I SA/Bk 301/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz, asesor WSA Jacek Pruszyński, Protokolant Katarzyna Luto, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 05 listopada 2008 r. sprawy ze skargi J. I. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) na rzecz ustanowionego z urzędu adwokat E. K. kwotę brutto 2.928,00 zł (słownie: dwa tysiące dziewięćset dwadzieścia osiem złotych), w tym VAT 528,00 zł (słownie: pięćset dwadzieścia osiem złotych) – tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, a także kwotę 17 zł (słownie: siedemnaście złotych) tytułem zwrotu niezbędnych wydatków. W dniu [...] maja 2006 r. Pan J. I. (w dalszej części uzasadnienia także, jako: "Skarżący"), złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. (dalej w skrócie: "Kierownik BP ARiMR") wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006. Natomiast w dniu [...] maja 2006 r. Kierownik BP ARiMR powziął informację, że grunty rolne zadeklarowane we wniosku jako działki o identyfikatorach A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K są użytkowane przez innego producenta rolnego. W celu ustalenia okoliczność faktycznego użytkownika działek rolnych położonych na działkach o nr ewidenc.: [...], [...] i [...] w powiecie s., gminie S., obręb S. przeprowadzono rozprawę administracyjną. Powyższe stało się podstawą wydania przez Kierownika BP ARiMR w S. w dniu [...] lutego 2007 r. decyzję Nr [...], w której odmówił przyznania Skarżącemu płatności bezpośrednich do gruntów i zastosował sankcje (w okresie trzech lat kalendarzowych). Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (w skrócie: "ARiMR") w Ł., decyzją z [...] kwietnia 2007 r. uchylił powyższe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że w toku postępowania nie ustalono faktycznego posiadacza działek rolnych objętych wnioskiem. Ponownie rozpoznając sprawę, Kierownik BP ARiMR przeprowadził kolejną rozprawy administracyjną ([...] sierpnia 2007 r.) z udziałem Pana J. I. i świadków. Następnie [...] kwietnia 2008 r. wydał decyzję Nr [...], w której odmówił przyznania Skarżącemu płatności bezpośrednich do gruntów (z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że ustalono, iż Skarżący nie był, w okresie objętym wnioskiem, użytkownikiem spornych działek o nr ewidencyjnych: [...], [...], [...] położonych w powiecie s., gminie S. oraz nie prowadził na nich działalności rolniczej. Niezgodność pomiędzy zadeklarowaną sumą powierzchni działek rolnych, a stwierdzoną powierzchnią w wyniku prowadzonego postępowania dowodowego, stanowiła podstawę do odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych (z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych), w tym: jednolitej płatności obszarowej (JPO) oraz uzupełniającej płatności obszarowej (UPO). Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z [...] maja 2008 r., Nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji z [...] kwietnia 2008 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż w świetle art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r., Nr 6, poz. 40 ze zm.), płatności bezpośrednie do gruntów rolnych przysługują producentowi rolnemu na będące w jego posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Organ przywołał również pojęcie posiadania na gruncie przepisów kodeksu cywilnego. Wskazano, że w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, iż Skarżący nie był, w okresie objętym wnioskiem, użytkownikiem działek o nr ewidencyjnych: [...], [...], [...] położonych w powiecie s., gminie S., obrębie ewidencyjnym S. oraz nie prowadził na nich działalności rolniczej w 2006 r. Organ wziął pod uwagę zawarte w aktach sprawy: protokoły przesłuchania świadków z rozpraw administracyjnych przeprowadzonych w dniach [...] grudnia 2006 r. i [...] sierpnia 2007 r.; protokół z przesłuchania świadka z [...] października 2007 r.; umowę dzierżawy zawartą w dniu [...] kwietnia 2001 r. pomiędzy Panem J. I. oraz jego żoną Z. I. (wydzierżawiający), a Panem J. P. oraz jego żoną G. P. (dzierżawcy) na okres od [...] kwietnia 2001 r. do [...] kwietnia 2011 r., dotyczącą wskazanych wyżej nieruchomości rolnej oraz wypowiedzenie umowy dzierżawy z dnia [...] czerwca 2005 r.; dowód w postaci decyzji Starosty S. nr [...] z [...] stycznia 2006 r., orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie wykreślenia dzierżawców do gospodarstwa położonego we wsi S., gmina S., którego współwłaścicielami są J. i Z. I. Ponadto organ odwoławczy wziął również pod uwagę fakt, że Państwo I. wystąpili do Sądu Rejonowego w S. o zwrot przedmiotowej nieruchomości, a na mocy ugody sądowej - wydanie nieruchomości rolnej będącej przedmiotem umowy dzierżawy, wyznaczono Państwu P. na dzień [...] listopada 2007 r. Jednocześnie w ugodzie zawartej przed Sądem wskazano, że Państwo P. do terminu tego mają prawo i obowiązek zebrania wszystkich płodów rolnych. