I SA/Bk 487/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okresy: listopad 1999 r, - listopad 2002 r., kwiecień 2003 r. - grudzień 2008 r. oddala skargę. Decyzją z [...] lipca 2010 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający przez Dyrektora Oddziału ZUS w B., utrzymał w mocy wydaną w pierwszej instancji decyzję z [...] maja 2010 r., znak: [...], odmawiającą Panu H. C. (dalej powoływanemu jako "Skarżący") umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne za okres: listopad 1999 r. - listopad 2002 r., kwiecień 2003 r. - grudzień 2008 r. w łącznej wysokości 102.766,80 zł. Z uzasadnienia decyzji wynika, że ciążące na Skarżącym należności z tytuł ubezpieczenia społecznego powstały w związku z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej w latach 1990-2008. We wniosku o umorzenie tych należności Skarżący podniósł, iż nie posiada żadnego majątku, a osiągane dochody z wykonywanej pracy zabezpieczają jedynie podstawowe potrzeby bytowe. Jednak zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził, że Skarżący nie jest w stanie regulować tych należności. Organ wskazał przy tym, że przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek jako należności publicznoprawnych mają charakter wyjątkowy, a instytucja umorzenia należności z tytułu składek winna być stosowana wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach. Umorzenie może nastąpić jedynie wówczas, gdy zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodziną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności po stronie organów orzekających. Skarżący podkreślił również, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie poinformował go o konieczności przedłużenia postępowania ani o powodach, dla których je przedłużył, co było jego obowiązkiem. W swojej decyzji organ nie ustosunkował się do wniesionych zarzutów, ani nie odniósł się do meritum odwołania. W ocenie Skarżącego organ wydając decyzję nie uwzględnił również przyczyn powstania zadłużenia oraz jego trudnej sytuacji materialnej. Końcowo Skarżący przywołał regulacje art. 2, art. 7, art. 8, art. 32 oraz art. 45 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Na wstępie należy podkreślić, że w niniejszej sprawie przedmiotem dokonywanej przez Sąd kontroli jest decyzja Prezesa ZUS-u o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W tego typu sprawach – jak zauważył to sam Skarżący - organ administracyjny działa w ramach przyznanego mu uznania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie "u.s.u.s.", należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto, należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS wynikają z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przykładem takich okoliczności są sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za umorzeniem należności przemawia również poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W świetle przywołanych przepisów prawa, poprzez użycie takich zwrotów jak: "należności mogą być umarzane", "umorzenie należności może nastąpić", prawodawca wprowadził w tym zakresie swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tego typu należności. Uznaniowość ta nie jest jednak niczym nieograniczona. Jak wskazał WSA w Białymstoku w wyroku z 9 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Bk 444/09, organ rozstrzyga w granicach uznania administracyjnego w tego typu sprawach dopiero po ustaleniu istnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie tej ulgi, co nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi, lecz może umorzyć takie należności. Skarżący ma rację twierdząc, że uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności w działaniu organu, przejawiającej między innymi się brakiem ustaleń stanu faktycznego sprawy, czy też brakiem należytego uzasadnienia wydawanych decyzji. Jednak zdaniem Sądu w tej sprawie działanie organu administracyjnego nie nosi znamion dowolności, a wydana przez ten organ decyzja zgodna jest z obowiązującymi przepisami prawa. Organ ustalił i przeanalizował szczegółowo stan faktyczny sprawy pod kątem ewentualnego wystąpienia przesłanek umożliwiających umorzenie ciążących na Skarżącym należności. Zasadnie uznał, że nie było podstaw do uwzględnienia zgłoszonego w tym zakresie wniosku. W przedmiotowym postępowaniu organ dokonał oceny aktualnej sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej strony. Organ ustalił, że Skarżący uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Choć jest on stosunkowo niewielki, to jednak nie czyni ze Skarżącego osoby całkowicie niewypłacalnej. Organ prawidłowo też ocenił, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Skarżącego nie wynika, aby jego choroba miała charakter przewlekłej oraz uniemożliwiała uzyskanie dochodu na spłatę zaległości. Jednocześnie, jak słusznie zauważył organ, Skarżący od momentu podjęcia zatrudnienia nie dokonał żadnej wpłaty celem uregulowania istniejącego zadłużenia. Bez wpływu ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji ma przywołana w skardze okoliczność, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie poinformował Skarżącego o konieczności przedłużenia prowadzonego w tej sprawie postępowania ani o powodach, dla których je przedłużył. Niewątpliwie są to uchybienia przeprowadzonego w tej sprawie postępowania administracyjnego. Trzeba jednak podkreślić, że do uchylenia zaskarżonej decyzji mogłoby dojść tylko wówczas, gdyby Sąd stwierdzi takie naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź które mogło stanowić podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego – art. 145 §1 pkt 1 lit. b i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie Sądu bezzasadne są także zarzuty skargi, dotyczące uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wywody organu dotyczą meritum sprawy i są przekonujące. Organ odniósł się do podnoszonych przez Skarżącego kwestii. Zgodzić się przy tym należy z twierdzeniami organu, iż do umorzenia powstałych zaległości nie jest wystarczające samo wskazanie na uciążliwości w spłacie należności, gdyż w takich przypadkach ich istnienie jest oczywiste. Natomiast w świetle obowiązujących przepisów prawa odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter wyjątkowy. Samo niezadowolenie Skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia oraz subiektywne przekonanie o zaistnieniu przesłanek przemawiających za umorzeniem należności nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa, w tym z przywołanymi w skardze przepisami art. 2, art. 7, art. 8, art. 32 oraz art. 45 Konstytucji RP. W oparciu o całokształt zgromadzonych dowodów organ w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, że Skarżący nie jest w stanie spłacać (choćby w systemie ratalnym) ciążących na nim należności z tytułu składek. Konkludując, Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie takiego naruszenia przepisów prawa, które uzasadniałoby uchylenie zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.