I SA/Bk 427/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz,, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 lutego 2009 r. sprawy ze skargi T. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu III raty podatku od nieruchomości za 2006 rok 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) na rzecz ustanowionego z urzędu adwokata M. G. kwotę brutto 73,20 zł (słownie: siedemdziesiąt trzy złote dwadzieścia groszy), w tym VAT 13,20 zł (słownie: trzynaście złotych dwadzieścia groszy) – tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, a także kwotę 17 zł (słownie: siedemnaście złotych) tytułem zwrotu niezbędnych wydatków. We wniosku datowanym na [...] września 2006 r. (data wpływu do Urzędu Miejskiego w Ł. - [...] listopada 2006 r.) Pan T. N. (dalej również jako Skarżący) zwrócił się do Prezydenta Miasta Ł. z prośbą o umorzenie w całości zaległości III raty podatku od nieruchomości należnego na rok 2006 w kwocie 137,00 zł. Uzasadniając wniosek Podatnik podał, że nadal znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji ekonomiczno-zdrowotnej i nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek opłat podatkowych bez doznania uszczerbku w przeważnie ujemnobilansowym budżecie własnym na konieczne utrzymanie i systematyczne leczenie specjalistyczne w wielu zakresach przewlekłych i niebezpiecznych dla życia schorzeń. Decyzją z [...] grudnia 2006 r. Nr [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił Skarżącemu umorzenia wnioskowanej zaległości. Organ pierwszej instancji uznał, że sytuacja podatnika na tle sytuacji materialnej innych podatników zamieszkujących na terenie Miasta Ł. nie jest stanem odbiegającym od stanu zamożności znacznej części lokalnej społeczności. Zaznaczono, że w dniu [...] marca 2006 r. umorzono podatnikowi I ratę podatku od nieruchomości, gdyż uznano, że to pomoże mu w chwilowo trudnej sytuacji finansowej. Umarzanie kolejnych rat podatku jest sprzeczne z wolą ustawodawcy i może być niebezpiecznym precedensem pozwalającym podatnikom nie płacić podatku w ustalonym terminie, a następnie występować do organu podatkowego z wnioskiem o ich umorzenie bez względu na przyczyny powstania zaległości i sytuację materialną podatnika. Organ uznał, że sytuacja finansowa jak i materialna podatnika jest w dobrej kondycji. Otrzymuje on emeryturę oraz czynsz za lokale, a także posiada majątek znacznej wartości rynkowej (lokal mieszkalny, zabudowana budynkami nieruchomość gruntowa oraz działki rolne). Osiągany dochód podatnika jest w stanie pokryć należności podatkowe w wysokości 137 zł tj. 46 zł miesięcznie nawet przy zwiększonych wydatkach na leki. Poza tym w dniu [...] listopada 2006 r. przy spisywaniu protokołu przesłuchania strony stan zdrowia T. N. nie wskazywał na opisany we wniosku. Podatek od nieruchomości należy do grupy podatków majątkowych, co oznacza, że jest podatkiem wiążącym posiadanie majątku. Nie jest on jednak w żaden sposób uzależniony od dochodów ani korzyści uzyskiwanych z danej nieruchomości, ani tym bardziej warunków materialnych podatnika, a jego obowiązek wynika z samego faktu władania nieruchomością. Po rozpatrzeniu odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. (dalej w skrócie także jako: "SKO"), decyzją z [...] sierpnia 2008 r. Nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy powołując się na treść art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa, Dz.U. z 2005 r. nr 8 poz. 60 ze zm. (dalej w skrócie: "o.p."), wskazał, że przy rozpatrywaniu wniosku podatnika o zastosowanie ulgi podatkowej w tym umorzenia podatku każdorazowo powinna być analizowana zasadność jej udzielenia. W tym celu należy zbadać stan finansowy i materialny strony wnoszącej o umorzenie należności podatkowej. Trzeba odpowiedzieć na pytanie, czy podatnik wykazał swój uzasadniony i ważny interes w tym, aby umorzyć mu kwotę zaległości podatkowej. Zdaniem SKO trudno jest dać wnioskodawcy wiarę, aby jego sytuacja finansowa była tak beznadziejna i uniemożliwiająca uiszczenie kwoty 137 zł spornego podatku. Organ podniósł, że nie jest to kwota duża i jej uregulowanie leży w możliwościach odwołującego się jako współwłaściciela nieruchomości położonej przy ul. [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. [...] m2 i budynkiem gospodarczym o pow. [...] m2. SKO wskazało, że Skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 963,89 zł netto miesięcznie. Ponosi miesięczne wydatki: czynsz 221 zł, woda 10 zł, energia 30 zł, telefon 38 zł. Przy [...] ponosi opłaty miesięczne: 187 zł woda + kanalizacja i wywóz śmieci 45 zł. W miesiącu maju 2008 r. podatnik przebywał 7 dni w szpitalu, leczony