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, że z dokumentacji w przedmiotowej sprawie wynika, iż Skarżący w 2006 r. zadeklarował działki rolne o łącznej powierzchni, w odniesieniu do jednolitej płatności obszarowej - [...] ha, natomiast w odniesieniu do uzupełniającej płatności obszarowej [...] ha. Powierzchnia stwierdzona w wyniku postępowania dowodowego wynosiła natomiast w obu tych przypadkach "0". Niezgodność pomiędzy zadeklarowaną sumą powierzchni działek rolnych, a stwierdzoną powierzchnią w wyniku prowadzonego postępowania dowodowego, stanowiła podstawę do odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych (z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych), w tym: jednolitej płatności obszarowej (JPO) - zgodnie z art. 138 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IV a tego rozporządzenia oraz wykorzystania gruntów zarezerwowanych do produkcji surowców (Dz. Urz. WE Nr L 345 z 20.11.2004 r., str. 1 ze zm.) oraz uzupełniającej płatności obszarowej (UPO) - zgodnie z art. 51 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych schematów w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. WE Nr L 141 z 30.04.2004 r., str. 18 ze zm.). Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, Pan J. I. wywiódł do tut. Sądu skargę, zarzucając w niej, że organ odwoławczy nie dokonał starannej analizy materiału dowodowego dotyczącego ustnej umowy zawartej z J. i G. P. Podniósł, że umowa ustna czyni jego osobę faktycznym użytkownikiem uprawnionym do dopłat. Zdaniem Skarżącego organ nie dokonał przy tym starannej oceny prawdomówności świadków i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracji. W odpowiedzi na zarzuty zawarte w skardze Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR podtrzymał stanowisko przedstawione w skarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Uwzględnienie skargi może nastąpić w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miałoby ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także naruszenie dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w dalszej części powoływanej w skrócie: "u.p.p.s.a.". Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest, więc eliminowanie z obrotu prawnego aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Decyzja administracyjna jest prawidłowa, jeżeli spełnia łącznie dwa warunki: jest zgodna z normami materialnego prawa oraz została wydana zgodnie z normami prawa procesowego. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa przez organy rozstrzygające w przedmiocie wniosku Skarżącego o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006. Podkreślić należy, że płatności bezpośrednie do gruntów rolnych uzyskać może, osoba wnioskująca o takie płatności, przy jednoczesnym spełnieniu warunków wymienionych w art. 2 ust 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r., nr 6, poz. 40 ze zm.). Po pierwsze, płatności bezpośrednie do gruntów rolnych przysługują "producentom rolnym", tj. osobom fizycznym, osobom prawnym lub jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, będącym posiadaczami gospodarstwa rolnego utrzymywanego w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska (art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy). Ponadto warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha (art. 2 ust. 2 tejże ustawy). Kluczowym elementem do ubiegania się o tzw. płatności bezpośrednie jest, zatem posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha (gospodarstwo rolne). Właśnie na tle posiadania gruntów rolnych, położonych w gminie S., obrębie ewidencyjnym S., zrodził się spór, co do przyznania Skarżącemu płatności bezpośrednich na rok 2006 do przedmiotowych gruntów. W tym miejscu Sąd pragnie zauważyć, że w myśl art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jednolity Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz.1071 ze zm. (dalej w skrócie: "K.p.a."), w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wyrażona w tym przepisie zasada prawdy materialnej jest naczelną zasadą postępowania, która ma ogromne znaczenie dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji do prawidłowej subsumcji faktów uznanych za udowodnione pod właściwą normę prawną. Konkretyzację zasady wyrażonej w tym uregulowaniu zawiera przepis art. art. 77 § 1 K.p.a. (organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy), statuujący zasadę prawdy obiektywnej. Organ oceniając materiał dowodowy nie może pominąć żadnego z zebranych