I SA/Bk 492/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 05 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi T. S.A. w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie kary porządkowej za niewykonanie wezwania do złożenia pisemnych wyjaśnień w zakresie obniżenia wartości budowli oddala skargę. Postanowieniem z [...] maja 2009 r., znak: [...], Wójt Gminy N. nałożył na stronę prowadzonego postępowania podatkowego – T. P. S.A., karę porządkową w wysokości 2500 zł. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że przyczyną nałożenia kary było niewykonanie wezwania z [...] kwietnia 2009 r., w którym organ wezwał stronę do złożenia pisemnych wyjaśnień, niezbędnych do ustalenia przyczyn obniżenia w korekcie deklaracji podatkowej na podatek od nieruchomości za 2007 rok wartości posiadanych na terenie Gminy budowli. Organ podatkowy zaznaczył, że owa korekta deklaracji nie zawierała żadnego pisemnego uzasadnienia. Natomiast na wspomniane wezwanie organu do złożenia wyjaśnień w tym zakresie strona w ogóle nie odpowiedziała. Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...] sierpnia 2009 r., nr [...]. W jego uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wezwanie z [...] kwietnia 2009 r. czyniło zadość przepisom ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – w dalszej części niniejszego uzasadnienia powoływanej w skrócie "o.p." Wezwanie to jasno formułuje treść żądania oraz zawiera stosowne pouczenie o sankcji grożącej za brak reakcji na wezwanie. .". Zdaniem organu odwoławczego, wbrew zarzutom zażalenia, organ pierwszej instancji nie wzywał do złożenia "informacji", lecz wyjaśnienia przyczyn złożenia korekty deklaracji podatkowej za rok 2007. Żądanie do złożenia tych wyjaśnień nie można uznać, za próbę przerzucenia "ciężaru" dowodu na stronę. Do takiego żądania uprawnia art. 155 o.p. i jest ono realizacją podjęcia wszelkich niezbędnych działań zmierzających do wyjaśnienia (a nie ustalenia) stanu faktycznego sprawy. Dalej organ drugiej instancji wskazał, że zgodnie z art. 262 o.p., karę porządkową można nałożyć na podmioty enumeratywnie w tym przepisie wskazane, jeżeli zostały one prawidłowo wezwane do złożenia wyjaśnień i ich zachowanie wyczerpuje znamiona jednego z czynów wskazanych w tymże przepisie. W niniejszej sprawie karę porządkową nałożono na podatnika, jako stronę postępowania mającego na celu określenie zobowiązania w podatku od nieruchomości należnym m.in. za rok 2007. Podatnik został prawidłowo pouczony o skutkach bezzasadnej odmowy złożenia wyjaśnień. Strona w ogóle nie zareagowała na wezwanie (nie mówiąc już o złożeniu jakiegokolwiek wyjaśnienia). Kolegium nie podzieliło zarzutu zażalenia, iż brak odpowiedzi na wezwanie nie może być kwalifikowany jako odmowa udzielenia wyjaśnień. Brak reakcji na wezwanie należało właśnie potraktować jako odmowę udzielenia wyjaśnień, i to w dodatku odmowę nieuzasadnioną. Zważywszy na niespotykany w praktyce Kolegium stopień lekceważenia wezwań organu podatkowego, sytuację majątkową strony oraz kwotę zobowiązania podatkowego, której prawidłowe określenie podatnik próbuje utrudnić, wymiar kary w kwocie 2500 zł Kolegium uznało za uzasadniony. W złożonej do tut. Sądu skardze na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., pełnomocnik T. P. S.A. wniósł o jego uchylenie oraz o uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji, a także o zwrot kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 262 § 1 pkt 2 o.p., polegające na nałożeniu kary porządkowej w związku z zaistnieniem zdarzenia, które nie została wskazano w tym przepisie jako przesłanka nałożenia kary porządkowej. W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, że nieudzielanie żądanych przez organ informacji nie stanowi żadnego z wymienionych w art. 262 § 1 o.p. zdarzeń skutkujących nałożeniem kary porządkowej. Niedokonanie tej czynności nie stanowi zatem podstawy do nałożenia na T. P.S.A. kary porządkowej. Nawet zatem, gdyby strona postępowania podatkowego miała obowiązek przedstawić dowód na wezwanie organu podatkowego, to niedochowanie tego obowiązku nie skutkowałoby nałożeniem kary porządkowej, gdyż nie zostało wymienione w art. 262 § 1 o.p. Zdaniem pełnomocnika strony, odmowa udzielenia informacji nie była również "bezzasadna", a tylko wykazanie bezzasadności jest warunkiem nałożenia kary porządkowej. Ustalenie stanu faktycznego sprawy jest wyłączną kompetencją organu podatkowego. Organ podatkowy nie może żądać, aby w tej kompetencji zastąpił