzień 31 maja 2023 r., co również stanowiło podstawę do odmowy przyznania płatności.Stan faktyczny
Spółka cywilna E. S.C. W.S., M.C. złożyła wniosek o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 na 2023 rok, deklarując obszary stanowiące teren Zbiornika Wodnego S., na które posiadała umowę użytkowania z Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie. Umowa ta dotyczyła wycinania roślin z wody. Organy ARiMR odmówiły przyznania płatności, uznając, że działalność ta nie jest rolnicza i nie spełniono warunku posiadania tytułu prawnego do wszystkich działek. Spółka wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Justyna Siemieniako, Protokolant st. sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 1 października 2025 r. sprawy ze skargi W. S. i M. C. s.c. E. w G. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 23 maja 2025 r. nr 9010-2025-000542 w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolno-środowisko-klimatycznej PROW 2014-2020 na 2023 rok oddala skargę.
Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia 23 maja 2025 r. nr 9010-2025-000542, Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w Łomży utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kolnie z dnia 28 lutego 2025 r. nr 0193-2025-005085,
w której odmówiono E. s.c. W.S., M.C. przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 na 2023 r.
Organ odwoławczy wskazał, że warunki i tryb przyznawania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej regulują następujące przepisy:
- rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 608 z późn. zm.),
- ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich
z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 2298),
- rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r.
w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej
w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 415 ze zm.).
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR ustalił, że E. s.c. w 2023 r. zgłosiła do płatności w ramach pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000, wariantu 5.5 - półnaturalne łąki świeże grunty rolne o łącznej powierzchni 173,76 ha położone na działkach ewidencyjnych nr: [...],[...],[...],[...],[...] i w ramach wariantu 5.6.2 - torfowiska - wymogi obowiązkowe i uzupełniające grunty rolne o łącznej powierzchni 362,61 ha położone na działkach ewidencyjnych nr: [...],[...],[...],[...], stanowiące teren Zbiornika Wodnego S., na które posiadała umowę użytkowania gruntów pokrytych wodami nr 1 [...] z dnia 24 maja 2022 r. zawartą z Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie działającym na podstawie art. 261 ustawy Prawo Wodne z dnia 20 lipca 2017 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 1087), w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa.
Jak wynika z akt sprawy E. s.c. uzyskała pozwolenie wodnoprawne na wycinkę roślinności wodnej - trzciny z wód lub brzegu Zbiornika Wodnego S. (decyzja znak: BI.RUZ.4210.73.2021.AC z dnia 10 listopada 2021 r.). Podstawę wydania owej decyzji stanowił "Operat wodnoprawny na szczególne korzystanie z wód obejmujące wycinanie roślin z wód lub brzegu Zbiornika Wodnego S." sporządzony w dniu 4 czerwca 2021 r. (pkt IV decyzji) który odwołuje się do wcześniej zawartej przez E. s.c. umowy nr 2Wr/12 na szczególne korzystanie z wód obejmującej wycinanie roślin z brzegu zbiornika S.
i pozwolenia wodnoprawnego oraz opisu zamierzonej działalności zawartej
w operacie wodnoprawnym.
Organ odwoławczy wskazał, że z zapisów pierwszego opracowanego na wniosek E. s.c. operatu wodnoprawnego na wycinkę roślinności z wód zbiornika S. ze stycznia 2012 r. z pkt 6. Stan prawny nieruchomości usytuowanych w zasięgu oddziaływania zamierzonego korzystania z wód (str. 2-3) wynika, że zbiornik wody S. jest własnością Skarbu Państwa. Prawa właścicielskie do akwenu ma Marszałek Województwa Podlaskiego, a bezpośredni nadzór sprawuje Dyrektor Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych
w Białymstoku, który w ramach utrzymania wód zbiornika zamierza udostępnić zbiornik do wycinania roślin z wód i brzegu rzeki N., a w szczególności z wód odsłoniętych partii zbiornika wodnego S..
W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, z zapisów ustawy Prawo Wodne (art. 34, art. 211 ust. 2, art. 212 ust. 1, art. 227 ust. 1, ust. 3 pkt 1-7, art. 261 ust. 1 pkt 3 i 4, art. 389 pkt 2) jak i pozwolenia wodnoprawnego wynika, że grunty do których ustawa wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego nie są przeznaczone na cele rolne, a podstawowym celem prowadzonej gospodarki wodnej na terenach, na które strona wnioskowała o przyznanie płatności jest dążenie do tego, aby grunty te były w sposób ciągły zalane (pkt 7 operatu). Zatem nie sposób mówić w tym przypadku o możliwości prowadzenia na działkach zgłoszonych przez stronę jakiejkolwiek działalności rolniczej, jak również o prowadzeniu działalności rolniczej
w przeważającym zakresie.
Zadeklarowane przez stronę grunty zostały oddane do użytkowania w celu prowadzenia przedsięwzięcia określonego w art. 261 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo wodne polegającego na wydobyciu kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów lub wycinaniu roślin z wody - wycinaniu trzciny (§ 2 ust. 1 umowy), a użytkownik (E. s.c.) oświadczył, że posiada pozwolenie wodnoprawne na wycinkę roślinności wodnej - trzciny z wód lub brzegu Zbiornika Wodnego S. wydane przez Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku).
Działalność prowadzona przez E. s.c. polegała na wycinaniu trzciny
z wody porastającej co roku obszar zajmowany przez zbiornik S. oraz okolic celem realizacji umowy użytkowania nr [...] z dnia 24 maja 2022 r., i jak wynika z § 8 ust. 5 umowy niedopuszczalna jest zmiana celu użytkowania określona w umowie.
