I SA/Bk 469/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Zalewski (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lutego 2018 r. sprzeciwu E. K. od postanowienia referendarza sądowego WSA Białymstoku z dnia 25 stycznia 2018 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] marca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od czerwca 2013 r. do sierpnia 2014 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie , E. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w części zwolnienia od kosztów sądowych (k. 133 - 134). Rozpatrywany obecnie wniosek jest kolejnym (drugim) wnioskiem skarżącej złożonym w tym zakresie w sprawie niniejszej - postępowanie zainicjowane pierwszym wnioskiem zostało zakończone postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 27 czerwca 2017 r. odmawiającym przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy (postanowieniem z dnia 19 lipca 2017 r. zapadłym w wyniku rozpatrzenia sprzeciwu tut. Sąd utrzymał w mocy to rozstrzygniecie). W tym miejscu należy wskazać, że wnioskodawczyni w urzędowym formularzu wniosku PPF nie wypełniła rubryki nr 7.1 – nieruchomość rolna (k.133). Odstąpiono jednak od wezwania w zakresie uzupełnienia ww. braku formalnego z uwagi na fakt wypełnienia wskazanej rubryki w formularzu złożonym dla potrzeb postępowania wpadkowego zakończonego wzmiankowanym postanowieniem z dnia 27 czerwca 2017 r. (k. 25). E. K. podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonkiem K. K. oraz synem K. K.(5 lat), Źródłem utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza prowadzona przez K. K., który uzyskuje z tego tytułu 5.000 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie osiąga dochodu, nie posiada majątku (w tym zgromadzonych oszczędności), ma ustanowioną rozdzielność majątkową ze współmałżonkiem. Źródłem utrzymania skarżącej pozostają comiesięczne wpłaty na konto dokonywane przez K. K. E. K. uiszcza miesięczne opłaty związane z utrzymaniem własnym i dziecka, w tym: jedzenie i środki czystości – 1.000 zł; telefon – 50 zł; lekarstwa – 100 zł; opłata za przedszkole – 600 zł oraz rata spłaty kredytu hipotecznego w kwocie 2.000 zł. Wnioskodawczyni mieszka wraz ze swoją matką H. D. w mieszkaniu o powierzchni 43 m2. Lokal ten jest własnością H. D. Współmałżonek Skarżącej nie ma nieruchomości ani oszczędności, posiada samochody osobowe M. w leasingu (k. 24 – 25, k. 28, k. 133 -134). Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem referendarza, E. K. w rozpatrywanym obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 133 – 134) nie wskazała żadnych nowych okoliczności świadczących o tym, że jej sytuacja majątkowa uległa zmianie, w stosunku do wskazanej w rozpatrzonym już wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych (k. 24 – 25) - postanowienie tut. Sądu z dnia 27 czerwca 2017 r. W ocenie referendarza nawet przy wielkości deklarowanych przez Skarżącą wydatków związanych z utrzymaniem rodziny jest ona w stanie uregulować kwotę 2.652 zł tytułem wpisów od skarg kasacyjnych w trzech sprawach, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym W złożonym w terminie sprzeciwie, pełnomocnik Skarżącej zarzucił naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), polegające na odmowie przyznania Skarżącej pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji gdy Skarżąca nie jest w stanie ich ponieść z uwagi na brak dochodów i środków finansowych pozwalających na sprostowaniu wymaganiu uiszczenia opłaty od skargi. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że referendarz sądowy błędnie ustalił, iż Skarżąca jest w stanie uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie w całości. Skarżąca nie uzyskuje żadnego dochodu, nie posiada oszczędności ani majątku, aktualnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Skarżąca pozostaje na utrzymaniu małżonka, zaś na jej utrzymaniu pozostałe małoletni syn. Wprawdzie mąż przekazuje Skarżącej co miesiąc określoną kwotę pieniędzy, jednakże jest ona w całości przekazywana na bieżące potrzeby rodziny. Pełnomocnik podkreślił, że w przedmiotowej sprawie, referendarz niemalże całkowicie pominął fakt, że aktualna sytuacja Skarżącej nie daje podstaw do przypuszczenia, iż jej sytuacja finansowa teraz jak i w najbliższej przyszłości ulegnie poprawie na tyle, aby była ona w stanie ponieść koszty sądowe. Wskazał, że Skarżąca ma ustanowioną małżeńską rozdzielność majątkową. Każde z małżonków ma odrębne