był na prostatę. Obecnie ma zapalenie oskrzeli. W 2006 r. miał zawał serca. Miesięcznie na leczenie i zakup lekarstw ponosi wydatki około 150 zł. Nie wymaga pomocy drugiej osoby. Na nieruchomości przy [...] podatnik ma lokatorów w ilości 5 rodzin. Płacą oni po 50 zł + opłaty z tytułu zużytej energii elektrycznej. W barze Skarżący kupuje obiady po 10 zł dziennie. Łącznie miesięczne wydatki wynoszą 1281 zł a dochody 1213,89 zł. Ponadto organ zauważył, że Podatnik nie łoży na utrzymanie innych osób w tym żony, z która jest w separacji. Sam zamieszkuje w lokalu własnościowym spółdzielczym. Powyższe ustalenia wskazują w ocenie SKO, że faktyczna sytuacja finansowo-majątkowa Skarżącego nie jest taka zła jak to on sam przedstawia, a faktyczne dochody są wyższe. Podany dochód z tytułu czynszu od jednego lokalu mieszkalnego w kwocie 50 zł, łącznie 250 zł, wydaje się kwota znacznie zaniżoną mając na uwadze wysokość wolnorynkowych czynszów na tym terenie. Organ zwrócił przy tym uwagę, iż wnioskodawca posiada telefon i z tego tytułu wydatkuje kwotę 38 zł. miesięcznie. Organ odwoławczy podniósł, że Skarżący mógłby zrezygnować z telefonu jako osoba w trudnej sytuacji finansowej i z poczynionych oszczędności uiścić należny podatek. W dalszej części uzasadnienia SKO podniosło, że decyzja w zakresie umorzenia podatku ma charakter uznaniowy. Podatnicy winni być świadomi tego, że gmina jako wspólnota samorządowa ma do wykonania szereg zadań zmierzających do zaspokojenia zbiorowych potrzeb wspólnoty. Aby wykonać te zadania, potrzebne są jej systematycznie wpływające do budżetu dochody. Dochody te pochodzą natomiast głównie z podatków płaconych przez zobowiązane do tego podmioty. Stąd też Prezydent Miasta Ł. ma owszem prawo umarzać zaległości podatkowe, ale przed podjęciem takiej decyzji powinien skrupulatnie ocenić i wyważyć, czy uwzględniając interes podatników nie naruszy jednocześnie interesu publicznego wspólnoty samorządowej. Zdaniem organu odwoławczego decyzja Prezydenta Miasta Ł. w rozpatrywanej sprawie jest zatem zgodna z prawem. W skardze skierowanej do tut. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji wskazując na znikome zdolności płatnicze i podnosząc, że wydatki związane z eksploatacją nieruchomości i koniecznym utrzymaniem, a nadto systematycznym leczeniem specjalistycznym, przekraczają praktycznie jedyne dochody z tytułu świadczenia emerytalnego. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wnosiło o jej oddalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialno-prawną rozstrzygnięcia organu w niniejszej sprawie stanowi art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Zgodnie z tym uregulowaniem, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Decyzje organów w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej zapadają w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa podatkowego swego rodzaju luz decyzyjny, przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia zaległości podatkowej w przypadku spełnienia jednej z przesłanek zawartych w art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Nawet ustalenie istnienia przesłanek do zastosowania ulgi nie wiąże organu podatkowego. Inaczej rzecz ujmując, nawet w takiej sytuacji, organ nie ma obowiązku podejmować decyzji zgodnie z żądaniem podatnika. Z tego powodu, decyzja o charakterze uznaniowym, jaką jest rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie, podlega badaniu przede wszystkim, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreśla się, iż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji wybór w zakresie uznania administracyjnego jest słuszny. Sąd nie rozstrzyga o tym, czy zaległość z tytułu III raty podatku od nieruchomości powinna być umorzona. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych (zob. np. wyrok NSA z 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt l SA/Kr 1227/97, opubl. w LEX Nr 33404, wyrok NSA z 26 września 2003 r. III SA 2457/02, opubl. w LEX Nr 145036). Stąd też, sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy organ rozstrzygający badał sprawę pod kątem wymienionych w ustawie przesłanek (tu: istnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego). Dokonując kontroli skarżonej w niniejszej sprawie decyzji Sąd nie stwierdza, aby organy nie rozważyły argumentów Skarżącego, co do zaistnienia przesłanek z art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Zbadano stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy, dokonując indywidualnej oceny jego sytuacji materialnej w kontekście ważnego interesu podatnika. Przesłuchano Skarżącego w charakterze strony, uzyskując