Zdaniem organu odwoławczego prowadzenie przedsięwzięcia związanego
z wycinaniem roślin z wody nie stanowi o prowadzeniu działalności rolniczej. Uzyskana trzcina wycięta z wody nie jest zakwalifikowana jako produkt rolny
w rozumieniu załącznika I do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a zawarta umowa użytkowania nie zawiera w swej treści zapisów o innym użytkowaniu działek niż wycinanie roślin z wody.
Zdaniem organu, na deklarowanych obszarach nie była prowadzona działalność rolnicza, o której mowa w art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013. W związku z tym, że zgłoszone do płatności działki nie były użytkami rolnymi, jak również nie zapewniły w 2008 roku prawa do płatności powyższe oznacza, że nie został spełniony art. 32 ust. 2 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1307/2013, uznania gruntu za kwalifikujący się hektar.
Zgodnie z treścią umowy użytkowanie gruntów pokrytych wodami koncentruje się na prowadzeniu konkretnego przedsięwzięcia, które nie polega na prowadzeniu działalności rolniczej lecz prowadzeniu gospodarki wodnej. Bezsporne jest wiec, że obszaru okalającego zbiornik wody S. nie można uznać za grunty rolne kwalifikujące się do przyznania płatności. Zgodnie z definicją prawa unijnego "kwalifikujący się hektar" oznacza wszelkie użytki rolne gospodarstwa rolnego, wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej lub - w przypadku gdy obszar wykorzystuje się także do prowadzenia działalności pozarolniczej - wykorzystywane w przeważającym zakresie do prowadzenia działalności rolniczej, a zadeklarowany grunty nie są gruntami rolnymi/użytkami rolnymi lecz gruntami pod wodami powierzchniowymi płynącymi, oznaczone symbolem Wp.
Wykaszanie trzciny z obiektu hydrologicznego S. uznane jest za szczególne korzystanie z wód i stanowi działalność pozarolniczą mieszczącą się
w zakresie utrzymywania zbiornika wodnego S.. Wycinanie trzciny przyczynia się do utrzymywania wód powierzchniowych w należytym stanie. Przeznaczenie zadeklarowanych gruntów określa ustawa Prawo Wodne, co wyklucza możliwość ich uznania za kwalifikujące się hektary, o których mowa w art. 32 ust. 2 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1307/2013. Ponadto S. C. E. nie jest jedynym użytkownikiem akwenu bowiem prawo do korzystania ma też P.
W związku z tym, że deklarowane działki nie były użytkami rolnymi wykonywana na nich działalność nie była związana z wytwarzaniem produktów rolnych, jak też nie była na nich prowadzona działalność rolnicza. Powyższe ustalenia potwierdza zdaniem organu operat wodnoprawny jak też zeznania
i wyjaśnienia pracowników w osobach Pani B. K. Kierownika Wydziału Gospodarowania Mieniem Skarbu Państwa i współpracy z użytkownikami wód, Pana M. J. z-cy Dyrektora Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie i Pana M. M. Dyrektora Państwowego Gospodarstwa Wodnego, które są spójne i z których wynika, że celem zawarcia umowy było wycinanie roślin z wody, działki oddane w użytkowanie stanowią powierzchniowe wody płynące, Spółka realizowała umowę w oparciu o art. 261 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo wodne, dokonywała koszenia trzciny zgodnie z ustawą Prawo Wodne, w tym celu zdobyła uprawnienia wodnoprawne na szczególne korzystanie z wód.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał ponadto, że stosownie do
§ 19 ust. 1a rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego, w przypadku,
o którym mowa w art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, we wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej rolnik lub zarządca składa oświadczenie, że ma tytuł prawny do gruntu będącego własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej, do którego ubiega się o przyznanie tej płatności.
Zgodnie z art. 20 ust. 4 ustawy, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, to taka pomoc do gruntu będącego własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej przysługuje podmiotowi, który ma do tego gruntu tytuł prawny, z tym że w przypadku działań, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 10-12 - podmiotowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tego gruntu tytuł prawny.
W sprawie ustalono, że E. s.c. zgłosiła do płatności działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni 2,84 ha, do której nie posiadała tytułu prawnego. Ustalono, że prawa właścicielskie do ww. działki wykonują Wody Polskie. W ocenie organu II instancji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR prawidłowo wykluczył z płatności działkę należącą do Skarbu Państwa, do której strona nie posiadała tytułu prawnego na dzień 31 maja 2023 r.
Organ odwoławczy stwierdził, że E. s.c. nie posiada też tytułu prawnego do działek nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]. Powyższe ustalono na podstawie wyjaśnień Pana M. J. z-cy Dyrektora Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (pismo znak; B.RUM.0800.62.2024.BZ z dnia 13 marca 2024 r.). Zatem
w odniesieniu do powyższych działek również nie został spełniony warunek posiadania gruntu określony w art. 20 ust. 4 ustawy.
Organ podkreślił, że E. s.c. zawarła z Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie umowę użytkowania, która obliguje użytkownika do wykonania określonego w niej celu, tj. użytkowania gruntów niezbędnych do prowadzenia przedsięwzięcia związanego z wycięciem roślin w ramach szczególnego korzystania z wód - art. 34 ust. 8 ustawy Prawo wodne. Właścicielem wszystkich zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności działek jest Skarb Państwa, przy czym uprawnienia właścicielskie wykonuje przez Wody Polskie, a do obowiązków właściciela należy między innymi zachowanie stanu dna i brzegów zbiornika wodnego.