majątki a zatem brak jest podstaw do podnoszenia sytuacji majątkowej K. K., bowiem nie jest on stroną w przedmiotowej sprawie. Pełnomocnik zaznaczył również, że odmówienie udzielenia prawa pomocy podmiotowi, który ewidentnie na to zasługuje, pozbawia go w rzeczywistości prawa do sądu, co jest sprzeczne z obowiązującymi przepisami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową Skarżącej, przyjąć należy, że jest ona w stanie ponieść koszty sądowe, które w niniejszej sprawie wynoszą 656 zł tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Łącznie w trzech sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem, Skarżąca jest obowiązana do uiszczenia wpisów od skarg kasacyjnych w kwocie 2.652 zł. Wskazać przede wszystkim należy, że owszem Skarżąca w chwili obecnej nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, jednakże pozostaje na utrzymaniu męża – K. K., z którym tworzy gospodarstwo domowe (oraz małoletnim dzieckiem). Małżonek Skarżącej w 2016 r., z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości 1.127.294,20 zł, co pozwoliło na osiągnięcie dochodu w wysokości 239.656,93 zł. (k. 35-40 akt sprawy). Powyższe daje miesięcznie dochód w wysokości ok. 20 000 zł. Owszem, wskazane dane obrazują sytuację majątkową rodziny Skarżącej w 2016 r., jednakże nie ulega wątpliwości, że była ona na tyle dobra, że pozwalała na bezproblemowe utrzymanie wszystkich członków rodziny. W ocenie Sądu, nieprawidłowy jest pogląd pełnomocnika, że skoro każde z małżonków ma odrębne majątki, to brak jest podstaw do podnoszenia sytuacji majątkowej K. K., bowiem nie jest on stroną w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozdzielność majątkowa małżeńska odnosi się wyłącznie do majątków współmałżonków (kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania majątkiem, zobowiązań małżonków wobec osób trzecich), a nie do ich wzajemnych obowiązków. W praktyce oznacza to, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonka z pomocy finansowej, w tym również i w zakresie pokrywania kosztów związanych z prowadzeniem postępowań sądowych. W tym miejscu należy przytoczyć treść art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r., poz. 682, zwanej dalej: "k.r.i.o.") stanowiącego, że małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dyspozycja tego przepisu nakłada na małżonków m.in. obowiązek szeroko pojmowanej wzajemnej pomocy, dotyczącej również kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju małżeńskiego (vide. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09; z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 113-116/09; I FZ 125-126/09; z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 243/09; z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 336/09; z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 – orzeczenia publikowane www.cbois.nsa.gov.pl). Mając powyższe na względzie Sąd stwierdził, że fakt istnienia rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, tworzącymi wspólne gospodarstwo domowe, w świetle obowiązujących przepisów k.r.i.o. nie zwalnia żadnego z nich z obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania rodziny. Z oświadczenia Skarżącej wynikało, że K. K. jest jednym żywicielem rodziny i mimo rozdzielności majątkowej, tworzy ze Skarżącą i dzieckiem wspólne gospodarstwo domowe. W ocenie Sądu, wielkość comiesięcznych wpływów na konto Skarżącej (po 4.500 zł) jednoznacznie wskazuje, że miesięczne dochody K. K. są znacznie wyższe niż deklarowała Skarżąca (5.000 zł) i są zbliżone w swej wysokości do miesięcznych dochodów uzyskiwanych w 2016 r. (20.000 zł). Przyjąć zatem należało, że nawet przy wielkości deklarowanych przez Skarżącą wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, nie można przyjąć, aby uregulowanie kwoty 656 zł w niniejszej sprawie (łącznie 2.652 zł tytułem wpisów od skarg kasacyjnych w trzech sprawach), pozostawało poza możliwościami finansowymi rodziny Skarżącej. Końcowo podkreślić należy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Niewątpliwe taką osobą nie jest Skarżąca, bowiem tworzy gospodarstwo domowe z mężem, uzyskującym znaczne dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, od którego otrzymuje stałe przelewy w wysokości 4.500 zł na pokrycie rachunków. Niewątpliwie Skarżąca, przy pomocy męża, jest w stanie wygospodarować kwotę 2.652 (tytułem wpisów od skarg kasacyjnych w trzech sprawach), bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.