I SA/Bk 422/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński, Sędziowie sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 listopada 2010 r. sprawy ze skargi Z. K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od kwietnia 2001 r. do października 2001 r., od grudnia 2001 r. do grudnia 2002 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Wnioskiem z 1 lutego 2010 r. Pan Z. K. S. (dalej także jako skarżący), zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne z uwagi na trudną sytuację materialno- finansową. W toku postępowania dowodowego przed organem pierwszej instancji ustalono, że skarżący jest posiadaczem samoistnym nieruchomości położonej w B., utrzymuje się ze świadczenia rentowego w kwocie 871,77 zł brutto miesięcznie, nie posiada zaległości z tytułu nieopłaconych podatków stanowiących dochód Skarbu Państwa oraz, że ciążą na nim zaległości z tytułu nieopłaconego podatku od środków transportu w łącznej kwocie 12.424,48 zł. Ponadto skarżący na wezwanie organu przedłożył kopie dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych w związku z eksploatacja nieruchomości, w której zamieszkuje (podatek od nieruchomości za 2009 r. w kwocie 509,00 zł, opłaty: za zakup węgla 604,00 zł, z tytułu zakupu oleju opałowego 2.520,00 zł, za wywóz nieczystości w kwocie 152,00 zł kwartalnie, za energię elektryczną w kwocie 28,19 zł, za wodę w kwocie 20,00 zł za korzystanie z telefonu w kwocie 54,53 zł) oraz wskazał, że oprócz tego ponosi wydatki na zakup leków w kwocie 50,00 zł miesięcznie. Decyzją z [...] kwietnia 2010 r. znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek wobec FUS, FUZ oraz FP w łącznej kwocie 7.797,53 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził, iż skarżący nie ma możliwości przystąpienia do spłaty zobowiązań chociażby w ramach układu ratalnego. Uwzględniając powyższe oraz wysokość zadłużenia, organ powołując się na uprawnienie do swobodnej oceny dowodów uznał, że nie zachodzą przesłanki przewidujące umorzenie należności w oparciu o art. 28 ust.1-3 w związku z art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz.1585 ze zm.), dalej jako "ustawa z 13 października 1998 r.", a także, że nie zachodzą uzasadnione przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne skarżącego w oparciu o przepisy §1 i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej jako: "rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.". W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] czerwca 2010 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że nie zachodzą uzasadnione przesłanki do umorzenia należności z powodu ich całkowitej nieściągalności, gdyż skarżący posiada stałe źródło dochodu pozwalające na dochodzenie należności z tytułu składek w ramach postępowania egzekucyjnego w przypadku nie przystąpienia do ich dobrowolnej spłaty. Organ uznał, że również przesłanki, o których mowa w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. nie zostały w sprawie wykazane przez skarżącego, który nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych zaległości. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że " ocena możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych dokonywana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, iż w oparciu o obowiązujące przepisy organ dokonuje interpretacji, czy w danej, konkretnej sytuacji spłata zobowiązań wobec ZUS pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki osoby zobowiązanej i jej rodziny". Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozpoznając sprawę, przyznał, że skarżący nie posiada możliwości jednorazowego uregulowania zadłużenia, jednakże może przystąpić do spłaty ratalnej. W skardze, na ww. decyzję, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skarżący wniósł o umorzenie należności z uwagi na brak środków na ich zapłacenie. Skarżący nie podzielił poglądu organów odmawiających umorzenia zaległości, że kwota ok. 300,00 zł, jaka pozostaje mu po opłaceniu kosztów utrzymania jest wystarczająca do spłaty powstałego zadłużenia. Skarżący podniósł również, że spłacił ok. 12.000 zł tj. całe zadłużenie oraz część odsetek. Natomiast w piśmie procesowym z 19 listopada 2010 r. stanowiącym uzupełnienie skargi ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego zarzucił decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2010 r. rażące naruszenie art.28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. oraz § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., poprzez błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki pozwalające organowi na umorzenie należności, a także przepisów proceduralnych tj.: art.7, art.77 §1 oraz art.80 kpa poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz brak rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, wnikliwy i prawidłowy oraz naruszenie art. 107 §3 kpa poprzez brak prawidłowego uzasadnienia decyzji z uwagi na pobieżne przedstawienie wniosków bez wyjaśnienia skąd zostały one wywiedzione. Uzasadniając zarzuty pełnomocnik skarżącego podniósł, że dokonanie