I SA/Bk 482/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.),, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 września 2018 r. sprawy ze skargi O. SA w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz O. SA w W kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. Naczelnik M. Urzędu Skarbowego w W., działając na podstawie art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014, poz. 1619, dalej: u.p.e.a.), zwrócił się o zajęcie stanowiska przez wierzyciela – Burmistrza G. - w sprawie zarzutów z dnia [...] grudnia 2014 r. wniesionych przez O. S.A. (dalej powoływana jako: "skarżąca Spółka"). Zarzuty Spółki były następujące: -: egzekucja została podjęta w zakresie nieistniejącego obowiązku, gdyż organ nie doręczył skarżącej Spółce decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego za 2009 r.; - obowiązek wynikający z tej decyzji nie był wymagalny ze względu na niedoręczenie decyzji pierwszoinstancyjnej określającej wysokość zobowiązania podatkowego za 2009 r.; - egzekucja należności była niedopuszczalna w sytuacji, w której organ nie doręczył decyzji pierwszoinstancyjnej i nie nadano tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności; - egzekucja została podjęta na podstawie tytułu wykonawczego, który nie spełnia wymagań określonych w art. 27 u.p.e.a. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r., Nr [...] Burmistrz nie uwzględnił powyższych zarzutów. Wskazał, że zarówno decyzja określająca zobowiązanie podatkowe za 2009 r., jak i postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności zostało doręczone skarżącej Spółce za pośrednictwem Poczty Polskiej. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej Spółki, SKO w B., postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r., uchyliło zaskarżone postanowienie z dnia [...] lutego 2015 r. w całości i - kierując się zasadą dewolutywności zwykłych środków zaskarżenia - uznało zarzuty nieistnienia obowiązku określonego tytułem wykonawczym nr [...] oraz jego niewykonalności za niedopuszczalne, natomiast zarzuty niedopuszczalności egzekucji administracyjnej i prowadzenia jej na podstawie tytułu wykonawczego niespełniającego wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. - oceniono jako bezzasadne. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wskazało, że zarzut podjęcia egzekucji wobec nieistniejącego obowiązku nie może być przedmiotem oceny w ramach postępowania prowadzonego przez wierzyciela i organ wyższego stopnia, gdyż kwestia ta była i jest przedmiotem orzeczenia (decyzji określającej) oraz postępowania odwoławczego. Natomiast kwestia wymagalności egzekwowanego obowiązku nie może być oceniana z uwagi na to, że kwestia wymagalności obowiązku była przedmiotem odrębnego postępowania w sprawie nadania decyzji wymiarowej organu pierwszej instancji rygoru natychmiastowej wykonalności, a następnie - przedmiotem postępowania prowadzonego przez Kolegium w wyniku wniesionego zażalenia. Dlatego też, w powyższym zakresie orzeczono o niedopuszczalności zarzutu prowadzenia egzekucji wobec nieistniejącego obowiązku na podstawie art. 34 § 1a u.p.e.a. Zdaniem Kolegium, także zarzut niespełnienia wymogów art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a., jest nietrafny. Istotnym jest bowiem jedynie to, czy tytuł wykonawczy odpowiada wymaganiom treściowym wskazanym w art. 27 u.p.e.a. (tj., czy zawiera wszystkie dane, jakie - zgodnie z tym przepisem - powinny być w takim tytule zamieszczone), a w jego ramach nie można kwestionować, czy wierzytelność jest wymagalna, czy też nie. W ramach rozpatrywania zarzutu opartego na art. 33 pkt 10 u.p.e.a. nie ocenia się, czy treść tytułu wykonawczego jest zgodna ze stanem rzeczywistym (badaniu tego służą zarzuty oparte na przesłankach zawartych we wcześniejszych punktach tego artykułu). Na powyższe postanowienie skarżąca Spółka wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o uchylenie tego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia wierzyciela z dnia [...] lutego 2015 r. a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: - art. 34 § 1a u.p.e.a., przez stwierdzenie niedopuszczalności zarzutów w sytuacji, w której wymagały one merytorycznego rozstrzygnięcia; - art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a., przez uznanie za bezzasadny zarzut niedopuszczalność egzekucji, choć taką jest egzekucja prowadzona w sytuacji, w której nie doręczono decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego; - art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., przez uznanie za bezzasadny zarzut nieprawidłowo