I SA/Bk 341/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. H. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 29 czerwca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie 2.000 zł w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do października 2014 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. H. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie 2.000 zł. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z małżonką i dwójką małoletnich dzieci w wieku 9 i 10 lat. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowi wynagrodzenie żony w wysokości 2.000 zł uzyskiwane z tytułu umowy o pracę. W utrzymaniu gospodarstwa pomagają rodzice. Wnioskodawca nie osiąga dochodu, nie posiada majątku (w tym zgromadzonych oszczędności), ma ustanowioną rozdzielność majątkową ze współmałżonką. Koszty miesięcznego utrzymania rodziny wynoszą około 2.500 zł. Wykazane wydatki to: czynsz - 650 zł; gaz i media - 150 zł; leczenie - 200 zł; szkoła - 200 zł; wyżywienie - 1.200 zł; ubrania - 200 zł; spłata kart kredytowych - 200 zł. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, jest osobą bezrobotną. Z powodu zadłużenia wobec ZUS i urzędów skarbowych ma zablokowane konta. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 29 maja 2017 r. skarżący oświadczył, że żona jest właścicielką mieszkania o powierzchni 49 m2. Działalność gospodarcza skarżącego została zawieszona i nie może zostać zamknięta z uwagi na prowadzoną kontrolę skarbową. Do akt sprawy skarżący dołączył: umowę ustanowienia rozdzielności majątkowej, zeznanie podatkowe małżonki za 2016 r., protokół z przejęcia (zabezpieczenia) samochodu, informację CEIDG dot. zawieszenia działalności gospodarczej wnioskodawcy, potwierdzenie zajęcia rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie. W ocenie referendarza skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postepowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej. W sprzeciwie od tego rozstrzygnięcia pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wydanie rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie 2.000 zł. Strona zarzuca naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."). Zdaniem autora sprzeciwu referendarz zignorował dane nadesłane po wezwaniu, pomijając oczywiste fakty, które się z nimi wiążą. Jedynym dochodem czteroosobowej rodziny jest wynagrodzenie małżonki w wysokości 2.000 zł miesięcznie. Według danych GUS w 2016 r. średnie wydatki na jedną osobę w gospodarstwie wieloosobowym w województwie podlaskim wynosiły 1.003 zł. Nawet przy założeniu, że w przypadku rodziny skarżącego są niższe, w związku z niższymi niż średnie dochodami, to i tak z pewnością są niemal równe lub przewyższają wspomniane dochody, stąd niejednokrotnie niezbędna jest pomoc finansowa rodziców. Pełnomocnik odwołał się także do danych GUS z 2016 r. dotyczących granicy ubóstwa dla gospodarstwa czteroosobowego (2.056 zł). Wskazał, że w świetle tych danych zbędne było dołączanie rachunku, paragonu, faktury, wskazującej na szczegółowe wydatki rodziny. Doświadczenie życiowe wskazuje, że pomniejszych rachunków nie przechowuje się, a stanowią one często w większości bieżących wydatków (wyżywienie, potrzeby odzieżowe). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy w takim zakresie może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Pamiętać przy tym trzeba, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. To rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie obowiązku nadesłania stosownego oświadczenia, czy też dokumentów źródłowych może w konsekwencji skutkować nieuwzględnieniem wniosku z uwagi na niewykazanie przez wnioskującego, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Referendarz sądowy w trybie art. 255 p.p.s.a wezwał skarżącego do nadesłania szeregu dokumentów i wyjaśnienia określonych kwestii. Skarżący tylko częściowo zadośćuczynił nałożonemu nań obowiązkowi. Nie przedstawił natomiast rachunków i faktur potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków, dokumentów określających wysokość miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez małżonkę, wyciągów z kont bankowych wnioskodawcy i małżonki, zeznania podatkowego skarżącego za 2016 r. Znajdujące się w aktach dokumenty w postaci umowy ustanowienia rozdzielności majątkowej, zeznanie podatkowe małżonki za 2016 r., protokół z przejęcia (zabezpieczenia) samochodu, informacja CEIDG dot. zawieszenia działalności gospodarczej wnioskodawcy, czy też potwierdzenie zajęcia rachunku bankowego - w świetle danych przedstawionych w oświadczeniu zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie dają pełnego obrazu sytuacji finansowej wnioskodawcy. Referendarz zasadnie zwrócił się zatem o nadesłanie dodatkowej dokumentacji. Skarżący został poinformowany o skutkach zaniechania w tej kwestii. Ciężar dowodu w zakresie przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Jeżeli strona nie przedstawia pełnej sytuacji majątkowej to musi się liczyć z negatywnym rozstrzygnięciem jej żądania. Nie jest wystarczające powołanie się jedynie na dane GUS dotyczące średnich wydatków, czy też granic ubóstwa. Rzeczą wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest takie przedstawienie własnej sytuacji finansowej, które wraz ze stosowną dokumentacją uprawdopodabnia istnienie przesłanek do jej udzielenia. Tego jednak strona nie uczyniła w wystarczający sposób ani we wniosku, ani też w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.