Z rozstrzygnięciem takim nie zgodzili się W.S. i M.C. prowadzący działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod firmą S.C. E.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Białymstoku, działający w ich imieniu pełnomocnik zaskarżając decyzję organu II instancji sformułował zarzuty:
1. Naruszenie przepisów prawa materialnego t.j.:
a) art. 32 ust. 2 lit. a i b w zw. z art. 4 ust. 1 lit. e i h rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 w zw. z § 5, 11 i 12 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego poprzez ich niewłaściwą wykładnię i uznanie, że skarżący nie spełniają definicji rolnika, nie prowadzą działalności rolniczej i nie spełniają przesłanek do otrzymania płatności, podczas gdy stan faktyczny sprawy wskazuje, że prowadzą działalność rolniczą na kwalifikowanych terenach i spełniają przesłanki uzyskania płatności;
b) art. 34 w zw. z art. 227 ustawy Prawo wodne poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie, polegające na uznaniu, że prowadzona przez skarżących działalność opiera się na szczególnym korzystaniu z wód, podczas gdy przedmiotem działalności jest działalność rolnicza, a uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego było formalnością potrzebną do uzyskania tytułu prawnego do nieruchomości;
2. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, t.j.:
a) art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 12, art. 75 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a. - przez niewywiązanie się przez organ z obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności przez: niezebranie całego oraz nierozpatrzenie już zebranego materiału dowodowego i niedokonanie jego wszechstronnej, całościowej oceny, a także dowolną ocenę dowodów; - co doprowadziło do błędnego uznania, że decyzja I instancji była prawidłowa, a organ ten dokonał niezbędnych ustaleń, co doprowadziło do wadliwego utrzymania w mocy tej decyzji;
b) art. 79a k.p.a. poprzez brak wskazania przez organ I instancji w piśmie informującym o zakończeniu postępowania administracyjnego wszystkich przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania wezwania spełnione lub wykazane, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony;
c) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uznanie, że organ I instancji w sposób wyczerpujący uzasadnił wydane rozstrzygnięcie, jak również powielenie przez organ II instancji tego naruszenia poprzez posługiwanie się ogólnikowymi stwierdzeniami, które poddają w wątpliwość wyczerpującą analizę materiału dowodowego, a tym samym prawidłowe rozpoznanie sprawy;
d) art. 8 k.p.a. poprzez brak prowadzenia postępowania w sprawie w sposób budzący zaufanie, bez kierowania się zasadami bezstronności i równego traktowania, co przełożyło się na utrzymanie w mocy decyzji o odmowie przyznania płatności, podczas gdy z okoliczności sprawy i stanu faktycznego wynika, że skarżący wypełnili wszystkie przesłanki do otrzymania płatności;
e) art. 9 i 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji w sprawie odmowy przyznania płatności;
f) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kolnie z dnia 28 lutego 2025 r.
w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na 2023 r.
Wskazując na powyższe zarzuty autor skargi wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia do organu I instancji; o wskazanie organowi
I instancji sposobu załatwienia sprawy, to jest zobowiązanie do wydania decyzji
z uwzględnieniem faktu prowadzenia na zgłoszonych obszarach działalności rolniczej przez skarżących; zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Dyrektora POR ARMiR utrzymująca w mocy decyzję Kierownika BP ARMiR odmawiającą Spółce przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2023 r.
Istota sporu sprowadza się do oceny, czy - jak podnosi strona skarżąca -działalność polegająca na wycinaniu roślin z wody może być uznana za działalność rolniczą, a uzyskiwana trzcina jest produktem rolnym, czy też - jak twierdzi organ -wykaszanie trzciny z obiektu hydrologicznego S. uznać trzeba za szczególne korzystanie z wód stanowiące działalność pozarolniczą mieszczącą się
w zakresie utrzymywania ww. zbiornika wodnego, wobec czego nie można zaliczyć gruntów wchodzących w skład takiego obszaru do kwalifikujących się hektarów
w rozumieniu regulacji art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, a co za tym idzie nie można ich uznać za uprawnione do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych w oparciu o § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego. Poza tym organ odwoławczy uzasadniając odmowę przyznania płatności stwierdził, że nie został spełniony warunek posiadania gruntu określony w art. 20 ust. 4 ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
W opinii składu orzekającego rację należało przyznać Dyrektorowi POR ARMiR.
Podstawę materialnoprawną rozważań na tle zarysowanego sporu stanowią następujące przepisy:
Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1307/2013, do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:
a) rolnik oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą;
b) gospodarstwo rolne oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego;
c) działalność rolnicza oznacza:
(i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich;
(ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub
(iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy;
d) produkty rolne oznaczają produkty - z wyjątkiem produktów rybołówstwa - wymienione w załączniku I do Traktatów, a także bawełnę;
e) użytki rolne oznaczają każdy obszar zajmowany przez grunty orne, trwałe użytki zielone i pastwiska trwałe lub uprawy trwałe;
f) grunty orne oznaczają grunty uprawiane w celu produkcji roślinnej lub obszary dostępne dla produkcji roślinnej, ale ugorowane, w tym obszary odłogowane zgodnie z art. 22, 23 i 24 rozporządzenia (WE) nr 1257/1999, art. 39 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 oraz art. 28 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, bez względu na to, czy grunty te znajdują się pod uprawą szklarniową lub pod stałym bądź ruchomym przykryciem;
g) uprawy trwałe oznaczają uprawy niepodlegające płodozmianowi, inne niż trwałe użytki zielone i pastwiska trwałe, które zajmują grunty przez okres pięciu lat łub dłużej i dają powtarzające się plony, w tym szkółki i zagajniki o krótkiej rotacji;
h) trwałe użytki zielone i pastwiska oznaczają grunty wykorzystywane do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych rozsiewających się naturalnie (samosiewnych) lub uprawianych (wysiewanych), które nie były objęte płodozmianem danego gospodarstwa rolnego przez okres co najmniej pięciu lat, a także -
w przypadku gdy państwa członkowskie tak zadecydują - które nie były zaorane przez okres co najmniej pięciu lat; mogą one obejmować inne gatunki, takie jak krzewy lub drzewa, które mogą nadawać się do wypasu, a także - w przypadku gdy państwa członkowskie tak zadecydują - inne gatunki, takie jak krzewy lub drzewa, które służą do wytwarzania paszy dla zwierząt, pod warunkiem że zachowano przewagę traw i innych zielnych roślin pastewnych.
