I SA/Bk 501/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 5 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] "D" w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2010 r. p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. Stowarzyszenie [...] "D" z siedzibą w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazano, że Stowarzyszenie jest organizacją społeczną "non profit" i nie prowadzi działalności gospodarczej. Jego działalność oparta jest na pracy społecznej członków. Na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku na rachunku bankowym Stowarzyszenia dostępne były środki w kwocie 152.732,09 zł. Rachunek bankowy Stowarzyszenia został jednak w dniu [...] września 2014 r. zajęty przez organ egzekucyjny – Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. na kwotę 138.556,52 zł plus odsetki. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, który mógłby zostać spieniężony, lokat bankowych, udziałów w spółkach kapitałowych, akcji, obligacji i innych papierów wartościowych. Nie posiada też nieruchomości, a jego siedziba znajduje się w pomieszczeniu wynajmowanym łącznie z wyposażeniem. Postanowieniem z dnia 15 października 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie pełnomocnik Stowarzyszenia zarzucił błędną wykładnię art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), poprzez przyjęcie, że Stowarzyszeniu "non-profit", posiadającemu zajęty przez organ egzekucyjny rachunek bankowy, co powoduje brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania – nie przysługuje przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Autor sprzeciwu zwrócił uwagę, że brak zwolnienia od kosztów sądowych pozbawia skarżącego prawa do sądu, a z okoliczności sprawy wynika jednoznacznie, że skarga na akt administracyjny organu podatkowego jest konieczna i w pełni uzasadniona. Odwołał się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i wskazał, że istnieje obowiązek uwzględniania przy zwolnieniu od kosztów sądowych znaczenia sprawy dla strony składającej wniosek. Uzasadnienie postanowień odmawiających zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie powinno opierać się na hipotezach oscylujących wokół możliwości zarobkowych strony. Sąd jest zobowiązany do porównania otrzymywanego przez stronę wynagrodzenia do wysokości kosztów sądowych, które strona ma uiścić. Pełnomocnik podniósł, że konto bankowe Stowarzyszenia zostało zajęte w całości przez organ egzekucyjny. Pozbawione jakichkolwiek dowodów i faktów są dywagacje na temat możliwości przewidywania ponoszenia kosztów sądowych oraz wskazywanie jakoby Stowarzyszenie posiadało inne dochody (nieujawnione). Umowę na obsługę prawną Stowarzyszenie zawarło przed zajęciem konta bankowego i przed sporządzeniem i wniesieniem skargi do sądu administracyjnego. W sprzeciwie podkreślono, że Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej. Z otrzymywanych darowizn Stowarzyszenie nie może finansować innych wydatków niż wskazane cele w darowiźnie. Natomiast przeprowadzenie zbiórki pieniędzy na pokrycie kosztów sądowych jest prawnie niedopuszczalne, a nadto wymagałoby znacznego czasu na uzyskanie zgody Ministra Spraw Wewnętrznych na dokonanie takiej zbiórki (pomijając jej cel). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza sądowego, złożony przez Stowarzyszenie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez sąd stosownie do treści art. 260 ww. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy w takim zakresie może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej ustawy procesowej). Prawo pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Pamiętać przy tym trzeba, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Należy również wyjaśnić, że w przypadku takich organizacji jak stowarzyszenia, w orzecznictwie ugruntował się pogląd, że działalność non profit nie zwalnia automatycznie z obowiązku zapewnienia sobie środków na ewentualne spory sądowe. Niedopuszczalne jest bowiem, aby stowarzyszenie przerzucało koszty swojej aktywności na Skarb Państwa. Prowadzi to bowiem do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. np. postanowienia NSA: z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 491/11 i z dnia 26 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 632/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; z dnia 17 kwietnia 2012 r., II OZ 252/12, LEX nr 1138287). Przechodząc do oceny wniosku, Sąd stwierdza, że analiza okoliczności w nim przedstawionych, jak też analiza twierdzeń sprzeciwu, nie dają podstaw do przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd miał na uwadze, że aktualnie Stowarzyszenie jest obowiązane do uiszczenia wpisów sądowych od skarg złożonych również w dwóch innych sprawach. Łączna kwota, do uiszczenia której Stowarzyszenie zostało wezwane w sprawach I SA/Bk 501/14, I SA/Bk 502/14 i I SA/Bk 503/14 to 2.897 zł. Podkreślenia wymaga, że według stanu na początek października 2014 r. Stowarzyszenie posiada na koncie bankowym środki w kwocie 152.732,09 zł (k. 43). Nie znajdują przy tym umocowania w dokumentacji zawartej w aktach sprawy twierdzenia pełnomocnika, jakoby konto bankowe Stowarzyszenia zostało zajęte w całości przez organ egzekucyjny. Z kopii zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącej bankiem wynika, że dokonano w trybie art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.) zajęcia wierzytelności pieniężnej zobowiązanego wynikającej z posiadania tego rachunku do kwoty 138.556,52 zł i zobowiązano bank do bezzwłocznego przekazania organowi egzekucyjnemu ww. kwoty wraz z odsetkami. W świetle art. 80 § 1 ustawy egzekucyjnej, podstawowym skutkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest powstanie obowiązku wstrzymania przez bank dokonywania wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności. Oznacza to, że do dyspozycji Stowarzyszenia pozostaje kwota 14.175,57 zł, która może zostać przeznaczona na sfinansowanie kosztów postępowań sądowych wszczętych ze skarg Stowarzyszenia przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Stowarzyszenie nie wykazało braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.