I SA/Bk 371/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, asesor sądowy WSA Marcin Kojło (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...]; 2. uchyla postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2020 r. nr [...]; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz K. J. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie. Przedmiotem skargi jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...], w którym odmówiono K. J. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania od decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] października 2020 r. nr [...] Z przedstawionych sądowi akt oraz zaskarżonego postanowienia wynika, że Wójt Gminy B. decyzją z dnia [...] października 2020 r., uchylił ostateczne decyzje ustalające K. J. wysokość zobowiązania pieniężnego za 2019 oraz 2020 r. i ustalił za ten okres łączne zobowiązania pieniężne w nowych (wyższych) kwotach. Od powyższej decyzji K. J. złożył odwołanie datowane na [...] października 2020 r. W związku z tym, że odwołanie nie było podpisane, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wezwało podatnika do uzupełnienia tego braku formalnego (postanowienie z dnia [...] lutego 2021 r. doręczone skarżącemu [...] marca 2021 r.). Kolegium wskazało, że pomimo upływu wyznaczonego w wezwaniu terminu podatnik ani nie stawił się w siedzibie SKO celem podpisania odwołania, ani nie przesłał na adres organu odwoławczego egzemplarza zawierającego odręczny podpis. W związku z powyższym, postanowieniem z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] (jak się wydaje w dacie zaistniała oczywista omyłka – powinno być [...] marca 2021 r. – dopisek sądu) Kolegium pozostawiło odwołanie bez rozpatrzenia, podając w podstawie prawnej art. 169 § 1 i 4 w zw. z art. 168 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm., dalej: "o.p."). Relacjonując dalszy przebieg postępowania Kolegium wskazało, że w dniu 16 marca 2021 r. strona przesłała na adres email skan pisma zawierającego wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego odwołania. Podatnik wyjaśnił, że w wyznaczonym terminie ([...] marca 2021 r.) uzupełnił brak formalny poprzez wysłanie podpisanego egzemplarza odwołania. Przesyłka została jednak wysłana na adres organu I instancji (Wójta Gminy B.). Wniosek ten nie spełniał wymogów formalnych podania, tj. nie zawierał własnoręcznego podpisu wnioskodawcy. W dniu [...] marca 2021 r. strona nadała w placówce pocztowej podpisane pismo zawierające rozwinięty wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego odwołania (do wniosku dołączono także podpisany egzemplarz odwołania). Podatnik stwierdził, że w dniach [...] lutego - [...] marca 2021 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim po przebytym zakażeniu COVID-19, a od [...] lutego odbywał kwarantannę. Skarżący twierdził, że po przebytej chorobie był w bardzo złym stanie i nie funkcjonował normalnie - wysłanie podpisanego odwołania zlecił swoim pracownikom, jednakże ci omyłkowo wysłali pismo do Wójta zamiast do SKO. Zdaniem wnioskodawcy jego choroba oraz fakt, że nie mógł osobiście dopilnować wysyłki podpisanego odwołania, świadczą o braku winy w uchybieniu terminowi. Pismo z dnia [...] marca 2021 r., nadane w tym samym dniu w urzędzie pocztowym, Kolegium potraktowało jako uzupełnienie braku formalnego wniosku z dnia [...] marca 2021 r. przesłanego do SKO na adres email. Wymienionym na wstępie postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. Kolegium odmówiło przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania od decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] października 2020 r. Utrzymując w mocy to rozstrzygnięcie, po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, organ ten wskazał, że w zaistniałej sytuacji faktycznej skarżący miał możliwość osobistego stawienia się w siedzibie organu i podpisania odwołania, bądź też przesłania na adres siedziby organu odwoławczego podpisanego odwołania. W obydwu przypadkach czynności tej należało dokonać przed organem odwoławczym (SKO), a nie przed Wójtem. Odwołujący wybrał drugą opcję. Jednakże pisma (z odręcznym podpisem) nie wysłał do SKO, lecz do organu I instancji. W wyznaczonym terminie, który upływał [...] marca 2021 r. pismo to nie wpłynęło do organu wzywającego (SKO) ani nawet nie zostało wysłane do tego organu. Wójt przekazał to pismo dopiero w dniu [...] marca 2021 r. (data wpływu). Dalej Kolegium wyjaśniło, że w Ordynacji