do sam podatnik (strona postępowania podatkowego). Żądaniem złożenia wyjaśnień, dotyczących ustalenia stanu faktycznego sprawy, organ podatkowy próbuje przerzucić na podatnika ciężar dowodu w postępowaniu podatkowym. Zatem żądanie to - jako niezgodne z art. 122 w związku z art. 187 § 1 o.p. - jest bezzasadne i odmowa zadośćuczynienia temu żądaniu przez T. P. S.A. nie uprawniała Wójta Gminy N. do nałożenia kary porządkowej. Obowiązek ten jest bezzasadny również z tego powodu, że wszelkie obowiązki podatnika podatku od nieruchomości w zakresie deklarowania podatku określone zostały w art. 6 ust. 9 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. W przepisie tym określony został jedynie obowiązek złożenia deklaracji podatkowej, w której podatnik powinien wykazać obiekty podlegające opodatkowaniu. Obowiązkiem, o którym mowa w art. 6 ust. 9 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, wyczerpują się obowiązki podatnika podatku od nieruchomości w zakresie deklarowania przedmiotu i podstawy opodatkowania oraz wysokości zobowiązania podatkowego. Przepis art. 155 o.p. nie może służyć rozszerzeniu zakresu obowiązków formalnych podatnika - tym bardziej w zakresie obiektów, które zdaniem podatnika nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości. Na potwierdzenie swego stanowiska strona skarżąca dołączyła ekspertyzę prawną prof. dr hab. Bogumiła Brzezińskiego oraz dr Wojciecha Morawskiego, dotyczącą dopuszczalności wymierzenia podatnikowi kary porządkowej. W piśmie procesowym z 15 grudnia 2009 r. strona skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania sądowego w tej sprawie, bowiem – jej zdaniem – wynik tego zależy od innego toczącego się postępowania. W tym zakresie Spółka powołała się na fakt złożenia przez nią do Trybunału Konstytucyjnego skargi konstytucyjnej, dotyczącej zbadania zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej przepisów art. 262 § 1 pkt 1 i art. 155 o.p. Na rozprawie w dniu 5 stycznia 2010 r. Sąd wydał postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania sądowego w tej sprawie. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Na wstępie Sąd pragnie wyjaśnić, że w tej sprawie nie zachodziła obligatoryjna przesłanka zawieszenia postępowania sądowego, o której mowa w art. 124 § 1 pkt 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym, na które we wniosku o zawieszenie niniejszego postępowania powoływała się strona skarżąca, nie zostało bowiem wywołane pytaniem prawnym Sądu orzekającego w tej sprawie, tylko złożoną - zapewne na tle innej sprawy i po wyczerpaniu w niej drogi prawnej - skargą konstytucyjną Spółki. Okoliczność ta mogłaby, co najwyżej, stanowić podstawę zawieszenia niniejszego postępowania w oparciu o przepis art. 125 § 1 pkt 1 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Na tej też podstawie Spółka oparła swój wniosek o zawieszenie postępowania sądowego w tej sprawie. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że przesłanka ta nie ma charakteru obligatoryjnego, gdyż w takich przypadkach ustawodawca dał sądowi administracyjnemu możliwość, a nie obowiązek, zawieszenia postępowania sądowego. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że sąd wydając w takiej sytuacji postanowienie powinien ocenić, czy zawieszenie postępowania sądowego jest uzasadnione ze względów celowości, sprawiedliwości, jak też ekonomiki postępowania (zob. np. postanowienie NSA z 13 czerwca 2008 r., sygn. I FZ 221/08). Jednocześnie zwraca się uwagę, że zawieszenie postępowania sądowego jest niecelowe w sytuacji, gdy strona ma możliwość złożenia wniosku o wznowienie postępowania, w przypadku gdyby TK stwierdził niekonstytucyjność przepisu, na podstawie którego wydano zaskarżony przez stronę akt. Jej interes prawny pozostaje zabezpieczony, gdyż posiada instrument prawny służący eliminacji z obrotu prawnego aktu wydanego na podstawie niekonstytucyjnego przepisu (zob. postanowienie NSA z 12 czerwca 2006 r., sygn. I FZ 164/06). Ponadto, tylko przepisy cyt. wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w przypadku uznania ich przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją, mogłyby stanowić ewentualną podstawę do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego (zob. postanowienie NSA z 28 marca 2006 r., sygn. I FZ 99/06). Uwzględniając okoliczności faktyczne tej sprawy i podzielając przywołane wyżej poglądy, Sąd na rozprawie oddalił wniosek strony skarżącej o zwieszenie postępowania sądowego. Przechodząc zaś do oceny