W świetle art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, do celów niniejszego tytułu kwalifikujący się hektar oznacza:
a) wszelkie użytki rolne gospodarstwa rolnego, w tym obszary, które w dniu 30 czerwca 2003 r. nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej w państwach członkowskich przystępujących do Unii w dniu 1 maja 2004 r., które w momencie przystąpienia zdecydowały się na stosowanie systemu jednolitej płatności obszarowej, wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej lub - w przypadku gdy obszar wykorzystuje się także do prowadzenia działalności pozarolniczej - wykorzystywane w przeważającym zakresie do prowadzenia działalności rolniczej; lub
b) każdy obszar, który zapewnił rolnikowi prawo do płatności w 2008 r.
w ramach systemu płatności jednolitych lub systemu jednolitej płatności obszarowej określonych, odpowiednio, w tytule III oraz IVa rozporządzenia (WE) nr 1782/2003
i który;
(i) nie jest już zgodny z definicją "kwalifikującego się hektara" na mocy lit. a)
w wyniku wdrożenia dyrektywy 92/43/EWG, dyrektywy 2000/60/WE oraz dyrektywy 2009/147/WE;
(ii) w okresie, w którym mają zastosowanie odnośne zobowiązania danego rolnika, jest zalesiony zgodnie z art. 31 rozporządzenia (WE) nr 1257/1999 lub art. 43 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub art. 22 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 lub w ramach systemu krajowego, którego warunki są zgodne z art. 43 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub art. 22 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013; lub
(iii) w okresie, w którym mają zastosowanie odnośne zobowiązania danego rolnika, jest obszarem odłogowanym zgodnie z art. 22, 23 i 24 rozporządzenia (WE) nr 1257/1999, art. 39 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub art. 28 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013.
W świetle § 2 ust. 1 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną przyznaje się rolnikowi lub zarządcy,
o których mowa w art. 28 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm.) jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się
o przyznanie tej płatności;
2) realizuje zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, o którym mowa
w art. 28 ust. 3 rozporządzenia nr 1305/2013 lub art. 7 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 1, z późn. zm.), przez 5 lat - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1 -7 lub przez rok - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8 lub 9;
3) spełnia warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej
w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.
Zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego, zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne obejmuje użytki rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, lub obszar gruntów niebędących użytkami rolnymi, na których występują typy siedlisk przyrodniczych lub siedliska lęgowe ptaków wymienione w ust. 3 pkt 1 lit. b, c lub f lub w pkt 3 załącznika nr 4 do rozporządzenia;
a) zadeklarowane we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach danego pakietu lub danego wariantu wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 2-6 lub 8,
b) spełniające warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej,
c) objęte obszarem zatwierdzonym w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi pkt 23 lit. b rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014, str. 48 oraz Dz. Urz. UE L 225 z 19.08.2016, str. 41), również w przypadku, o którym mowa w art. 18 ust. 6 akapit drugi rozporządzenia nr 640/2014.
Rolnik lub zarządca realizuje zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne od dnia 15 marca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo- klimatycznej.
W świetle art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych udziela się rolnikom, grupom rolników lub grupom rolników i innych zarządców gruntów, którzy dobrowolnie podejmują się przeprowadzenia operacji obejmujących jedno lub większą liczbę zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych dotyczących gruntów rolnych, które mają zostać określone przez państwa członkowskie, w tym dotyczących, ale nie tylko, użytków rolnych określonych w art. 2 niniejszego rozporządzenia. W należycie uzasadnionych przypadkach, aby osiągnąć cele środowiskowe płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne mogą być udzielane innym zarządcom gruntów lub grupom takich osób.
Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013 użytek rolny oznacza każdy obszar zajęty przez grunty orne, trwałe użytki zielone, pastwiska trwałe lub uprawy trwałe określone w art. 4 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013.
W myśl § 11 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego, w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4, 5 i 9, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna jest przyznawana, jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez: a) rolnika użytków rolnych lub obszarów przyrodniczych wynosi co najmniej 1 ha, b) zarządcę obszarów przyrodniczych wynosi co najmniej 1 ha.
Zgodnie z § 12 ust. 7 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego,
w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 5, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna jest przyznawana do położonych poza obszarem Natura 2000: 1) trwałych użytków zielonych, na których występują siedliska przyrodnicze, których typy są wymienione w ust. 3 pkt 1 załącznika nr 4 do rozporządzenia - w przypadku wszystkich wariantów tego pakietu; 2) obszarów przyrodniczych, na których występują siedliska przyrodnicze, których typy są wymienione w ust. 3 pkt 1 lit. b, c lub f załącznika nr 4 do rozporządzenia - w przypadku wariantu 5.2., 5.3. lub 5.6.
W przedmiotowej sprawie ustalono, że Spółka w 2023 r. zgłosiła do płatności w ramach pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000, wariantu 5.5 - półnaturalne łąki świeże grunty rolne o łącznej powierzchni 173,76 ha położone na działkach ewidencyjnych nr: [...],[...],[...],[...],[...] i w ramach wariantu 5.6.2 - torfowiska - wymogi obowiązkowe i uzupełniające grunty rolne o łącznej powierzchni 362,61 ha położone na działkach ewidencyjnych nr: [...],[...],[...],[...], stanowiące teren Zbiornika Wodnego S., na które posiadała umowę użytkowania gruntów pokrytych wodami nr [...] z dnia 24 maja 2022 r. zawartą z Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie działającym na podstawie art. 261 ustawy Prawo Wodne, w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa.
