I SA/Bk 470/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. M. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 4 kwietnia 2017 r. o przyznaniu Skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie określania wysokości zobowiązania w podatku akcyzowym za okres od stycznia 2006 r. do grudnia 2008 r. oraz za miesiące styczeń, luty, marzec i maj 2009 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. R. M. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata E. S. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródło miesięcznego utrzymania skarżącego stanowi dochód z tytułu pracy za granicą na budowie tj. w Niemczech w kwocie 800 Euro. Skarżący nie posiada żadnego majątku i oszczędności. W uzasadnieniu swego wniosku podniósł, iż na swoje utrzymanie w Niemczech wydaje 450 Euro. Pozostała kwota przeznaczana jest na spłatę grzywny i świadczeń pieniężnych do Sądu Okręgowego w B., gdyż w innym przypadku sąd zarządzi wykonanie kary pozbawienia wolności. Wnioskodawca podniósł także, iż nie może zaciągnąć kredytu w banku, bo toczą się przeciwko nim egzekucje. Wykazane wydatki miesięczne skarżącego to 450 Euro tytułem kosztu utrzymania mieszkania i zakupu wyżywienia. Skarżący ma orzeczoną grzywnę w kwocie 15.000 zł oraz przepadek korzyści w kwocie 15.000 zł. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Zdaniem referendarza w sprawie budzi wątpliwości zadeklarowana przez Skarżącego kwota dochodu z tytułu pracy za granicą w kwocie 800 Euro, wskazując że stawki minimalne w Niemczech za godzinę pracy wynoszą około 8 Euro za godzinę, co daje w przeliczeni ok. 1280 Euro miesięcznie. Dlatego też, referendarz przyjął, że w złożonym wniosku, Skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Sprzeczności, które wynikają ze złożonych oświadczeń nie pozwalają na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącego, tym bardziej, iż dotychczas korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika i na bieżąco reguluje swoje inne zobowiązania. Skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż dysponuje on nieujawnionymi środkami finansowymi, które to mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów przynajmniej pełnomocnika. W złożonym w terminie sprzeciwie, Skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i art. 106 § 3 p.p.s.a. wskazując, że referendarz dokonał błędnej oceny jego sytuacji finansowej, bowiem przedstawił on ją w sposób rzetelny i uprawniający Sąd do przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący podkreślił, że nie zgadza się ze stanowiskiem referendarza, że jego oświadczenie jest niewiarygodne. Wskazał, że zarabia jedynie 800 Euro miesięcznie gdyż nie pracuje przez cały miesiąc, lecz jednie wówczas, gdy otrzymuje zlecenia. Zdarza się, że pracuje jedynie dwa tygodnie w miesiącu a musi opłacić koszty mieszkania i utrzymania za granicą w wysokości 450 Euro miesięcznie. Podkreślił, że z zarobionych pieniędzy opłaca karę grzywny, bowiem w przeciwnym razie byłaby względem niego orzeczona zastępcza kara pozbawienia wolności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. po. 718 ze zm.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Prawo pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Podkreślić wreszcie należy, że to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości, zaś referendarz sądowy zaskarżonym sprzeciwem postanowieniem, zwolnił Skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jednocześnie odmawiając przyznania mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie Sądu, zgodzić się należało z referendarzem, że Skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący w złożonym wniosku oświadczył, że nie posiada żadnych dochodów w Polsce i żadnego majątku. Utrzymuje się z pracy poza granicami kraju tzn. pracuje na budowie w Niemczech, gdzie uzyskuje dochód w wysokości ok. 800 Euro, posiada zadłużenie z tytułu wyroku Sądu Okręgowego w B. tj. grzywnę na kwotę 15.000 zł oraz przepadek korzyści na kwotę 15.000 zł, które zgodnie z oświadczeniem złożonym we wniosku reguluje terminowo, gdyż w innym przypadku zarządzono by wykonanie kary pozbawienia wolności. W ocenie Sądu, powyższe oświadczenie budzi uzasadnione wątpliwości co do zgodności z rzeczywistą sytuacją Skarżącego na niemieckim rynku pracy. Skarżący zadeklarował miesięczne dochody uzyskiwane w Niemczech (nie potwierdzone żadnymi dokumentami źródłowymi) w wysokości porównywalnej a nawet niższej niż uzyskują pracownicy budowali w Polsce. Owszem, może się zdarzyć, tak jak wskazuje Skarżący w sprzeciwie, że nie przez cały okres czasu, szczególnie w okresie zimowym, otrzymuje zlecenia a w konsekwencji uzyskuje niższe dochody w przeliczeniu miesięcznym niż minimalna stawka na rynku niemieckim, jednakże taka sytuacja nie może stanowić uzasadnienia dla przyjęcia, że Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Podliczając deklarowany przychód Skarżącego (800 Euro) z kosztami utrzymania (450 Euro) wynika, że Skarżący pracując w Niemczech uzyskuje dochód zaledwie w wysokości 350 Euro, co stanowi ok. 1450 zł. Mając na uwadze doświadczenie życiowe, takie postępowanie Skarżącego podważa ekonomiczny sens pracy zarobkowej za granicą. Dlatego też, nie można wykluczyć sytuacji, że Skarżący uzyskuje za granicą znacznie wyższe niż deklarowane przychody, zaś w złożonym oświadczeniu wykazał jedynie ich część, chcąc w ten sposób poprawić swoją sytuację procesową. Słusznie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że deklarowana przez Skarżącego wysokość uzyskiwanego przychodu przeczy zasadom logiki i życiowego doświadczenia. Brak jest uzasadnienia ekonomicznego dla wyjazdu w celach zarobkowych poza granice Polski, celem uzyskania dochodów na poziomie ok. 1500 zł, kiedy to na krajowym rynku pracy, można znaleźć bez większego problemu pracę czy to w sferze budowalnej czy też handlu, za porównywalne a nawet wyższe stawki. Zaznaczyć przy tym należy, że oceniając sytuację materialną osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ocenia się nie tylko wysokość uzyskiwanych przez taką osobę dochodów, ale również jej możliwości zarobkowe. A te, względem Skarżącego, pracującego w Niemczech są zdecydowanie wyższe niż deklarowana przez niego kwota 800 Euro brutto (350 Euro po odjęciu kosztów utrzymania). Końcowo podkreślić należy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Niewątpliwe taką osobą nie jest Skarżący, bowiem dysponuje on znacznymi dochodami, umożliwiającymi utrzymanie siebie oraz spłatę zasądzonych kwot grzywny i przepadku korzyści pochodzącej z przestępstwa. Stwierdzić tym samym należało, że brak było podstaw do przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zwolnienie Skarżącego z kosztów sądowych z pozostawieniem obowiązku opłacenia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej i ewentualnego reprezentowania przed NSA z pewnością nie ogranicza jego prawa do sądu, bowiem tak ukształtowany obowiązek ponoszenia kosztów postępowania pozostaje w możliwościach finansowych Skarżącego. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 1 pkt 2 i 4 oraz 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.