I SA/Bk 361/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Świętochowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 października 2014 r. sprawy ze skargi N. [...] Spółka z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku spółki o zezwolenie na dokonywanie wypłat z rachunku organu egzekucyjnego oddala skargę. Naczelnik P. Urzędu Skarbowego w B. [...] listopada 2013 r. wydał decyzję Nr [...] o zabezpieczeniu na majątku N. ... sp. z o.o. (dalej powoływana także jako "Spółka" "Skarżąca") zobowiązań w podatku od towarów i usług za miesiące marzec, kwiecień, czerwiec, sierpień, wrzesień, październik oraz grudzień 2008 r., styczeń, kwiecień, maj i sierpień 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Na podstawie tej decyzji zostały wystawione w dniu [...] listopada 2013 r. zarządzenia zabezpieczenia o kolejnych numerach od [...] do [...]. Organ egzekucyjny działając na podstawie ww. zarządzeń zabezpieczenia w dniu [...] listopada 2013 r. dokonał zabezpieczenia na majątku Spółki. W dniu 28 marca 2014 r. Spółka złożyła wniosek o zezwolenie na dokonanie wypłat z rachunku bankowego, na który są wpłacane środki pieniężne pochodzące od dłużników zajętych w postępowaniu zabezpieczającym wierzytelności. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. Naczelnik P. Urzędu Skarbowego w B. na podstawie art. 17 i 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej powoływana jako "u.p.e.a.") oraz art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej powoływana jako "k.p.a.") odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie ww. wniosku wskazując, że wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego mogą dotyczyć tylko i wyłącznie rachunku bankowego zobowiązanego, a nie rachunku bankowego organu egzekucyjnego (tzw. depozytu, do którego składa się wierzytelności zajęte na zabezpieczenie). Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z dnia 28 kwietnia 2014 r. Spółka złożyła zażalenie. Po rozpoznaniu ww. zażalenia postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w B. orzekł o utrzymaniu postanowienia organu I instancji w mocy. Organ podkreślił, że brzmienie art. 166a § 2 u.p.e.a. jednoznacznie wskazuje, iż wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego mogą dotyczyć jedynie rachunku bankowego zobowiązanego, a nie rachunku bankowego organu egzekucyjnego, na który przekazuje się wierzytelności zajęte na zabezpieczenie. Przepisy u.p.e.a. nie przewidują możliwości wyrażenia zgody na wypłatę środków z rachunku depozytowego organu egzekucyjnego. Nie zgadzając się z powyższym poglądem, skarżąca Spółka wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając skarżonemu postanowieniu naruszenie: - art. 61a k.p.a. w zw. z art. 18, art. 166a § 1 i 2 u.p.e.a. w zw. z art. 2, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 22, art. 31 ust.3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP, polegające na odmowie wszczęcia postępowania z wniosku o zezwolenie na dokonywanie wypłat z rachunku depozytowego organu, mimo że brak jakiegokolwiek aksjologicznego czy celowościowego uzasadnienia w rozróżnianiu w postępowaniu zabezpieczającym prowadzonym na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji statusu środków finansowych zgromadzonych na rachunku bankowym zobowiązanego od statusu środków finansowych należących również do zobowiązanego, lecz wpłacanych przez jego dłużników na rachunek depozytowy organu; powyższe działanie jest nie do pogodzenia z zasadą demokratycznego państwa prawa, zasadą sprawiedliwości społecznej, zasadami społecznej gospodarki rynkowej oraz zasadą wolności działalności gospodarczej, jak również narusza konstytucyjne prawo własności i zasadę równości wobec prawa; - art. 160 § 1 w zw. z art. 166a § 1 i 2 u.p.e.a. polegające na przyjęciu takiej wykładni art. 166a § 1 i 2, która powoduje, że czynności dokonywane w ramach zabezpieczenia zmierzają faktycznie do wykonania obowiązku, który dodatkowo jest obowiązkiem dopiero potencjalnym (nie został jeszcze określony); - art. 8 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, polegające na przyjęciu takiej wykładni przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, która narusza nałożony na organ administracji obowiązek wspierania rozwoju przedsiębiorczości oraz tworzy niekorzystne warunki wykonywania działalności gospodarczej. W związku z powyższym pełnomocnik Spółki wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji w całości i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto wniósł o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu na podstawie art. 193 Konstytucji RP następującego pytania prawnego: "Czy art. 166a § 1 i 2 u.p.e.a. w zakresie, w jakim ograniczają prawo do dysponowania za zgodą organu należącymi do zobowiązanego środkami pieniężnymi zajętymi w postępowaniu zabezpieczającym do środków zgromadzonych na zajętym w ramach zabezpieczenia rachunku bankowym zobowiązanego, a jednocześnie pozbawiają go tego prawa w odniesieniu do środków pieniężnych znajdujących się na rachunku depozytowym organu, o którym mowa w art. 165 § 2 u.p.e.a., na który to rachunek wierzyciele zobowiązanego realizują zajęte wierzytelności, są zgodne z art. 2, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP?" W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w B., wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Jednocześnie wskazał, że jako organ administracji publicznej nie jest uprawniony do rozstrzygania kwestii zgodności z ustawą zasadniczą przepisów u.p.e.a., jak również nie jest władny do wypowiadania się co do intencji racjonalnego ustawodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. W świetle obowiązujących przepisów organ egzekucyjny nie jest uprawniony do wyrażenia zgody na dokonanie wypłat z rachunku bankowego organu egzekucyjnego, na który są wpłacane środki pieniężne pochodzące od dłużników zajętych wierzytelności, zajętych w postępowaniu zabezpieczającym. Zgodnie z art. 164 § 1 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej m.in. przez zajęcie pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunków bankowych, innych wierzytelności i praw majątkowych lub ruchomości. Stosownie do art. 165 § 2 u.p.e.a. zajęte pieniądze w celu zabezpieczenia wpłaca się na wydzielony oprocentowany rachunek bankowy organu egzekucyjnego z oprocentowaniem udzielonym przez bank dla wkładów wypłacanych na każde żądanie, z zastrzeżeniem § 3. Według art. 165 § 4 u.p.e.a. zajęta wierzytelność po nadejściu terminu jej płatności przez dłużnika tej wierzytelności zrealizowana jest w celu zabezpieczenia przez przekazanie jej na rachunek, o którym mowa w § 2. Tak samo przekazywane są zajęte w celu zabezpieczenia wynagrodzenia za pracę i inne należności płatne w przyszłości, bez ponawiania ich zajęcia aż do wysokości należności zabezpieczonej. Zgodnie z art. 166a § 1 u.p.e.a. zobowiązany nie może rozporządzać składnikiem majątkowym zajętym w celu zabezpieczenia, z zastrzeżeniem § 2 i 3. Według § 2 w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Nadto stosownie do § 3 zajęcie zabezpieczające nie pozbawia zobowiązanego prawa do polecenia zapłaty zabezpieczonej należności pieniężnej ze środków pieniężnych znajdujących się na rachunku, o którym mowa w art. 165 § 2. Przywołane przepisy przewidują zatem zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego (art. 164 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Natomiast zajęte pieniądze i wierzytelność po nadejściu terminu jej płatności wpłaca się na wydzielony oprocentowany rachunek bankowy organu egzekucyjnego (art. 165 § 2 i 4 u.p.e.a.). Zgodnie z definicją zajęcia zabezpieczającego (art. 1a pkt 19 u.p.e.a.) rozumie się przez to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego dokumentem stanowiącym podstawę zabezpieczenia, ale która nie prowadzi do przymusowego wykonania obowiązku. Znajduje to potwierdzenie w regule sformułowanej w art. 166a § 1 u.p.e.a., zgodnie z którą zobowiązany nie może rozporządzać składnikiem majątkowym zajętym w celu zabezpieczenia. Od reguły tej przewidziano dwa wyjątki. I tak w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej (art. 166a § 2 u.p.e.a.). Zobowiązany, chcąc uregulować ciążące na nim zobowiązania zabezpieczone przez organ egzekucyjny, może wystąpić do organu egzekucyjnego o wyrażenie zgody na wypłatę z zajętego rachunku bankowego. Drugi wyjątek przewidziano w art. 166a § 3 u.p.e.a. Ustawodawca w przepisie przyznał zobowiązanemu prawo do polecenia zapłaty zabezpieczonej należności pieniężnej ze środków zgromadzonych na rachunku depozytowym organu egzekucyjnego. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż przywołane przepisy jednoznacznie wskazują, że wnioskowane przez zobowiązanego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego mogą dotyczyć jedynie rachunku bankowego zobowiązanego, a nie rachunku bankowego organu egzekucyjnego, na który przekazuje się pieniądze i wierzytelności zajęte na zabezpieczenie. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują natomiast możliwości wyrażenia przez organ egzekucyjny zgody na wypłatę środków z rachunku depozytowego organu egzekucyjnego. W przypadku rachunku depozytowego organu egzekucyjnego zobowiązany ma jedynie prawo do polecenia zapłaty zabezpieczonej należności pieniężnej ze zgromadzonych tam środków. Sąd nie podziela zarzutów pełnomocnika Spółki, że takie ukształtowanie uprawnień zobowiązanego w zakresie dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku depozytowym organu egzekucyjnego narusza zasady konstytucyjne wyrażone w art. 2, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP. W stawianych zarzutach pełnomocnik domaga się przyznania zobowiązanemu takiej samej możliwości dysponowania rachunkiem depozytowym organu egzekucyjnego, jak należącym do zobowiązanego rachunkiem bankowym zajętym w celu zabezpieczenia. Odnosząc się do tych zarzutów należy wskazać, że zajęcie w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego powoduje, że zasadniczo nie może on tym rachunkiem rozporządzać. Oczywiście w dalszym ciągu rachunek ten pozostaje własnością zobowiązanego, jednakże prawo rozporządzania tymże rachunkiem nabywa organ egzekucyjny. Ustanawiając możliwość ubiegania się przez zobowiązanego o zgodę organu egzekucyjnego na dokonywanie wypłat z tego rachunku ustawodawca miał na uwadze, że w sytuacji gdy rachunek bankowy jest wykorzystywany do prowadzenia działalności gospodarczej jest to konieczne dla zapewnienia jego dalszego funkcjonowania. Zapewnienie możliwości wypłaty środków znajdujących się na rachunku bankowym umożliwia prowadzenie tej działalności poprzez regulowanie koniecznych wydatków. Zwolnienie to odbywa się pod kontrolą organu egzekucyjnego w celu uniknięcia wykorzystywania tej możliwości dla usunięcia mienia spod egzekucji. Regulacja zawarta w art. 166a § 2 u.p.e.a. uwzględnia zatem funkcje jakie pełni rachunek bankowy zobowiązanego w prowadzonej działalności gospodarczej i w istocie sprowadza się do przywrócenia w pewnym zakresie możliwości dysponowania nim przez zobowiązanego. Inny charakter ma natomiast rachunek depozytowy organu egzekucyjnego. Na rachunek ten wpłacane są zajęte pieniądze i wierzytelności po nadejściu terminu jej płatności (art. 165 § 2 i 4 u.p.e.a.). W celu zabezpieczenia wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania tymi składnikami majątkowymi. W tym przypadku zobowiązany może jedynie polecić zapłatę zabezpieczonej należności pieniężnej ze środków zgromadzonych na rachunku depozytowym organu egzekucyjnego. Umożliwia to zobowiązanemu dobrowolne uiszczenie zabezpieczonej należności pieniężnej i uniknięcie przez to wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany nie może natomiast w żaden sposób dysponować środkami wpłaconymi na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego. Jest to zgodne z zasadą, że zobowiązany nie może rozporządzać składnikiem majątkowym zajętym w celu zabezpieczenia (art. 166a § 1 u.p.e.a.). Z drugiej strony zabezpieczenie nie zmierza do tego, aby stanowiło wykonanie obowiązku (art. 160 § 1 u.p.e.a.). Może to nastąpić tylko na polecenie samego zobowiązanego. Organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej stosując środki zabezpieczenia określone w zamkniętym katalogu z art. 164 § 1 u.p.e.a. w zależności od tego jakimi składnikami majątkowymi dysponuje zobowiązany. Nie jest to zatem działanie dowolne. Zastosowanie tych środków nie prowadzi do zaspokojenia wierzyciela. Skutkuje jedynie zakazem rozporządzania zajętym składnikiem przez zobowiązanego, co może powodować dolegliwości dla zobowiązanego. Jednakże jest to działanie organu znajdujące oparcie w przepisach prawa. Tylko w jednym szczególnym przypadku zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego, ze względu na potrzeby związane z prowadzoną działalnością gospodarczą może on za zgodą organu dokonywać wypłat z tego rachunku. Analizowane regulacje chronią z jednej strony interesy wierzyciela, z drugiej uwzględniają w niezbędnym zakresie potrzeby zobowiązanego. Mając na uwadze cele zabezpieczenia, jego tymczasowy charakter, niezasadne jest dalsze rozszerzenie możliwości dysponowania przez zobowiązanego innymi składnikami majątku, w stosunku do których zastosowano środki zabezpieczające. Nie stwierdzając wątpliwości co do zgodności art. 166a § 1 i 2 u.p.e.a. z przywołanymi normami konstytucyjnymi Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia z wnioskowanym w skardze pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Mając na uwadze, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują możliwości wyrażenia przez organ egzekucyjny zgody na dokonanie wypłat z rachunku bankowego (depozytowego) organu egzekucyjnego, na którym zgromadzono środki pochodzące z realizacji zajęć zabezpieczających wierzytelności pieniężnych, Naczelnik P. Urzędu Skarbowego w B. prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania z wniosku Spółki. Zgodnie bowiem z art. 61a k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (tj. żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z powyższych względów nie podzielając stawianych w skardze zarzutów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), oddalił skargę.