Zgodnie z art. 34 pkt 8 Prawa wodnego szczególnym korzystaniem z wód jest korzystanie z wód wykraczające poza powszechne korzystanie z wód oraz zwykłe korzystanie z wód, obejmujące wydobywanie z wód powierzchniowych, w tym
z morskich wód wewnętrznych wraz z wodami wewnętrznymi Zatoki Gdańskiej oraz wód morza terytorialnego, kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, a także wycinanie roślin z wód lub brzegu.
Szczególne korzystanie z wód wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego (art. 389 pkt 2 Prawa wodnego).
Stosownie zaś do treści art. 211 ust. 2 Prawa wodnego wody morza terytorialnego, morskie wody wewnętrzne, śródlądowe wody płynące oraz wody podziemne stanowią własność Skarbu Państwa. Na podstawie art. 212 ust. 1 Prawa wodnego, prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonują: Wody Polskie - w stosunku do śródlądowych wód płynących oraz wód podziemnych; minister właściwy do spraw gospodarki morskiej - w stosunku do wód morza terytorialnego oraz morskich wód wewnętrznych. Z kolei ust. 2 tego przepisu stanowi: Wody Polskie wykonują prawa właścicielskie w stosunku do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, znajdujących się w obrębie działki ewidencyjnej, która obejmuje także śródlądowe wody płynące będące własnością Skarbu Państwa. Doprecyzowaniem tego przepisu jest art. 240 ust. 3 pkt 9 Prawa wodnego o treści: Regionalne zarządy gospodarki wodnej wykonują następujące zadania Wód Polskich: wykonują prawa właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do śródlądowych wód płynących oraz gruntów pokrytych tymi wodami oraz zawierają porozumienia, o których mowa w art. 213 ust. 1 i 3 ustawy Prawo wodne.
Z kolei z art. 227 ust. 1 Prawa wodnego wynika, że utrzymywanie publicznych śródlądowych wód powierzchniowych oraz morskich wód wewnętrznych polega także na zachowaniu stanu dna lub brzegów oraz na remoncie lub konserwacji istniejących budowli regulacyjnych. W myśl art. 227 ust. 2 tej ustawy, utrzymywanie wód,
o których mowa w ust. 1, ma na celu zapewnienie: 1) ochrony przed powodzią lub usuwania skutków powodzi, 2) spływu lodu oraz przeciwdziałania powstawaniu niekorzystnych zjawisk lodowych, 3) warunków umożliwiających korzystanie z wód,
w tym utrzymywania zwierciadła wody na poziomie umożliwiającym funkcjonowanie urządzeń wodnych, obiektów mostowych, rurociągów, linii energetycznych, linii telekomunikacyjnych oraz innych urządzeń, 4) warunków eksploatacyjnych śródlądowych dróg wodnych określonych w przepisach wydanych na podstawie
art. 42 ust. 4 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej, 5) działania urządzeń wodnych, w szczególności ich odpowiedniego stanu technicznego
i funkcjonalnego - i nie powinno uniemożliwić osiągnięcia celów środowiskowych określonych w art. 56, art. 57, art. 59 oraz w art. 61, przy uwzględnieniu dopuszczalności nieosiągnięcia celów środowiskowych, o której mowa w art. 66.
W świetle zaś art. 227 ust. 3 pkt 1-7 Prawa wodnego, utrzymywanie wód, o których mowa w ust. 1, jest realizowane przez: 1) wykaszanie roślin z dna oraz brzegów śródlądowych wód powierzchniowych; 2) usuwanie roślin pływających i korzeniących się w dnie śródlądowych wód powierzchniowych; 3) usuwanie drzew i krzewów porastających dno oraz brzegi śródlądowych wód powierzchniowych; 4) usuwanie ze śródlądowych wód powierzchniowych przeszkód naturalnych oraz wynikających
z działalności człowieka; 5) zasypywanie wyrw w brzegach i dnie śródlądowych wód powierzchniowych oraz ich zabudowę biologiczną; 6) udrażnianie śródlądowych wód powierzchniowych przez usuwanie zatorów utrudniających swobodny przepływ wód oraz usuwanie namułów i rumoszu; 7) remont lub konserwację stanowiących własność właściciela wód: a) ubezpieczeń w obrębie urządzeń wodnych, b) budowli regulacyjnych.
Zgodnie z art. 261 ust. 1 pkt 3 Prawa wodnego, grunty pokryte wodami stanowiące własność Skarbu Państwa, niezbędne do prowadzenia przedsięwzięć związanych z wydobywaniem kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów lub wycinaniem roślin z wody oddaje się w użytkowanie za opłatą roczną.
Według treści art. 261 ust. 2, umowę użytkowania zawiera się w formie pisemnej, a do jej zawarcia ze strony Skarbu Państwa są upoważnione odpowiednio podmioty, o których mowa w art. 212 ust. 1.
Stosownie do art. 261 ust. 4, warunkiem oddania w użytkowanie gruntów,
o których mowa w ust. 1, jest posiadanie przez użytkownika pozwolenia wodnoprawnego lub dokonanie zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane przepisami ustawy.
