I SA/Bk 417/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz,, sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z należnymi odsetkami oddala skargę Wnioskiem z [...] listopada 2018 r. J. K. (dalej: "skarżący") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o umorzenie "rzekomych zaległości z tytułu nieopłaconych składek z uwagi na ich bezprzedmiotowość, przeterminowanie i dochodzenie świadczeń nienależnych". Decyzją z [...] lutego 2019 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek: - na ubezpieczenia społeczne za okres październik 1999 r., listopad 2008 r – listopad 2012 r., - na ubezpieczenia zdrowotne za okres wrzesień 2008 – listopad 2012 r., - na Fundusz Pracy za okres listopad 2008 – listopad 2012 r.. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżący nie przedłożył w sprawie dokumentów obrazujących jego sytuację rodzinną i materialną oraz nie udokumentował sytuacji zdrowotnej, to zaś nie pozwoliło na ustalenie dochodu dyspozycyjnego oraz na dokonanie obiektywnej analizy jego sytuacji finansowej. Ponadto organ dokonując analizy sytuacji skarżącego na podstawie przepisów art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2019 r., poz. 300, dalej: "u.s.u.s.") stwierdził, że w sprawie skarżącego nie zachodzi żadna z wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a i 4b tej ustawy. Wystąpiły natomiast przesłanki umorzenia należności z uwagi na całkowitą nieściągalność. Organ przyznał jednak prymat interesowi publicznemu nad słusznym interesem strony. Podkreślił też fakt, że skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie wykazał też, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, ani też że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiłaby go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Po rozpoznaniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] maja 2019 r., nr [...] utrzymał swoją decyzję w mocy. Organ dokonał ponownej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego w kontekście przepisów art. 28 ust. 2 i 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., jak też przesłanek umorzenia należności wynikających z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365 – dalej: "Rozporządzenie"), jednak nie znalazł podstaw do ich zastosowania. Organ podtrzymał swoje stanowisko, że pomimo zaistnienia w sprawie przesłanki nieściągalności należności, to należy przyznać prymat interesowi publicznemu nad słusznym interesem strony. Organ zauważył, że chociaż zaległości skarżącego wobec ZUS dotyczą lat 1999 i 2008 – 2012, to nie podjął on żadnych czynności zmierzających do ich uregulowania. Ponadto rozłożenie należności na raty spowodowałoby, że nie byłyby naliczane odsetki za zwłokę. Wskazał, że w przypadku skarżącego istniała też możliwość umorzenia części zadłużenia na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), jednak nie złożył on wniosku o układ ratalny celem spłaty należności niepodlegających umorzeniu na podstawie tych przepisów. Zdaniem organu wskazuje to, że motywem działania skarżącego nie była nigdy spłata zadłużenia, a jedynie oczekiwanie na jego przedawnienie. Organ podkreślił, że zadłużenie skarżącego nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek na ubezpieczenia. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem organu, w sprawie nie zaistniały również żadne okoliczności mające cechy zdarzeń szczególnych, które mogły stanowić podstawę do umorzenia długu. Ponadto, analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie doprowadziła do wniosku, że sytuacja zobowiązanego jest trudna i nosi znamiona ubóstwa. Nie udowodniono również, że zostanie on pozbawiony środków finansowych potrzebnych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w przypadku podjęcia się ratalnej spłaty zadłużenia. Organ wskazał, że na okoliczność wniosku o umorzenie należności z tytułu składek pismem z [...] grudnia 2018 r. wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentów potwierdzających jego obecną sytuację materialną i rodzinną. Poinformowano również, że przedłożenie aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym jest warunkiem niezbędnym do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie. Mimo to skarżący nie dostarczył wypełnionego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, ani żadnych innych dokumentów mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Odesłał natomiast nieuzupełniony druk RON (oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej) jako bezprzedmiotowy i bezzasadnie ingerujący w dobra osobiste i dane wrażliwe chronione prawem. Organ stwierdził, że wobec braku informacji o ewentualnie posiadanych zobowiązaniach, ponoszonych wydatkach z związku z leczeniem czy miesięcznych wydatkach gospodarstwa domowego np. z tytułu opłat eksploatacyjnych, organ nie miał możliwości dokonania obiektywnej analizy sytuacji finansowej skarżącego. Z kolei, chociaż we wniosku o umorzenie skarżący powołał się na sytuację zdrowotną, to nie przedłożył żadnej dokumentacji świadczącej o jego stanie zdrowia i nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Końcowo organ wskazał, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie może być uznane za wystarczającą przesłankę całkowitego umorzenia zaległości. W skardze do Sądu na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Skarżący wskazał na naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należność z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie o jej uchylenie i umorzenie postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowień, Sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania sytuacja taka niewątpliwie nie zachodzi. Zgromadzony w toku przeprowadzonego postępowania przez organy materiał dowodowy oraz jego ocena nie potwierdziła, na co słusznie wskazuje organ, iż ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną czy zdrowotną Skarżącego nie jest on w stanie opłacić zaległości wobec ZUS (w tym – co należy podkreślić - w układzie ratalnym), gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i i jego rodziny. W toku prowadzonego postępowania nie ustalono również, iż zaistniała przesłanka dająca możliwość uznania, że sprawie mamy do czynienia z tzw. całkowitą nieściągalnością należności z tytułu składek. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Zaległości z tytułu składek dotyczą okresu 1999 rok i 2008-2012. W okresie tym Skarżący nie podjął żadnych czynności zmierzających do uregulowania zobowiązań wobec ZUS. W przypadku złożenia wniosku o układ ratalny i rozłożenia należności na raty, dalsze odsetki za zwłokę nie byłyby naliczane, począwszy od dnia następnego po dniu wpływu wniosku w tej sprawie. Ponadto wskazać należy, że w przypadku zobowiązanego istniała także możliwość umorzenia części zadłużenia zgodnie z art. 1 ust. 13 pkt 2 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r. poz. 1551). W sprawie nie zaistniały również żadne okoliczności mające cechy zdarzeń szczególnych, które mogły stanowić podstawę do umorzenia długu. Dodatkowo, analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie doprowadziła do wniosku, że sytuacja zobowiązanego jest trudna i nosi znamiona ubóstwa. Na okoliczność wniosku o umorzenie należności z tytułu składek pismem z [...] grudnia 2018 r. Oddział ZUS w B. wezwał Skarżącego do przedłożenia dokumentów potwierdzających jego obecną sytuację materialną i rodzinną. Poinformował również, że przedłożenie aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym jest warunkiem niezbędnym do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie. Aby potwierdzić dane zawarte w oświadczeniu zobowiązany mógł dołączyć również dokumenty potwierdzające jego dochody, wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie lub zaświadczenia o stanie zdrowia. Skarżący nie dostarczył wypełnionego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, ani żadnych innych dokumentów mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Wraz z pismem z [...] stycznia 2019 r. odesłał nieuzupełniony druk RON (oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej) jako jego zdaniem bezprzedmiotowy i bezzasadnie ingerujący w dobra osobiste i dane wrażliwe chronione prawem. Wobec braku informacji o ewentualnie posiadanych zobowiązaniach, ponoszonych wydatkach z związku z leczeniem czy miesięcznych wydatkach gospodarstwa domowego np. z tytułu opłat eksploatacyjnych, organ nie miał możliwości dokonania obiektywnej analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy. We wniosku o umorzenie Skarżący nie powołał się na sytuację zdrowotną. Nie przedłożył żadnej dokumentacji świadczącej o jego stanie zdrowia. Tym samym nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że jego sytuacja zdrowotna uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia. Analizy dokonano także pod kątem możliwości zastosowania przesłanek, dotyczących umorzenia zaległości, zawartych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jak też o przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 pkt 1-3, ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Mając powyższe na względzie wskazać należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W toku prowadzonego postępowania Skarżący był informowany o przysługujących mu uprawnieniach, w tym o przysługującym prawie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, oraz wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując przedmiotową sprawę, nie naruszył zatem przepisów postępowania jak również prawa materialnego stanowiących podstawę dla podjętego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzutów skargi - naruszenia art. 7, 77 oraz 80 k.p.a. wskazać należy, iż nie tylko na organie spoczywa ciężar ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Na stronie postępowania ciąży również obowiązek współdziałania z Organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Przepis art. 7 k.p.a. nie stanów bowiem źródła obowiązku badania wszystkich okoliczności, które w jakikolwiek sposób potencjalnie oddziałują na wynik postępowania - tak NSA w wyroku z dnia 17 maja 2019r. sygn. II OSK 1681/17. W złożonej skardze Skarżący kwestionuje także podstawę dochodzenia od niego należności z tytułu składek będących przedmiotem wniosku o umorzenie. Powyższe działanie na tym etapie postępowania jest nieskuteczne. Sprawa dotyczy zastosowania ulgi w spłacie należności stwierdzonych prawomocnymi decyzjami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych tj. decyzją z dnia [...].11.2009r. znak DUS [...] ustalającą obowiązek podIegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od dnia [...].01.1999r., weryfikowaną przez Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z dnia [...].05.2010r., prawomocnym w dniu [...].12.2010r. (oddalenie odwołania) oraz decyzją z dnia [...].06.2011r. znak [...] o wysokości zadłużenia. W sprawie nie mamy też do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania, bowiem przedmiot postępowania wyznacza wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd postanowił jak w sentencji orzeczenia.