I SA/Bk 371/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010 oddala skargę Pani H. G. (dalej również jako skarżąca) wnioskiem z 6 maja 2010 r. wystąpiła o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010 (ONW) do działek rolnych o powierzchni 3,89 ha. W dniu 10 marca 2011 r. w gospodarstwie skarżącej została przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni działek rolnych, zadeklarowanych do płatności we wniosku z dnia 6 maja 2010 r., która stwierdziła nieprawidłowości polegające na zaniechaniu prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych A i E o powierzchni odpowiednio 0,50 ha oraz 1,38 ha. W konsekwencji powyższych ustaleń Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w S., decyzją z [...] kwietnia 2011 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010 i nałożył sankcję w wysokości 496,32 zł, wskazując, że przedmiotem ONW mogą być wyłącznie grunty rolne utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności. W trakcie kontroli na miejscu w gospodarstwie skarżącej stwierdzono na działkach A i E samosiejki drzew o wysokości do 0,50 m, a zatem nie można przyjąć, że użytki rolne były utrzymane zgodnie z odpowiednimi normami. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z [...] sierpnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał, że stan faktyczny ustalony w sprawie został prawidłowo. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących wypasania bydła na spornych działkach, organ stwierdził, iż twierdzenia skarżącej nie znajdują odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Stopień zadrzewienia i wielkość samosiejek drzew, głównie sosny zwyczajnej, został udokumentowany przez inspektorów terenowych w dokumentacji fotograficznych - fotografie nr 4, 5, 6, 8 i 9. Organ zaznaczył, że skarżąca, mimo takich możliwości, nie zgłosiła zastrzeżeń do wyników przeprowadzonej kontroli. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego przeprowadzenia kontroli w niewłaściwej porze roku (marzec 2011 r.), organ wskazał, iż biorąc pod uwagę wielkość samosiewek drzew, data kontroli, nie mogła być przeszkodą w ustaleniu stanu faktycznego, co do sposobu użytkowania omawianych gruntów w roku składania wniosku. Na powyższą decyzję, skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, w której wniosła o jej uchylenie. Podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wskazała, że marzec, w którym przeprowadzono kontrolę, nie jest okresem wegetacji traw i jest 8 miesiącem, kiedy ta wegetacja nie trwa. Fakt istnienia samosiejki drzew nie przekraczającej 0,5 m wysokości świadczy jedynie o tym, iż w okresie spasania traw krowa nie zjadła kiełkujących drzewek. Przyrost takich drzewek w pierwszym okresie wegetacji jest znaczny i nie decyduje wcale, iż skarżąca nie spełniła minimalnych wymogów stawianych przez ustawodawcę. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor [...] Oddziału ARiMR w Ł. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które mogło być podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji Dyrektora Oddziału ARiMR w Ł. oraz decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. Zasady przyznawania rolnikom płatności ONW zostały uregulowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm.). Stosownie do § 2 tegoż rozporządzenia, płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 który podjął zobowiązanie, o którym mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1257/1999", albo art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), pod warunkiem, że: – łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65), zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; – do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha; – został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; – są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.). Z powyższych regulacji wynika, że niezbędnym warunkiem ubiegania się o przyznanie płatności ONW jest przestrzeganie wymogów i warunków określonych w przepisach płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego, w tym utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej. Przedmiotem sporu jest kwestia oceny prawidłowości poczynionych przez organy administracji ustaleń odnośnie utrzymywania gruntów rolnych zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, a tym samym zasadności wyłączenia gruntów z systemu pomocy ONW w 2010 r. Grunty rolne, na które rolnik ubiega się o przyznanie płatności, muszą być utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów środowiska. Minimalne wymagania utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej zostały określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. Nr 39, poz. 211). Stosownie do § 1 ust. 1 pkt 4 tegoż rozporządzenia, grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami, jeżeli w przypadku łąk i pastwisk innych niż wymienione w pkt 2 i 3 (takie jak w niniejszej sprawie) okrywa roślinna jest na nich koszona i usuwana co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 lipca lub są na nich wypasane zwierzęta w okresie wegetacyjnym traw. W ocenie Sądu, organy zasadnie przyjęły, że w postępowaniu z wniosku skarżącej o przyznanie płatności ONW, mający istotne znaczenie dla sprawy fakt utrzymywania gruntów rolnych zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności, może być wykazywany protokołem z czynności kontrolnych. Stanowisko takie znajduje uzasadnienie w treści art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o płatnościach, zgodnie z którym Agencja przeprowadza kontrole administracyjne i na miejscu, określone w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, w tym kontrole w ramach