W sprawie tej ustalono, że Spółka na podstawie decyzji z 10 listopada 2021 r. uzyskała pozwolenie wodnoprawne na wycinkę roślinności wodnej - trzciny z wód lub brzegu zbiornika wodnego S. oraz, że podstawę wydania ww. decyzji stanowił "Operat wodnoprawny na szczególne korzystanie z wód obejmujące wycinanie roślin z wód lub brzegu Zbiornika Wodnego S." sporządzony
w dniu 4 czerwca 2021 r. (pkt IV decyzji), który odwołuje się do wcześniej zawartej przez Spółkę umowy nr [...] na szczególne korzystanie z wód obejmującej wycinanie roślin z brzegu zbiornika S. i pozwolenia wodnoprawnego oraz opisu zamierzonej działalności zawartej w operacie wodnoprawnym. Dyrektor wskazał także, że z zapisów pierwszego operatu wodnoprawnego wynika, że zbiornik wody S. jest własnością Skarbu Państwa. Prawa właścicielskie do akwenu ma Marszałek Województwa Podlaskiego, a bezpośredni nadzór sprawuje Dyrektor Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych
w Białymstoku, który w ramach utrzymania wód zbiornika zamierza udostępnić zbiornik do wycinania roślin z wód i brzegu rzeki N., a w szczególności z wód odsłoniętych partii zbiornika wodnego S..
Z zapisów ustawy Prawo wodne oraz z pozwolenia wodnoprawnego, jak prawidłowo stwierdził organ odwoławczy, wynika że grunty do których ustawa wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego nie są przeznaczone na cele rolne, a podstawowym celem prowadzonej gospodarki wodnej na terenach, na które Spółka wnioskowała o przyznanie płatności jest dążenie do tego, aby grunty te były
w sposób ciągły zalane (pkt 7 operatu wodnoprawnego stanowiącego podstawę do wydania pozwolenia wodnoprawnego). Z treści operatu wynika także, że szczególne korzystanie z wód obejmujące wycinanie roślin z wód lub brzegu Zbiornika Wodnego S. nie rodzi praw do nieruchomości i urządzeń wodnych koniecznych do jego realizacji oraz nie narusza prawa własności i uprawnień osób trzecich przysługujących wobec tych nieruchomości i urządzeń.
Wbrew twierdzeniom skarżącej, nie można mówić w tym przypadku
o możliwości prowadzenia na działkach zgłoszonych do płatności jakiejkolwiek działalności rolniczej, jak również o prowadzeniu działalności rolniczej
w przeważającym zakresie. Z treści umowy z 24 maja 2022 r. nr [...] wynika, że przedmiotowe grunty zostały przeznaczone do prowadzenia działalności związanej z wycinaniem roślin z wody (§ 1 ust. 2 umowy). Umowa ta nie przewiduje użytkowania przedmiotowych gruntów na cele rolnicze.
Ponadto organ zasadnie podniósł, że zadeklarowane przez stronę grunty zostały oddane do użytkowania w celu prowadzenia przedsięwzięcia określonego
w art. 261 ust. 1 pkt 3 Prawa wodnego polegającego na wydobyciu kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów lub wycinaniu roślin z wody - wycinaniu trzciny (§ 2 ust. 1 umowy), a użytkownik (Spółka) oświadczyła, że posiada pozwolenie wodnoprawne na wycinkę roślinności wodnej - trzciny z wód lub brzegu zbiornika wodnego S. wydane przez Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku z 10 listopada 2021 r. Z § 8 ust. 5 ww. umowy wynika, że użytkownik nie może zmieniać celu użytkowania, o którym mowa w § 2 ust. 1 umowy. W myśl § 9 ust. 1 umowy, użytkownik zobowiązuje się korzystać z przedmiotu użytkowania, określonego w § 1 tylko i wyłącznie w zakresie zgodnym
z przeznaczeniem na realizację przedsięwzięcia opisanego w § 2 ust. 1 umowy.
Nie ulega wątpliwości, że strona wykonywała działalność zgodnie z zapisami ww. umowy użytkowania, co potwierdzili Pan A. K. i Pani B. K., którzy zeznali, że Spółka wykonywała cel zawarty w umowie, a na podstawie obmiarów skoszonej roślinności były sporządzane protokoły, które następnie przekazywane były do Regionalnego ZGW celem naliczenia opłaty. Powyższe potwierdza również korespondencja Pana M. M. Dyrektora Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie ze Spółką, w której Spółka sama potwierdza wykonywanie umowy.
Sąd popiera stanowisko organu, że prowadzenie przedsięwzięcia związanego z wycinaniem roślin z wody nie stanowi o prowadzeniu działalności rolniczej
w rozumieniu przepisów odnoszących się do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych (art. 4 ust. 1 lit. c i e rozporządzenia nr 1307/2013). Trafnie organ konkluduje, że w związku z tym, że zgłoszone do płatności działki nie były użytkami rolnymi, jak również nie zapewniły w 2008 roku prawa do płatności – oznacza to, że nie został spełniony art. 32 ust. 2 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1307/2013, uznania gruntu za kwalifikujący się hektar.
Z przepisów ustawy Prawo wodne jak i z pozwolenia wodnoprawnego wynika, że grunty, do których ustawa wymaga uzyskania takiego pozwolenia nie są przeznaczone na cele rolne. Przeznaczenie tych gruntów określa ustawa Prawo wodne – jest to szczególne korzystanie z wód. Takim szczególnym korzystaniem
z wód jest wycinanie roślin z wody/wykaszanie trzciny z obiektu hydrologicznego S. i jak słusznie stwierdził organ, stanowi działalność pozarolniczą mieszczącą się w zakresie utrzymywania zbiornika wodnego S..
Na uwagę zasługuje przy tym, że uzyskana trzcina wycięta z wody nie jest zakwalifikowana jako produkt rolny w rozumieniu załącznika I do Traktatu
o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Również umowa użytkowania nie zawiera w swej treści zapisów o innym użytkowaniu działek niż wycinanie roślin z wody. Bezpodstawne jest zatem twierdzenie pełnomocnika, że "Wnioskodawcy nie realizowali wycinki trzciny w celu korzystania z wód, a w celu pozyskania paszy". Skarżąca dokonywała bowiem wycinki trzciny, która nie jest rośliną dotowaną zgodnie z załącznikiem I do TUZ.