legalności zaskarżonych postanowień o nałożeniu na skarżącą Spółkę kary porządkowej, Sąd uznał, że nie naruszają one obowiązujących przepisów prawa. Nie ma wątpliwości, że unormowanie zawarte w art. 262 o.p. ma na celu zdyscyplinowanie uczestników postępowania podatkowego w dbałości o to, aby postępowanie to przebiegało sprawnie i kończyło się w przewidzianym prawem terminie konkretnym rozstrzygnięciem. Taki pogląd wyraził tut. Sąd w wyroku z 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I SA/Bk 493/09, a skład orzekający w tej sprawie w pełni go podziela. Rację ma oczywiście skarżąca Spółka twierdząc, że kara porządkowa może być nałożona tylko w przypadkach ściśle określonych w art. 262 § 1 o.p. Katalog tych przypadków jest zamknięty, co oznacza, że nie jest dopuszczalne karanie innych, nieobjętych tym przepisem zachowań. Jednak, zdaniem Sądu, w tej sprawie zaistniała podstawa prawna do nałożenia na Spółkę kary porządkowej. Zgodnie z zastosowanym przez organ podatkowy pierwszej instancji przepisem art. 262 § 1 pkt 2 o.p., strona może zostać ukarana karą porządkową, jeżeli bezzasadnie odmówili złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin lub udziału w innej czynności. W tej sprawie kara porządkowa została nałożona na Spółkę w związku z tym, Spółka nie złożyła jakichkolwiek wyjaśnień w zakresie przyczyn obniżenia w korekcie deklaracji podatkowej na podatek od nieruchomości za 2007 rok wartości posiadanych na terenie Gminy N. budowli. Wystosowane w tym zakresie do Spółki wezwanie z [...] kwietnia 2009 r., co słusznie podkreślił organ odwoławczy, zawierało wszelkie niezbędne elementy, o których mowa w art. 155 § 1 o.p. Organ pierwszej instancji jasno określił w nim treść swego żądania, wyznaczył stronie termin i pouczył o sankcji grożącej za brak reakcji na wezwanie. Co ważne, w wezwaniu tym strona postępowania została wezwana do złożenia wyjaśnień w sprawie podatkowej (a nie, jak próbuje to przedstawić Spółka, informacji czy też dowodów), a więc takiego rodzaju zachowania, którego niespełnienie objęte jest hipotezą normy prawnej wynikającej z art. 262 § 1 pkt 2 o.p. Brak jakiejkolwiek odpowiedzi na to wezwanie, organ podatkowy słusznie ocenił jako bezzasadną odmowę złożenia wyjaśnień. Zdarzenie to wypełniało przesłanki do zastosowania w tej sprawie przepisy art. 262 § 1 pkt 2 o.p. W ocenie Sądu, chybione są twierdzenia strony skarżącej, że organ podatkowy nie może skutecznie żądać od strony postępowania podatkowego złożenia wyjaśnień w sprawie podatkowej. Takie uprawnienie wyraźnie wynika z art. 155 § 1 o.p., a niezastosowanie się do takiego wezwania jest wyraźnie sankcjonowane w przepisie art. 262 § 1 pkt 2 o.p. Wezwanie strony postępowania do złożenia wyjaśnień nie oznacza przerzucenia na nią obowiązku ustalenia stanu faktycznego. Czynność ta nie może być też utożsamiana z czynnością przesłuchania strony (art. 199 o.p.), gdzie przepis art. 262 § 1 pkt 2 o.p. nie ma zastosowania (art. 262 § 4 o.p.). Różnica między wyjaśnieniami, a przesłuchaniem strony sprowadza się do odmiennych poziomów szczegółowości pozyskiwanych informacji (zob. szerzej P. Pietrasz, Wyjaśnienia strony, a przesłuchanie strony w procedurze podatkowej, "Monitor Podatkowy" z 2005 r., nr 5, s. 24 i nast.). Nie są to czynności zamienne. Wezwanie do złożenia wyjaśnień zmierza do wstępnego określenia okoliczności faktycznych sprawy, ustalanych następnie w toku postępowania dowodowego. Taki też charakter miało wystosowane w tej sprawie do Spółki wezwanie z [...] kwietnia 2009 r. W żaden sposób nie można przyjąć, że pod tą czynnością kryła się próba przesłuchania strony postępowania, co by wykluczało zastosowanie przepisu art. 262 § 1 pkt 2 o.p. Niezrozumiałe jest twierdzenie strony skarżącej, że wszelkie obowiązki podatnika podatku od nieruchomości w zakresie deklarowania podatku określone zostały w art. 6 ust. 9 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Autor skargi zdaje się nie dostrzegać, że obok obowiązków materialno-prawnych (podstawowych i instrumentalnych), na podatniku, jako stronie wszczętego wobec niego postępowania podatkowego, ciążą także pewne obowiązki procesowe. Jednym z takich obowiązków jest udzielanie wyjaśnień na żądanie organu podatkowego – art. 155 §1 o.p. W tej sprawie, co słusznie zauważył organ odwoławczy, skarżąca Spółka całkowicie ten obowiązek zlekceważyła. Mając powyższe na uwadze, Sąd na postawie art. 151 cyt. wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, orzekł o oddaleniu skargi.