wzajemnej zgodności wymogów lub norm, z zastrzeżeniem art. 31 a i 32 (nie mających w niniejszej sprawie zastosowania). Z raportu z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni (k. 11-25 akt adm.) wynika, że zostały stwierdzone nieprawidłowości na działkach rolnych o nr A i E, polegające na zaniechaniu prowadzenia działalności rolniczej. Inspektorzy terenowi stwierdzili występowanie na obu działkach samosiejek drzew o wysokości do 0,5 m, co zostało udokumentowane na fotografiach o nr 4, 5, 6, 8 i 9, stanowiących załącznik do raportu. W szczególności na zdjęciach nr 4 i 6 wyraźnie widać, że znaczna część działki jest gęsto porośnięta samosiejkami drzew, w szczególności sosną zwyczajną. Występowanie samosiejek drzew, o wysokości do 0,5 m, niewątpliwie wskazuje na brak utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej, w szczególności zgodnie z minimalnymi normami. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 5 listopada 2010 r., II GSK 1004/09, LEX nr 746020, bez względu na rodzaj gruntu rolnego oraz zalecanych zabiegów agrotechnicznych grunty muszą być zadbane, a więc nie mogą na nich występować wieloletnie chwasty oraz samosiejki drzew. NSA podkreślił, że stawiany przez prawodawcę wspólnotowego, a także krajowego wymóg utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej nie jest celem samym w sobie, ale ma zapewnić, aby grunty rolne, co do których rolnik ubiega się o przyznanie płatności były faktyczne w dobrym stanie agrotechnicznym. Wbrew twierdzeniom skargi, w ocenie Sądu brak jest podstaw do podważenia zgodności z prawem i wiarygodności przeprowadzonej kontroli na miejscu i sporządzonego z tejże kontroli raportu oraz jego wpływu na ustalenia stanu faktycznego w sprawie. Kontrola została przeprowadzona przez wyspecjalizowanych inspektorów terenowych, jest jasna i rzetelna. Zapisy raportu z czynności kontrolnych znajdują potwierdzenie w dokumentacji fotograficznej, z której jednoznacznie wynika, że działki o nr A i E nie były należycie utrzymane. Powyższej oceny nie zmienia fakt, iż kontrola została przeprowadzona w dniu 10 marca 2011 r., tj. w okresie kilku miesięcy po zakończeniu okresu wegetacji traw oraz z zalegająca pokrywą śnieżną. Z dokumentacji fotograficznej wynika, że na obu działkach, ponad pokrywę śnieżną przebijają się liczne samosiejki drzew (sosny zwyczajnej), których wysokość jest częściej zbliżona do 0,5 m niż 0,02 m (jak wskazuje skarżąca w skardze). Samosiejki drzew o niewielkiej wysokości w ogóle nie byłyby widoczne na fotografiach, albowiem pokrywa śnieżna w dniu 10 marca 2011 r. wynosiła co najmniej kilka centymetrów. Wysokość stwierdzonych samosiejek drzew wskazuje, iż zaniedbania w należytym utrzymaniu działek musiały trwać co najmniej przez cały 2010 r., a tym samym twierdzenia skarżącej o stałym wypasaniu bydła na spornych działkach, nie mogły być uznane za wiarygodne. W ocenie Sądu, na postawie sporządzonego raportu z czynności kontrolnych oraz dokumentacji fotograficznej, organy obu instancji były uprawnione do przyjęcia, że skarżąca nie utrzymywała działek o nr A i E zgodnie z normami przewidzianymi dla łąk i pastwisk. Wskazać należy, na co zwrócił uwagę także organ odwoławczy, że skarżąca, mimo stosownego pouczenia, nie złożyła zastrzeżeń do wyników przeprowadzonej kontroli, a zatem przyjąć należy, iż zgodziła się z ustaleniami zawartymi w raporcie z kontroli na miejscu. Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika skarżącej, zawartych w piśmie z dnia 15 grudnia 2011 r. (k. 52 akt sądowych), a dotyczących naruszenia poszczególnych przepisów k.p.a. poprzez nienależyte przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organy obu instancji, należało uznać je za niezasadne. Podkreślić należy, iż zasady procedowania w sprawach dotyczących przyznania pomocy m.in. w postaci płatności ONW zostały w istotny sposób zmodyfikowane stosunku do reguł przewidzianych w k.p.a., czyli w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym. Stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 21 ust. 2 ustawy w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Natomiast w myśl postanowień art. 21 ust. 3 ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu – co należy podkreślić - spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Powyższe wskazuje zatem, iż sytuacja procesowa strony w zakresie dowodzenia została w sposób istotny zmodyfikowana w stosunku do reguł przyjętych w k.p.a., według których obowiązek przeprowadzenia całego postępowania, co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie. Strona w postępowaniu w sprawie przyznania płatności została zobligowana do współdziałania z organem pod rygorem wywiedzenia dla niej negatywnych skutków. Skarżąca podnosi, iż zachowała minimalne wymagania utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej, gdyż wypasała bydło na spornych działkach, jednakże na poparcie swoich twierdzeń nie wykazała żadnych dowodów, które obaliłyby wnioski wynikające z kontroli przeprowadzonej na miejscu w dniu 10 marca 2011 r. Te zaś niewątpliwie przeczą twierdzeniom skarżącej i dowodzą, że nie zachowywała ona norm wymaganych dla tego typu gruntów. W sytuacji bowiem stosowania zalecanych zabiegów agrotechnicznych nie powinien zaistnieć stan stwierdzony na zakwestionowanych działkach. Tymczasem skarżąca nie podważała wyników kontroli. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organy miały zatem podstawy do przyjęcia, że skarżąca nie spełniła wszystkich wymaganych prawem warunków, umożliwiających przyznanie jej płatności ONW na 2010 r. W tym stanie rzeczy, nie stwierdzając naruszenia prawa, Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi.