I SA/Bk 469/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. K. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 27 czerwca 2017 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] marca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od czerwca 2013 r. do sierpnia 2014r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. E. K. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonkiem K. K. oraz synem K. K. (4 lata). Wnioskodawczyni nie osiąga dochodu, nie posiada majątku (w tym zgromadzonych oszczędności), ma ustanowioną rozdzielność majątkową ze współmałżonkiem K. K. Ratę kredytu hipotecznego w kwocie 2.000 zł miesięcznie spłacają członkowie rodziny. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Wnioskodawczyni oświadczyła, że mieszka wraz ze swoją matką H. D., która ponosi opłaty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego tj: czynsz – 400 zł, energia elektryczna – 100 zł. E. K. uiszcza wydatki związane z utrzymaniem własnym i dziecka, w tym: jedzenie i środki czystości – 1.000 zł; telefon – 50 zł; lekarstwa – 100 zł; opłata za przedszkole – 600 zł. Mieszkanie przy ul. [...] w B. o powierzchni 43 m2 stanowi własność matki Skarżącej. Wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest również zatrudniona na umowę o pracę, nie uzyskuje żadnego dochodu. Źródłem jej utrzymania pozostają comiesięczne wpłaty na konto dokonywane przez K. K. K. K. prowadzi działalność gospodarczą z tego tytułu uzyskuje przychód w kwocie około 5.000 zł miesięcznie. Współmałżonek Skarżącej nie ma nieruchomości ani oszczędności, posiada samochody osobowe M. w leasingu. Do akt sprawy E. K. dołączyła: zeznania podatkowe małż. K. za 2016 r.; potwierdzenia uiszczenia opłat za przedszkole – przelewy bankowe; wyciąg z rachunku bankowego E. K. za okres [...] marca – [...] maja 2017 r. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem referendarza, u podstaw odmowy przedmiotowego rozstrzygnięcia legła okoliczność braku możliwości ustalenia faktycznej sytuacji finansowej rodziny małż. K. Skarżąca, mimo wezwania referendarza, nie nadesłała dokumentów potwierdzających wynik finansowy przedsiębiorstwa prowadzonego przez małżonka za okres ostatnich trzech miesięcy, ani wyciągów z jego konta bankowego. Jako, że K. K. jest jedynym żywicielem rodziny, wynik ekonomiczny prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, jest kluczowy dla oceny sytuacji majątkowej rodziny Skarżącej. W złożonym w terminie sprzeciwie, pełnomocnik Skarżącej zarzucił naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. polegające na odmowie przyznania Skarżącej pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji gdy Skarżąca nie jest w stanie ich ponieść z uwagi na brak dochodów i środków finansowych pozwalających na sprostowaniu wymaganiu uiszczenia opłaty od skargi. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że referendarz sądowy błędnie ustalił, iż Skarżąca jest w stanie uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie w całości. Skarżąca nie uzyskuje żadnego dochodu, nie posiada oszczędności ani majątku, aktualnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Skarżąca pozostaje na utrzymaniu małżonka, zaś na jej utrzymaniu pozostałe małoletni syn. Wprawdzie mąż przekazuje Skarżącej co miesiąc określoną kwotę pieniędzy, jednakże jest ona w całości przekazywana na bieżące potrzeby rodziny. Pełnomocnik podkreślił, że w przedmiotowej sprawie, referendarz z nieznanych przyczyn oparł swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na braku dołączenia do akt wyciągów bankowych obrazujących sytuację majątkową męża Skarżącej – K. K., z którym to Skarżąca ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Każde z małżonków ma odrębne majątki a zatem brak jest podstaw do przedkładania wyciągu z konta bankowego męża Skarżącej, bowiem nie jest on stroną w przedmiotowej sprawie. Pełnomocnik zaznaczył również, że odmówienie udzielenia prawa pomocy podmiotowi, który ewidentnie na to zasługuje , pozbawia go w rzeczywistości prawa do sądu, co jest sprzeczne z obowiązującymi przepisami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. po. 718 ze zm.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową Skarżącej, przyjąć należy, że jest ona w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, w szczególności że obecnie ograniczają się one do wpisu od skargi w kwocie 1.311 zł. Łącznie w trzech sprawach zawisłych przed tut. Sądem, Skarżąca jest obowiązana do uiszczenia wpisów od skargi w kwocie 5.302 zł. Wskazać przede wszystkim należy, że owszem Skarżąca w chwili obecnej nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, jednakże pozostaje na utrzymaniu męża – K. K., z którym tworzy gospodarstwo domowe (oraz małoletnim dzieckiem). Małżonek Skarżącej w 2016 r., z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości 1.127.294,20 zł, co pozwoliło na osiągnięcie dochodu w wysokości 239.656,93 zł. (k. 35-40 akt sprawy). Powyższe daje miesięcznie dochód w wysokości ok. 20 000 zł. Owszem, powyższa dane obrazują sytuację majątkową rodziny Skarżącej w 2016 r., jednakże nie ulega wątpliwości, że była ona na tyle dobra, że pozwalała na bezproblemowe utrzymanie wszystkich członków rodziny. Podkreślić należy, że Skarżąca nie przedłożyła na wezwanie referendarza sądowego dokumentów obrazujących sytuację majątkową firmy jej męża w pierwszych miesiącach 2017 r., co pełnomocnik Skarżącej tłumaczył rozdzielnością majątkową istniejącą pomiędzy małżonkami. W ocenie Sądu, powyższy pogląd jest nieprawidłowy. Podkreślić należy, że fakt istnienia rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, tworzącymi wspólne gospodarstwo domowe, w świetle obowiązujących przepisów k.r.i.o. nie zwalnia żadnego z nich z obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania rodziny. Tym samym, jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 25 października 2011 r., II FZ 627/11, w sytuacji rozdzielności majątkowej małżonków, sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Dlatego też, referendarz sądowy zasadnie wystąpił o przedłożenie ww. dokumentów dotyczących sytuacji finansowej męża Skarżącej, szczególnie że z oświadczenia Skarżącej wynikało, że jest on jednym żywicielem rodziny i mimo rozdzielności majątkowej, tworzy ze Skarżącą i dzieckiem wspólne gospodarstwo domowe. Brak tychże dokumentów nie pozwolił na pełną ocenę aktualnych zdolności finansowych męża Skarżącej, jednakże w ocenie Sądu, wielkość comiesięcznych wpływów na konto Skarżącej (po 4.500 zł) jednoznacznie wskazuje, że jego miesięczne dochody są znacznie wyższe niż deklarowała Skarżąca (5.000 zł) i są zbliżone w swej wysokości do miesięcznych dochodów uzyskiwanych w 2016 r. (20.000 zł). Przyjąć zatem należało, że nawet przy wielkości deklarowanych przez Skarżącą wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, nie można przyjąć, aby uregulowanie kwoty ponad 5.300 zł tytułem wpisów od skarg w trzech sprawach, pozostawało poza możliwościami finansowymi rodziny Skarżącej. Końcowo podkreślić należy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Niewątpliwe taką osobą nie jest Skarżąca, bowiem tworzy gospodarstwo domowe z mężem, uzyskującym znaczne dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, od którego otrzymuje stałe przelewy w wysokości 4.500 zł na pokrycie rachunków. Niewątpliwie Skarżąca, przy pomocy męża, jest w stanie wygospodarować kwotę niewiele ponad 5.300 zł, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.