podatkowej ustawodawca odróżnia pojęcie pisma od pojęcia podania. Nie każde pismo jest podaniem. W sprawie dotyczącej wymiaru łącznych zobowiązań pieniężnych za lata 2019-2020 podaniem (pismem zawierającym żądanie) było niezaopatrzone w podpis odwołanie złożone w dniu [...] października 2020 r. Z kolei podpisany egzemplarz odwołania wysłany do Wójta w dniu [...] marca 2021 r. nie jest podaniem, lecz zwykłym pismem stanowiącym reakcję (czynność) na wezwanie do uzupełnienia braku formalnego podania - inaczej mówiąc pismem "dostarczającym" podpis. Do takiego pisma nie ma zastosowania art. 170 o.p. Przystępując do oceny przesłanek przywrócenia terminu (art. 162 § 1 i 2 o.p.) organ wskazał, że o ile można uznać za spełnione dwie pierwsze przesłanki (prośba o przywrócenie terminu powinna być wniesiona w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia; jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin), o tyle w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka trzecia: strona nie uprawdopodobniła bowiem, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Kolegium stwierdziło, że zaniedbania pracownika odpowiedzialnego za sprawy napływającej korespondencji w stosunku do osób trzecich obciążają przedsiębiorcę zatrudniającą takiego pracownika. W ocenie organu, zaniechanie prawidłowego uregulowania zasad funkcjonowania firmy prowadzące do błędnego nadania korespondencji i w konsekwencji do nieterminowego uzupełnienia braku formalnego odwołania należało uznać za przejaw nienależytej staranności, a nawet niedbalstwa strony. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący wywiódł skargę do sądu. Zaskarżając postanowienie Kolegium z dnia [...] czerwca 2021 r. w całości podniósł zarzut naruszenia art. 162 o.p. poprzez nieprzywrócenie terminu na uzupełnienie braków formalnych odwołania od decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] października 2020 r., pomimo wystąpienia przesłanek. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu na uzupełnienie braków formalnych odwołania. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W granicach sprawy dotyczącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania mieści się ocena, czy w ogóle doszło do uchybienia terminu. Zgodnie bowiem z art. 162 § 1 o.p., dopiero w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W razie zaś ustalenia, że strona w istocie nie uchybiła terminowi, to jej wniosek o przywrócenie terminu staje się bezprzedmiotowy, a postępowanie wszczęte w tym zakresie powinno zostać umorzone. Analizując i oceniając prawidłowość poddanego sądowej kontroli rezultatu rozpatrzenia wniosku skarżącego o przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego odwołania sąd doszedł do przekonania, że organ błędnie przyjął istnienie okoliczności uchybienia terminu do dokonania powyższej czynności. Sąd nie podziela stanowiska organu, że odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia braku formalnego odwołania nie jest podaniem, co w konsekwencji doprowadziło Kolegium do błędnej oceny, że do takiego pisma nie ma zastosowania art. 170 o.p. Zgodnie z art. 168 § 1 o.p., podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, ponaglenia, wnioski) mogą być wnoszone pisemnie lub ustnie do protokołu, a także za pomocą środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego, utworzoną na podstawie ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, lub portal podatkowy. Pomimo że art. 168 o.p. wylicza w sposób enumeratywny różne postaci podania: żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, ponaglenia, wnioski, to z uwagi na konieczność szerokiego rozumienia tych terminów należy ująć w nich w zasadzie wszelkie czynności procesowe oraz pozaprocesowe wszystkich uczestników postępowania podatkowego, z którymi występują oni wobec organu podatkowego (zob. P. Pietrasz [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz aktualizowany, red. L. Etel, LEX/el. 2021, art. 168). Pojęcie podania na gruncie Ordynacji podatkowej objęte jest zatem szerokim zakresem znaczeniowym, obejmującym wszelkie oświadczenia stron inicjujące postępowanie, ale też składane w jego toku. Niewątpliwie nie każde pismo kierowane do organu podatkowego jest podaniem, ale nie ma – w ocenie sądu – przeszkód, aby za podanie w rozumieniu art. 168 § 1 o.p. uznać odpowiedź na wezwanie organu do uzupełniania braków formalnych środka zaskarżenia, która jest przecież czynnością procesową uczestnika postępowania podatkowego. Odmienne zapatrywanie stanowi przykład nadmiernego formalizmu procesowego ograniczającego bądź nawet pozbawiającego stronę prawa do dwukrotnego rozpatrzenia jej sprawy w postępowaniu podatkowym. Skoro odwołanie jest podaniem, to pismo stanowiące odpowiedź na wezwanie organu odwoławczego do uzupełnienia braku formalnego takiego środka zaskarżenia nie może być jedynie "zwykłym" pismem stanowiącym reakcję na to wezwanie. Reakcja na takowe wezwanie zmierza wszak do nadania odwołaniu formy właściwej i zgodnej z wymaganiami stawianymi przez przepisy procesowe, tym samym odwołujący się czyniąc zadość wezwaniu potwierdza niejako żądanie powtórnego zbadania jego sprawy przez organ podatkowy wyższej instancji. Nie ulega przy tym wątpliwości, że odpowiedź na wezwanie do usunięcia braku formalnego odwołania powinna być udzielona w terminie przewidzianym prawem. Dla zbadania terminowości tej czynności kapitalne znaczenie może mieć zaś art. 170 § 2 o.p., który stanowi, że podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem terminu określonego przepisami prawa uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. W rozpatrywanym przypadku nie budzi wątpliwości, że skarżący złożył odwołanie obarczone brakiem formalnym w postaci braku podpisu. Na wezwanie organu odwoławczego do uzupełnienia tego braku reakcja skarżącego była wprawdzie nie do końca właściwa, bowiem podpisane odwołanie przesłał nie na adres Kolegium tylko na adres organu I instancji, jednak jak pokazują akta sprawy, pismo zawierające odwołanie z uzupełnionym brakiem zostało nadane w urzędzie pocztowym do organu niewłaściwego w terminie siedmiodniowym wyznaczonym postanowieniem Kolegium z dnia [...] lutego 2021 r. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu [...] marca 2021 r. Jak zaś wskazało Kolegium podpisany egzemplarz odwołania został wysłany do Wójta Gminy B. w dniu [...] marca 2021 r. W takiej sytuacji zgodnie z art. 170 § 2 o.p., podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem terminu określonego przepisami prawa (tu: przepisem art. 169 § 1 o.p.) uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Jeżeli zatem wyznaczony skarżącemu termin do uzupełnienia braku formalnego odwołania nie został uchybiony, nie było potrzeby rozważania, czy spełniona została przesłanka, od której art. 162 § 1 o.p. uzależnia przywrócenie terminu, to jest czy strona uprawdopodobniła, że uchybiła terminowi bez swej winy. W takiej sytuacji wniosek o przywrócenie terminu Kolegium powinno uznać za bezprzedmiotowy. Wobec powyższego sąd stwierdza, że pomijając treść art. 170 § 2 o.p. Kolegium w sposób nieuzasadniony przystąpiło do "merytorycznego" rozpatrzenia wniosku skarżącego o przywrócenie terminu. Uchybienie to skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia z dnia [...] czerwca 2021 r. oraz poprzedzającego jego wydanie postanowienia z dnia [...] kwietnia 2021 r. (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Stosownie do treści art. 135 ww. ustawy procesowej, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Orzekający w tej sprawie sąd postanowił skorzystać z tego uprawnienia również w odniesieniu do postanowienia Kolegium nr [...] pozostawiającego bez rozpatrzenia odwołanie p. K. J., albowiem rozstrzygnięcie to podjęte zostało w następstwie błędnego uznania, że skarżący nie usunął braków odwołania w terminie 7 dni. Niniejsze orzeczenie sądowe eliminuje zatem z obrotu prawnego wymienione w sentencji akty jako nieodpowiadające prawu, czyniąc zadość istocie i funkcjom sądowej kontroli administracji publicznej, sprawowanej przez sąd administracyjny w związku z postanowieniami art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 przywołanej już ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, i przywraca skarżącemu prawo do rozpatrzenia jego sprawy podatkowej w drugiej instancji, którego w nieuprawniony sposób został pozbawiony poprzez wydanie ww. postanowień. W rezultacie tego wyroku organ odwoławczy powinien przystąpić do rozpatrzenia odwołania skarżącego z dnia [...] października 2020 r. W tym stanie rzeczy sąd orzekł jak w sentencji za podstawę przyjmując art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 135 cyt. ustawy procesowej. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 w zw. z art. 205 § 1 tej ustawy. Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a podstawę ku temu stanowi art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.