dowodów, jednakże dokonując oceny całokształtu materiału dowodowego, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.), organ oceniając znaczenie i wartość dowodów dla sprawy może odmówić poszczególnym dowodom wiarygodności, obowiązany jest wówczas do wskazania przekonywujących podstaw dokonanej oceny i dać temu wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie, organy administracji zgromadziły wyczerpujący materiał dowodowy i dokonały jego prawidłowej oceny, nie noszącej znamion dowolności. Ustalenia organów administracji, iż Skarżący nie był posiadaczem przedmiotowych gruntów rolnych znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym. W szczególności, mając na względzie zapisy umowy dzierżawy z dnia [...] kwietnia 2001 r., dotyczącej nieruchomości rolnej położonej na terenie wsi S., gmina S. o powierzchni [...] ha oznaczonej numerami działek ewidencyjnych [...], [...] i [...], wypowiedzenie umowy dzierżawy z dnia [...] czerwca 2005 r., a także fakt wystąpienia Skarżącego do Sądu o wydanie przedmiotowej nieruchomości - nie sposób przyjąć za zasadne twierdzenie Skarżącego, iż to on był faktycznym użytkownikiem tych gruntów, uprawnionym do dopłat. Dodatkowo Sąd zauważa, że przed Sądem Rejonowym w S. w dniu [...] maja 2007 r. doszło do zawarcia ugody między Skarżącym i jego małżonką oraz Panem J. P. i Panią G. P. Zgodnie z jej treścią, Państwo P. zobowiązali się do wydania Państwu I. przedmiotowej nieruchomości rolnej położonej w miejscowości S. gmina S. w nieprzekraczalnym terminie do [...] listopada 2007 r. Jednocześnie Państwo P. uzyskali prawo i obowiązek zebrania do tego terminu wszystkich plonów rolnych z gruntów rolnych oznaczonych nr geodezyjnymi [...], [...], [...] położonych w w/w miejscowości (sygn. akt [...]). Również zeznania świadków są jednoznaczne w swej wymowie. Z zeznań m.in. F. D., A. D., G. L., B. W. Z. wynika, iż posiadaczami przedmiotowej nieruchomości rolnej byli Państwo J. i G. P. Organy oceniły zeznania w sposób swobodny, wyciągając logiczne wnioski z twierdzeń Skarżącego, Państwa P. oraz pozostałych świadków przesłuchanych podczas rozprawy administracyjnej w dniu [...] sierpnia 2007 r. Powyższe okoliczności, jednoznacznie wskazują, że w 2006 r. Skarżący nie był posiadaczem przedmiotowych gruntów rolnych, co w świetle art. art. 2 cyt. ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, wyklucza możliwość przyznania jego osobie płatności bezpośrednich do tychże gruntów na 2006 r. Sąd jeszcze raz pragnie podkreślić, iż przepisy odnoszące się do przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących. Podstawowym warunkiem do uzyskania tych płatności jest posiadanie gruntów rolnych i utrzymywanie ich w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Nie mają w tym przypadku znaczenia ustalenia zawarte między dzierżawcami a wydzierżawiającymi w przedmiocie tego, kto wystąpi z wnioskiem o uzyskanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. W takim stanie prawnym i faktycznym, Sąd uznał rozstrzygnięcie organu odwoławczego za prawidłowe, a zarzuty zawarte w skardze za nieuzasadnione. W szczególności należy wskazać, iż przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym organy administracyjne uprawnione były do zastosowania przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 138 ust. 1 cytowanego Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z 29 października 2004 r., przewidującego wykluczenie z przywileju uzyskania premii do kwoty, która odpowiada różnicy między obszarem zadeklarowanym a stwierdzonym. Taka kwota jest ponadto odejmowana z wypłat pomocy, do której rolnik jest uprawniony na podstawie wniosków składanych przez niego w ciągu trzech lat kalendarzowych po upływie roku kalendarzowego, w którym wykryto tę różnicę. Organy administracyjne uprawnione były również do zastosowania art. 51 ust. 1 i 2 przywołanego Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r., przewidującego wyłączenie z otrzymywania pomocy do wysokości równej kwocie odpowiadającej różnicy między obszarem zadeklarowanym a zatwierdzonym zgodnie z art. 50 ust. 3 do 5. Kwota ta podlega odliczeniu od płatności pomocowych w ramach jakiegokolwiek systemu wsparcia, o którym mowa w tytułach III, IV i IVa rozporządzenia (WE) nr 1782/2003, lub w ramach dodatkowej kwoty pomocy ustanowionej w art. 12 tego rozporządzenia, do których dany rolnik jest uprawniony w kontekście wniosków, jakie złożył w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym wykrycia różnicy. W tym stanie rzeczy orzeczono w oparciu o art. 151 u.p.p.s.a., jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu z urzędu orzeczono natomiast przy zastosowaniu art. 250 u.p.p.s.a.