Sąd podziela zatem konkluzje zawarte w zaskarżonej decyzji, że deklarowane działki nie były użytkami rolnymi, wykonywana na nich działalność nie była związana z wytwarzaniem produktów rolnych, jak też nie była na nich prowadzona działalność rolnicza.
Odnosząc się do zarzutu pełnomocnika, że organ wybiórczo traktuje okoliczności potwierdzające rolniczą działalność wybierając pojedyncze zwroty pomijając zeznania Pana A. K., z których wynika, że Spółka "używa ciągników rolniczych z podwójnymi kołami z kosiarkami doczepnymi listwowymi, gdyż jest to teren podmokły i ratraków ... tak widziałem jak belowali" oraz zeznań Pani B. K., że "na niektórych działkach były użytki rolne", sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że to strona skarżąca, a nie organ zacytowała wybiórczo zeznania. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że Pani B. K. zeznała, iż "celem zawarcia umowy było wycinanie roślin z wody, działki oddane
w użytkowanie stanowią powierzchniowe wody płynące... grunty oddane zostały Spółce zgodnie z uzyskanym pozwoleniem na szczególne korzystanie z wód w myśl art. 34 pkt 8 Prawa wodnego, a nie na użytkowanie rolnicze. W użytkowanie zostały oddane działki, które w większości są pokryte wodami płynącymi art. 261 ustawy Prawa wodnego mówi, że w użytkowanie oddajemy powierzchniowe wody płynące". Zarówno Pan A. K. jak i Pani B. K. potwierdzili, że Spółka wykonywała umowę zawartą z Wodami Polskimi. Błędne jest przekonanie skarżącej, że sposób użytkowania określony w umowie w żaden sposób nie kłóci się
z działalnością rolniczą jak też, że umowa nie wskazuje, żeby strona nie mogła prowadzić działalności rolniczej. Z treści umowy jednoznacznie wynika, że użytkownik nie może zmieniać celu użytkowania, o którym mowa w § 2 ust. 1 umowy (§ 8 ust. 5 umowy) oraz, że został zobowiązany do: korzystania z przedmiotu użytkowania określonego w § 1 tylko i wyłącznie w zakresie zgodnym
z przeznaczeniem na realizację przedsięwzięcia opisanego w § 2 ust. 1 umowy (§ 9 ust. 1 umowy).
Zdaniem sądu, organ dokonał prawidłowej oceny zeznań świadków jak też wziął pod uwagę, że Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie posiada grunty również przeznaczone na cele rolne, jednak działki objęte wnioskiem takiego przeznaczenia nie miały, a Spółka realizowała umowę w oparciu o art. 261 ust. 1 pkt 3 Prawa wodnego - dokonywała koszenia trzciny zgodnie z Prawem wodnym. Skarżąca w tym celu uzyskała uprawnienia wodnoprawne na szczególne korzystanie z wód. Tym samym, wbrew zarzutom skargi, organ prawidłowo zastosował art. 34
w zw. z art. 227 Prawa wodnego i stwierdził, że prowadzona działalność Spółki opiera się na szczególnym korzystaniu z wód.
Fakt, że część gruntów w ewidencji gruntów i budynków posiada oznaczenie jako: łąki, pastwiska czy grunty orne pozostaje bez znaczenia, gdyż na informacyjny charakter tych danych wskazał organ w zaskarżonej decyzji. Przeznaczenie wszystkich działek objętych umową użytkowania (czyli 1200 ha) określa ustawa Prawo wodne. Podkreślić też należy, że przedmiotowa umowa nie dopuszczała zmiany przeznaczenia gruntów objętych umową niezależnie od tego jaka klasyfikacja znajduje się w Ewidencji gruntów i budynków. Wskazana ewidencja ma charakter informacyjny, a przepisy prawa nie wiążą z nią domniemania zgodności
z rzeczywistym stanem prawnym ani jakiegokolwiek innego skutku materialnoprawnego.
Powyższe doprowadziło organ do prawidłowego stwierdzenia, że działalność polegająca na wycinaniu roślin z wody nie może być w przedmiotowej sprawie kwalifikowana jako działalność rolnicza. Nie zmienia tego faktu sformułowanie zawarte w piśmie Biura Kontroli na Miejscu z dnia 27 grudnia 2023 r. znak: BKM10.6800.91.2023.PZ, że na działkach "prowadzona jest działalność rolnicza". Do kwestii tej odniósł się wyczerpująco organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji. Podniósł, że sposób wykorzystania gruntów jest określony ustawą, decyzją
i pozwoleniem wodnoprawnym, tym samym za błędne należy uznać stwierdzenie zawarte w ww. piśmie, że na działkach, na których wykonano zdjęcia jest prowadzona działalność rolnicza o czym świadczy chociażby brak chwastów wieloletnich, zakrzaczeń, samosiejek drzew i krzewów oraz suchej, zdrewniałej trzciny charakterystycznej dla tego siedliska. Organ wyjaśnił, że owo pismo jest odpowiedzią Biura Kontroli na Miejscu skierowaną do Kierownika BP ARiMR
w Kolnie na jego wniosek w zakresie zasadności przeprowadzenia kontroli na miejscu. Osoba udzielająca odpowiedzi nie posiadała całej dokumentacji zgromadzonej w prowadzonym postępowaniu, jak też nie dokonywała oceny dowodów zawartych w sprawie.
Wobec powyższego nie znajdują usprawiedliwionych podstaw zarzuty naruszenia art. 32 ust. 2 lit. a i b w zw. z art. 4 ust. 1 lit. e i h rozporządzenia nr 1307/2013 w zw. z § 5, 11 i 12 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego oraz art. 34 w zw. z art. 227 Prawa wodnego.