przez organ oceny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, co organ przyznał w zaskarżonej decyzji, należy uznać, za naruszenie przepisów mających wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Wskazano, że organ powinien dokonać oceny dowodów w sposób obiektywny, bez uznaniowości w tym zakresie, a wynikający z § 3 rozporządzenia z 13 lipca 2003 r., obowiązek wykazania przez wnioskodawcę zaistnienia przesłanek uprawniających do podjęcia o umorzeniu należności, nie zwalnia organu od konieczności dokonania wnikliwej oceny przedstawionego materiału dowodowego. Odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie to wydane zostało z naruszeniem art. 7, art.77, art.80 oraz art. 107 § 3 kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja wydawana w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Należy podkreślić, że choć uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek zastosowania ulgi, to nie oznacza to uznaniowej oceny, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru. Dokonując ustaleń organ orzekający ma obowiązek działać według zasad wynikających z art.7, art.77 i art.80 kpa, a więc dążąc do ustalenia prawdy obiektywnej wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, który następnie zobowiązany jest ocenić w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione (podobnie WSA w Gorzowie w sprawie o sygn. I SA/Go 986/07). Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji wydanej w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę, Sąd pragnie zauważyć, że zgodnie z art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto, należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS-u wynikają z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. W § 3 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia wskazano m.in., że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Należą do nich sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za umorzeniem należności przemawia również wg prawodawcy poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ oceniając zebrany materiał dowodowy, w pierwszej kolejności powinien, więc rozważyć, czy zapłata zaległych składek wraz z odsetkami sprawi, że skarżącemu pozostaną jeszcze środki zapewniające minimum egzystencji, zwłaszcza, że jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest świadczenie rentowe. Tymczasem organ ograniczył się jedynie do wskazania z jednej strony dochodów, a z drugiej strony wydatków, jakie musi ponosić skarżący w związku z eksploatacją domu, w którym zamieszkuje. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia nie dokonano analizy sytuacji materialnej skarżącego, która pozwalałaby ustalić czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Stanowisko organów o braku przesłanek do umorzenia wnioskowanych należności, oparte zostało na ogólnych sformułowaniach, bez uwzględnienia okoliczności rozpoznawanej sprawy. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że oceny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych dokonał w ramach uznania administracyjnego, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art.80 kpa. Ocena dowodów powinna być obiektywna oparta na całokształcie materiału dowodowego, a nie oceną dowolną, subiektywną opartą na "uznaniu". Z zasady swobodnej oceny dowodów wynika obowiązek oparcia jej na przekonywujących podstawach, czemu organ powinien dać wyraz w uzasadnieniu decyzji. W przypadku decyzji opartych na uznaniu administracyjnym szczególne znaczenie ma wynikający z art. 107 § 3 kpa obowiązek należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia i przedstawienia i oceny wszystkich okoliczności przemawiających za, jak i przeciw wystąpieniu przesłanek warunkujących zastosowanie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Uzasadnienie faktyczne decyzji, zwłaszcza w tym przypadku, wymaga logicznego i przekonującego uzasadnienia, poprzez wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, wskazaniem dowodów, na których się oparto oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tego jednak w przedmiotowej sprawie zabrakło. Wobec stwierdzonych naruszeń przepisów prawa, orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Natomiast orzeczenie o niepodleganiu wykonaniu uchylonego postanowienia, Sąd oparł o przepis art. 152 wspomnianej ustawy. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ powinien ponownie dokonać analizy sytuacji materialnej skarżącego zwłaszcza w kontekście przesłanek wynikających z § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. i dokonując analizy dochodów i wydatków skarżącego ustalić, czy zapłata zaległych składek wraz z odsetkami sprawi, że pozostaną skarżącemu jeszcze środki zapewniające minimum egzystencji oraz dokonać, w myśl postanowień art.107 § 3 kpa, należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia przedstawiając w nim ocenę wszystkich okoliczności przemawiających za, jak i przeciw wystąpieniu przesłanek warunkujących zastosowanie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.