sporządzonego tytułu wykonawczego w sytuacji, w której błędnie w nim wskazano, iż egzekwowany obowiązek jest wymagalny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 22 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Bk 702/15 oddalił skargę Spółki na postanowienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd zgodził się z organem odwoławczym, że zarzuty podjęcia egzekucji wobec nieistniejącego i niewymagalnego obowiązku nie mogą być przedmiotem oceny w ramach postępowania prowadzonego przez wierzyciela. Sąd wskazał, że kwestia istnienia obowiązku była przedmiotem odrębnego postępowania zakończonego decyzją Burmistrza G. z dnia [...] listopada 2014 r. oraz decyzją SKO z dnia [...] grudnia 2014 r. Z kolei kwestia wymagalności była przedmiotem postępowania w sprawie nadania ww. decyzji Burmistrza rygoru natychmiastowej wykonalności, zakończonego postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. oraz postanowieniem SKO w B. z [...] stycznia 2015 r. Odpowiednio spełnienie wymogu doręczenia decyzji określającej zobowiązanie skarżącej Spółki w podatku od nieruchomości za rok 2009 i postanowienia o nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności, były przedmiotem badania organu w celu ustalenia dopuszczalności wniesionego przez skarżącą Spółkę odwołania od decyzji wymiarowej oraz zażalenia od postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. Z tych względów uznano, że zarzuty dotyczące nieistnienia obowiązku oraz braku wymagalności obowiązku uzasadniane brakiem doręczenia decyzji wymiarowej oraz postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności nie mogły być przedmiotem badania wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym. Jako zgodne z prawem Sąd ocenił też rozstrzygnięcie organu odwoławczego uznające za niezasadne zarzuty niedopuszczalności egzekucji oraz niespełnienia wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Zdaniem Sądu, na podstawie art. 33 pkt 10 u.p.e.a. mogą być kwestionowane jedynie wymogi formalne, jakim musi odpowiadać tytuł wykonawczy. W szczególności w sytuacji, kiedy tytuł wykonawczy w ogóle nie zawiera danych, o których mowa w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a., to adekwatny zarzut podlegałby kwalifikacji z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., zaś w sytuacji, kiedy tytuł zawiera co prawda te dane, ale w ocenie zobowiązanego są one nieprawidłowe, co otwiera merytoryczny spór o tę prawidłowość, to tak sformułowany, adekwatny zarzut podlega kwalifikacji z punktu 1 art. 33 u.p.e.a. Wierzyciel w ramach rozpatrywania zarzutu opartego na art. 33 pkt 10 u.p.e.a. nie może zatem oceniać, czy treść tytułu wykonawczego jest zgodna ze stanem rzeczywistym, w tym przypadku czy należność jest wymagalna. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 czerwca 2018 r., II FSK 1464/16 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 grudnia 2015 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. NSA uznał za zasadne zarzuty skargi kasacyjnej, w szczególności zarzuty dotyczące naruszenia art. 34 § 1a u.p.e.a. NSA nie podzielił poglądu, iż zarzuty podjęcia egzekucji wobec nieistniejącego i niewymagalnego obowiązku nie mogą być przedmiotem oceny w ramach postępowania prowadzonego przez wierzyciela. Uznał, że przyjęte przez Sąd pierwszej instancji i SKO stanowisko, iż ani wierzyciel, ani organ egzekucyjny nie są uprawnieni lub zobowiązani do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym stoi w oczywistej opozycji do regulacji prawnych zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem NSA obowiązkiem wierzyciela było sprawdzenie, czy zarzuty skarżącej Spółki są zasadne – ich zasadność oznaczałaby bezzasadność egzekucji. Sprawdzenie, czy przed wszczęciem egzekucji ww. decyzja i postanowienie zostały doręczone stronie nie może być traktowane jako umożliwienie zobowiązanemu podważenia decyzji ani nie prowadzi do badania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji. Sprawdzenie, czy akty te zostały doręczone przed wszczęciem egzekucji jest zwykłą czynnością materialno-techniczną, która nie prowadzi do podważenia obowiązku określonego decyzją, a ma na celu jedynie sprawdzenie, czy obowiązek istnieje (czy jest decyzja określająca obowiązek), czy obowiązek jest wymagalny (czy postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności zostało doręczone), zatem czy egzekucja jest dopuszczalna. Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W sprawie sporna jest kwestia wymagalności i istnienia obowiązku, co do którego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, oraz możliwość badania tych zagadnień przez wierzyciela, który zajmuje stanowisko w sprawie zarzutów zgłoszonych przez dłużnika. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że sprawa jest rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po raz drugi. Z mocy art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Orzekając w sprawie ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny jest więc związany z przyjętym przez Naczelny Sąd Administracyjny poglądem prawnym. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że skoro przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uprawniają zobowiązanego do wniesienia zarzutów dotyczących wymagalności i zasadności obowiązku (art. 33 § 1) i zobowiązują organ do rozpoznania tych zarzutów (art. 34 § 1), to nie znajduje podstaw prawnych stanowisko, iż ani wierzyciel ani organ egzekucyjny nie są władne ich rozpoznać. Tym samym zarzuty podjęcia egzekucji wobec nieistniejącego i niewymagalnego obowiązki mogą być przedmiotem oceny w ramach postępowania prowadzonego przez wierzyciela. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ograniczenie odnośnie do rozpoznania zarzutu nieistnienia obowiązku nie wynika ani z przepisów prawa, ani z istoty postępowania egzekucyjnego. Ponadto sytuację tę przewidział ustawodawca przyznając zobowiązanemu uprawnienie do wniesienia, w bardzo krótkim czasie od doręczenia tytułu wykonawczego (7 dni) zarzutów, w tym zarzutu nieistnienia obowiązku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpoznając sprawę ponownie przyjmuje pogląd, że skoro w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. obok przesłanek mogących stanowić podstawę zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej takich jak wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie – wskazano nieistnienie obowiązku, a każda z przesłanek wymienionych przed przesłanką nieistnienia obowiązku jest w rzeczy samej tożsama z nieistnieniem obowiązku, to należy przyjąć, iż w omawianym zarzucie chodzi o nieistnienie obowiązku z każdej przyczyny, która czyni egzekucję bezzasadną. Przyczyna bezzasadności egzekucji może zaś istnieć w dniu jej wszczęcia, może też wystąpić po jej wszczęciu. Nie budzi wątpliwości, że instytucja zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym służy ochronie zobowiązanego, a ochrona ta wyraża się w tym, że właściwy organ bada, czy egzekucja prowadzona jest zasadnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ochrona ta zostałaby zniweczona gdyby uznać, że niedopuszczalne jest sprawdzenie, czy obowiązek istniał lub był wymagalny w dacie wszczęcia egzekucji. Zatem przyjąć należy, że istota egzekucji nie stoi na przeszkodzie zbadaniu zasadności zarzutu nieistnienia obowiązku w dacie wszczęcia egzekucji, a przepisy prawa nie tylko pozwalają ale wręcz nakazują rozpatrzenie tego zarzutu. W tej sytuacji Sąd uznaje za błędne stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że zarzuty nieistnienia obowiązku określonego tytułem wykonawczym nr [...] oraz jego niewykonalności są niedopuszczalne. Przyjąć należy, że zarzuty takie są dopuszczalne i powinny zostać rozpoznane przez organ egzekucyjny, po wcześniejszym odniesieniu się do nich przez wierzyciela. W niniejszej sprawie skarżąca Spółka nieistnienie obowiązku i brak jego wymagalności, a także niedopuszczalność egzekucji wiąże z niedoręczeniem jej przed podjęciem czynności egzekucyjnych decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego oraz postanowienia o nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Sąd zauważa, że Burmistrz G. odniósł się merytorycznie do tych zarzutów w ten sposób, że odmówił ich zasadności wskazując, że zarówno decyzja określająca Spółce zobowiązanie podatkowe za 2009 r., jak i postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności zostały prawidłowo doręczone. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając zażalenie na powyższe postanowienie przyjęło natomiast, że podniesione zarzuty są niedopuszczalne i konsekwentnie nie rozpoznało ich merytorycznie. W świetle powyższych rozważań należy uznać, że przyjmując to błędne stanowisko SKO naruszyło przepis art. 34 § 1 a u.p.e.a. Z tego względu Sąd uchylił postanowienie tego organu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno odniesie się merytorycznie do zarzutów, które Spółka przedstawia jako przemawiające za tezą o nieistnieniu obowiązku i jego niewykonalności. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i 4 P.p.s.a. oraz na podstawie art. § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. z 2011 r, Nr 31, poz. 153).