Ponadto sąd popiera stanowisko Dyrektora odnośnie niespełnienia przez stronę warunku posiadania w rozumieniu art. 20 ust. 4 cyt. ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
Zgodnie z tym przepisem, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, to taka pomoc do gruntu będącego własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej przysługuje podmiotowi, który ma do tego gruntu tytuł prawny, z tym że w przypadku działań, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 10-12 - podmiotowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tego gruntu tytuł prawny.
Z akt sprawy wynika, że Spółka zgłosiła do płatności działkę nr [...] o powierzchni 2,84 ha, do której nie posiadała tytułu prawnego (działka ta nie została oddana w użytkowanie na podstawie opisywanej umowy nr [...]).
Odnośnie pozostałych działek zgłoszonych do ww. płatności na rok 2023 r., to choć objęte zostały ww. umową użytkowania, to organ prawidłowo wskazał, że zgodnie z zapisami tej umowy przedmiotowe grunty zostały przeznaczone do prowadzenia działalności związanej z wycinaniem roślin z wody (§ 1 ust. 2 umowy). Wskazana umowa nie przewiduje użytkowania przedmiotowych gruntów na cele rolnicze. Zgodnie z § 8 ust. 5 ww. umowy użytkownik nie może bez zgody właściciela zmieniać celu użytkowania. Użytkownik zobowiązuje się korzystać z przedmiotu użytkowania, określonego w § 2, tylko i wyłącznie w zakresie zgodnym
z przeznaczeniem na realizację przedsięwzięcia opisanego w § 2 ust. 1 niniejszej umowy.
Ponadto z pisma z-cy Dyrektora Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z 14 czerwca 2024 znak: B.RUM.0800.62.2024.BZ wynika, że Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie jest w posiadaniu gruntów przeznaczonych do użytkowania rolniczego, które mogą być oddawane w dzierżawę podmiotom zewnętrznym oraz, że ze Spółką nie została zawarta umowa dzierżawy gruntów przeznaczonych na cele rolne. Z powyższego pisma wynika też jednoznacznie, że strona nie informowała o planowanej innej działalności na przedmiotowych gruntach niż pozyskanie trzciny, a zgodnie ze złożonym wnioskiem o zawarcie umowy użytkowania oraz w oparciu o art. 261 ust. 1 pkt 3 Prawa wodnego została zawarta umowa użytkowania gruntów niezbędnych do prowadzenia przedsięwzięcia związanego z wycięciem roślin w ramach szczególnego korzystania z wód (art. 34 ust. 8 Prawa wodnego).
Wymienione w decyzji grunty nie znajdowały się posiadaniu strony na podstawie tytułu prawnego (w rozumieniu wynikającym z art. 20 ust. 4 ustawy), zatem również i z tego powodu organy zasadnie odmówiły przyznania płatności.
Przechodząc do zarzutów natury procesowej podniesionych w skardze na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z 27 ust. 1 ustawy, w postępowaniu
w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
W myśl art. 27 ust. 2, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Należy zwrócić uwagę – nawiązując do cyt. regulacji art. 27 ustawy, która
w istotny sposób modyfikuje obowiązki organów ARiMR w stosunku do reguł obowiązujących na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego – że
w postępowaniu o przyznanie płatności, na organach nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. W postępowaniu w sprawie przyznania płatności, ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja
z zasady postępowania dowodowego wyrażonej w art. 77 k.p.a. Skoro obowiązek zebrania materiału dowodowego został przerzucony na strony postępowania oraz inne osoby uczestniczące w tym postępowaniu, organ nie jest obowiązany do podjęcia z urzędu (lub na wniosek strony) wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także - do zebrania materiału dowodowego w sposób kompletny i wszechstronny. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej (art. 7
i art. 77 § 1 k.p.a.) została w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przepisy te dotyczące ustaleń faktycznych na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego nie znajdują zastosowania w sprawach dotyczących płatności. Ustaleń faktycznych
w tych postępowaniach organy dokonują na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę postępowania, bowiem to na niej spoczywa obowiązek zaprezentowania dowodów dotyczących wnioskowanych płatności oraz dowodów zgromadzonych przez organ, z których to dowodów organ wywodzi skutki prawne, np. w zakresie sposobu wykorzystania przez beneficjenta działki rolniczej (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2024 r. sygn. akt I GSK 66/23 i przywołane tam orzecznictwo).
Wobec powyższego na uwzględnienie nie mogły zasługiwać zarzuty formułowane w oparciu o art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Naturalnie, deklarowane przez Spółkę obszary mające zostać objęte płatnościami są następczo kontrolowane przez organ, co miało miejsce także w sprawie niniejszej, jednakże działalność organu w tym zakresie ma charakter weryfikacyjny, różniący się znacznie od typowego postępowania dowodowego uregulowanego przepisami k.p.a. W konsekwencji zatem za oczywiście bezzasadny należało uznać także zarzut naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 12 i art. 75 § 1, art. 79a k.p.a.
Trudno przy tym zaakceptować stanowisko strony, jakoby organ dokonał dowolnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji było niezgodne z wymogami uregulowanymi w k.p.a. Zdaniem sądu uzasadnienie jest jasne, kompletne i logiczne. Przedstawiono w nim w jasny sposób stanowisko organu oraz to, jakie dowody i okoliczności przeanalizował i do jakich konkluzji, w świetle przepisów prawa materialnego, go doprowadziły. Nie znalazł zatem usprawiedliwienia zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.
Skład orzekający nie dopatrzył się w sprawie także innych naruszeń prawa,
w tym art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. które przemawiałyby za wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł o oddaleniu skargi w myśl art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło