I SA/Bk 439/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. i D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. S. i D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. A. S. i D. S. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Skarżący podnieśli, iż obecnie nie posiadają środków pieniężnych, którymi mogliby opłacić kwotę wpisu sądowego. Wszelkie środki finansowe zaangażowane są bowiem w obrocie związanym z działalnością firmy (sprzedaż kupno – samochodów), która w ostatnim okresie nie przynosi oczekiwanych zysków. Ponadto wskazali, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z dwójką dzieci. W skład majątku wnioskodawców wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni 2 ha. Źródło utrzymania rodziny wnioskodawców stanowi dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 2.700 zł miesięcznie. Skarżący prowadzą również gospodarstwo rolne polegające na uprawie roślin dla własnych potrzeb. Dodatkowo skarżący podkreślili, iż oprócz ponoszenia kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem rodziny i leczeniem, ponoszą jeszcze koszty kształcenia dzieci na studiach wyższych. Wnioskodawca wskazał również, iż jego żona posiada zobowiązania finansowe tj. kredyt mieszkaniowy z miesięczną ratą 1.109,56 zł, spłata do dnia 25.09.2017. Końcowo skarżący podnieśli także, iż poza tym nie posiadają żadnych zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Pismem z dnia 5 stycznia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżących do złożenia w terminie 7 dni dodatkowego oświadczenia m.in. wskazania wysokości dochodów z okresu ostatnich miesięcy, miesięcznych bieżących wydatków oraz tytułu prawnego do zajmowanego mieszkania, czy rodzina skarżących posiada samochody, jakie kredyty spłaca, a także przedłożenia dokumentów potwierdzających podnoszone okoliczności. W zakreślonym terminie skarżący nie udzielili żadnej odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2012 r., referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. W złożonym w terminie sprzeciwie pełnomocnik skarżących zaskarżył powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a.") poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawców od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Podtrzymując stanowisko co do sytuacji osobistej i majątkowej Skarżących, pełnomocnik wyjaśnił, iż nie mogli odpowiedzieć na żądanie referendarza, z uwagi na treść pytań. Skarżący nie posiada zeznań podatkowych za 2010 r. gdyż nie zostały złożone, jak również deklaracji na zaliczki miesięczne na podatek dochodowy, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres ostatnich 3 miesięcy. W ocenie Skarżących, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy odejmuje dane umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, co powinno doprowadzić do przyznania wnioskodawcom prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez skarżących sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 u.p.p.s.a. Na wstępie należy odnieść się do wniosku Skarżących w części dotyczącej ustanowienia doradcy podatkowego. Zgodnie z art. 246 § 3 u.p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W sprawie niniejszej (jak wynika z treści pism procesowym znajdujących się w aktach sprawy) skarżący jest już reprezentowany przez doradcę podatkowego M. T. Pełnomocnictwo z dnia 15 grudnia 2006 r. zostało złożone do akt niniejszej sprawy (k. 34) i nie zostało odwołane. W świetle brzmienia art. 246 § 3 u.p.p.s.a. pozostawanie przez stronę w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, niezależnie od rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Mając zatem na uwadze fakt, że skarżący ma już w sprawie ustanowionego doradcę podatkowego należało odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie na mocy art. 246 § 3 u.p.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji. Odnosząc się natomiast do wniosku w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek o przyznanie prawa pomocy winien zawierać oświadczenie strony obejmujące, między innymi, dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i dochodów, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 u.p.p.s.a.). Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania – kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W tym miejscu należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżący w złożonym wniosku wskazali, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym ze studiującymi dziećmi. Skarżący posiadają stały dochód z prowadzonej działalności gospodarczej (sprzedaż – kupno samochodów) w wysokości około 2.700 zł. Dodatkowo na własne potrzeby prowadzą 2-hektarowe gospodarstwo rolne. Z oświadczenia skarżących wynika, iż całość dochodu przeznaczana jest na bieżące utrzymanie rodziny, w tym leczenie oraz kształcenie dzieci, a także na spłatę zaciągniętego kredytu mieszkaniowego, z miesięczną ratą 1.109,56 zł. Wnioskodawcy posiadają jedynie nieruchomość rolną o powierzchni 2 ha, na której prowadzona jest uprawa roślin. W świetle złożonego wniosku oraz nie przedłożenia jakichkolwiek dokumentów potwierdzających sytuację majątkową Skarżących (mimo żądania ich nadesłania przez referendarza sądowego), przyjąć należało, że złożony wniosek uniemożliwia dokonanie pełnej i wszechstronnej oceny ich sytuacji majątkowej, w kontekście podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z treści wniosku wynika, że Skarżący posiadają stałe źródło dochodu, tym samym powyższe pozwala na przyjęcie, że są oni w stanie pokryć pełne koszty sądowe, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć należy, iż poza koniecznością spłaty kredytu, Skarżący nie wskazali, w jakiej wysokości ponoszą miesięczne wydatki, związane zarówno z bieżącym utrzymaniem jak i zakupem leków. Odnosząc się do stanowiska Skarżących zaprezentowanego w sprzeciwie, jakoby nie mogli przedłożyć żądanych przez referendarza dokumentów z uwagi na ich brak, Sąd przyjął, że nie są one wiarygodne. D. S. jako osoba prowadząca działalność gospodarczą z pewnością dysponuje określonymi zeznaniami podatkowymi, które obrazowałyby wielkość uzyskiwanego dochodu za okres ostatnich trzech miesięcy. Dodatkowo Skarżący zostali zobowiązani do wskazania miesięcznych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, dochodów uzyskiwanych przez dzieci wnioskodawców, tytułu prawnego do zajmowanego mieszkania oraz innych składnikach posiadanego majątku, w tym uzyskiwanych dopłat z Unii Europejskiej. Jednakże Skarżący nie przedłożyli nawet takich dokumentów, co świadczy, iż wnioskując o przyznanie prawa pomocy nie opisali i nie ujawnili w pełni swojej sytuacji majątkowej. Podkreślić należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy - postanowienie NSA z 13 czerwca 2008 r., II FZ 193/08, (LEX nr 493771). Tymczasem Skarżący nie przedstawił, zarówno we wniosku jak i odpowiedzi na żądanie referendarza sądowego, jakichkolwiek dokumentów obrazujących wielkość uzyskiwanego przychodu i dochodu w ostatnim okresie czasu. Zaznaczyć jednakże należy, iż Sądowi z urzędu wiadomym jest (na podstawie wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez D. S. we wcześniejszych sprawach toczących się przed tut. sądem, np. I SA/Bk 131/10), iż prowadzona przez Skarżącego działalność gospodarcza przynosi znaczne przychody, kształtujące się w wysokości kilkuset tysięcy złotych rocznie. Tym samym, jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą, D. S. powinien wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. (vide: T. Woś i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632; postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/2004, publ. ONSAiWSA 2005/1/8). Konkludując przyjąć należy, na podstawie danych zawartych we wniosku, iż posiadanie przez Skarżących stałego źródła dochodu pozwala na uznanie, iż A. i D. S. są w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody i posiadają majątek. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wnioskodawcy natomiast nie udowodnili zaistnienia takiej okoliczności. Jednocześnie koszty sądowe nie mogą być stawiane przed kosztami prowadzonej działalności gospodarczej, a zatem konieczność spłaty kredytu oraz angażowania uzyskiwanego dochodu w działalność firmy, nie mogą świadczyć o trudnej sytuacji majątkowej Skarżących, uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.