m.in. informacje o ponoszonych przez Skarżącego wydatkach eksploatacyjnych, osiąganych dochodach i stanie zdrowia. Ustalono, że strona posiada majątek w postaci lokalu mieszkalnego, nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkami oraz działek rolnych. Organy nie uznały jednakże sytuacji majątkowej i osobistej strony jako wyjątkowej, zagrażającej w szczególności jego egzystencji. Ocena organu jest swobodna i przeprowadzona w zgodzie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, jak też uwzględnia przyjętą w orzecznictwie wykładnię przepisów dotyczących przyznawania przywilejów podatkowych w postaci umorzenia zaległości podatkowej i mieści się w ramach przyznanego organom podatkowym uznania administracyjnego. Wynik powyższej oceny, mimo iż niezgodny z oczekiwaniami strony nie może oznaczać, iż przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym ważny interes podatnika definiuje się jako sytuację spowodowaną nadzwyczajnymi, losowymi przypadkami. Przykładowo wymienia się tu utratę możliwości zarobkowania, utratę losową majątku (por. np. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1999 r., SA/Sz 850/98, niepubl.). Ulga przewidziana w art. 67a § 1 pkt 3 o.p. ma wyjątkowy charakter, zatem może znaleźć zastosowanie jedynie do nadzwyczajnych, szczególnych przypadków. Tymczasem jak wynika z materiału dowodowego, Skarżący uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu emerytury. Ponadto z oświadczenia strony wynika, że w budynku położonym w Ł. przy [...] wynajmuje 5 lokali mieszkalnych uzyskując z tego tytułu dochód w wysokości 50 zł plus opłaty za energię elektryczną za lokal. Dodać należy, że Skarżący nie posiada nikogo na swoim utrzymaniu. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że wysokość kwoty zaległości podatkowej nie jest wysoka (137 zł). Poza tym przedmiotowa nieruchomość jest współwłasnością skarżącego (vide: wypis z rejestru gruntów – k. 28 akt administracyjnych). W związku z powyższym obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach. Skarżący, zatem ma uprawnienie domagania się partycypacji przez pozostałych współwłaścicieli w kosztach należności podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości. W tych okolicznościach, ocena sytuacji majątkowej i rodzinnej, dokonana przez organy w kontekście istnienia ważnego interesu podatnika do umorzenia wnioskowanej zaległości podatkowej, jest zatem przeprowadzona w zgodzie z przepisami postępowania podatkowego i nie nosi znamion dowolności. Definiując kolejną przesłankę zastosowania przedmiotowej ulgi tj. istnienie "interesu publicznego", należy wskazać, iż przez to pojęcie doktryna rozumie dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp. (por. komentarz do art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.05.8.60), [w:] R. Dowgier, L. Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2006). Ponadto, naczelną zasadą systemu prawa podatkowego w Polsce, znajdującą oparcie w przepisie art. 84 Konstytucji RP, jest powszechność opodatkowania. Wszelkie zwolnienia i ulgi podatkowe stanowią zatem odstępstwo od tej zasady, winny zatem być odzwierciedleniem wyjątkowego położenia podatnika. Dokonując analizy sytuacji majątkowej i zdrowotnej Skarżącego, organy nie dostrzegły jednak wyjątkowości położenia strony w kontekście zastosowania wnioskowanej ulgi podatkowej. Wyraz tej analizy i wniosków, jakie wywiódł z niej organ znajduje się w uzasadnieniu decyzji. Ponadto trzeba zwrócić uwagę, że Prezydent Miasta Ł. umorzył stronie należności z tytułu zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za I kwartał 2006 r. Wydając decyzję odmowną w niniejszej sprawie uznawał jednak, że umarzanie kolejnych rat podatku jest sprzeczne z wolą ustawodawcy i może być niebezpiecznym precedensem pozwalającym podatnikom nie płacić podatku w terminie. Z uwagi na powyższe okoliczności, postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone zdaniem Sądu prawidłowo i w zgodzie z przepisami prawa. Stanowisko organu zostało gruntownie wyjaśnione i uzasadnione. Sąd nie dostrzegł naruszenia przepisów art. 67a § 1 pkt 3 o.p., jak też przepisów postępowania, które miały zastosowanie w sprawie. W tym stanie rzeczy na mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono o oddaleniu skargi jako niezasadnej. O przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu adwokatowi i zwrocie niezbędnych wydatków, Sąd orzekł na podstawie art. 250 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisów § 2 ust. 1-3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "a" w zw. z § 6 pkt 1 i § 19 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).