I SA/Bk 505/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 1 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kwoty podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej za I półrocze 2010 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego W. W. kwotę 457 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezydent Miasta Ł. decyzją z [...] czerwca 2010 r. Nr [...] po rozpatrzeniu wniosku Pana W. W. (dalej także, jako skarżący), odmówił ustalenia kwoty zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej za I półrocze 2010 r. Skarżący w oświadczeniu złożonym we wniosku podał, że jest posiadaczem użytków rolnych o powierzchni 4,99 ha położonych na terenie Ł. Zdaniem Prezydent Miasta Ł. grunty objęte wnioskiem są przedmiotem współposiadania, a skoro tak to wnioskodawca chcąc uzyskać zwrot akcyzy na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 10 marca 2006r. o zwrocie części podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (Dz. U. Nr 52, poz.379), dalej jako: "ustawa o zwrocie podatku akcyzowego", winien przedłożyć pisemną zgodę współposiadaczy. Organ podniósł, że skarżący nie usunął braków we wniosku w części IV, co do powierzchni posiadania jak i współposiadania użytków rolnych oraz w części VIII, co do zgody współposiadaczy na wypłatę zwrotu podatku akcyzowego. Skarżący wskazał, że jest wyłącznym posiadaczem gruntów rolnych i użytkownikiem odrębnych działek w 1/6 części gospodarstwa, że ma w części wydzielone użytkowanie działek postanowieniem sądu, a w części zawarta jest umowa ustna ze współwłaścicielami, co do użytkowania działek. Jednakże w ocenie organu skarżący nie przedłożył wiarygodnego dowodu, iż jest wyłącznym posiadaczem obszaru 2,196 ha w powierzchni wskazanej we wniosku( 4.99 ha). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z [...] lipca 2010 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy przywołując orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (sygn. I SA/Bk 429/08, LEX 487517), podniósł, że to na stronie, która występuje o określone uprawnienie, spoczywa obowiązek wykazania, że w dotyczącej go sprawie spełnione są przesłanki wymagane prawem. Zdaniem Kolegium przemawia za tym także tryb postępowania o zwrot podatku akcyzowego. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że skarżący nie dopełnił obowiązku udowodnienia, na wezwanie organu, wiarygodności oświadczenia o wyłącznym użytkowaniu części gruntów pozostających we współwłasności, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej, które okazało się niezgodne z danymi z ewidencji gruntów oraz nie przedstawił zgody współwłaścicieli na wypłatę zwrotu podatku. Kolegium podniosło, że w przypadku posiadania domniemywa się, że jest ono zgodne ze stanem prawnym(art. 341 kc). Kolegium podniosło, że sprawie skarżący nie skorzystał z możliwości obalenia tego domniemania. W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. pełnomocnik skarżącego zarzucił decyzji naruszenie: art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 77 § 1 i § 2 kpa poprzez przyjęcie, iż skarżący nie przedstawił dowodów na potwierdzenie, iż jest posiadaczem zależnym, a zatem wyłącznym obszaru wskazanego w treści oświadczenia złożonego we wniosku producenta rolnego; art. 78 § 1 kpa, poprzez pominięcie faktu nieuwzględnienia wniosków dowodowych składanych przez skarżącego na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, w sytuacji gdy wnioski te zmierzały do wykazania faktu posiadania zależnego oraz wykazania jakiego rodzaju działki bądź ich części są przedmiotem posiadania zależnego; art. 81 kpa w zw. z art. 10 kpa poprzez brak zapewnienia skarżącemu możliwości wypowiedzenia się, co do materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym, co uniemożliwiło ponowne zgłoszenie wniosku dowodowego w przedmiocie przesłuchania świadków a tym samym wykazania posiadania zależnego i jego zakresu, co skutkowało przyjęciem przez organ, iż skarżący nie wykazał posiadania zależnego działek objętych wnioskiem. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie uznając za nieuzasadnione zarzuty naruszenia przepisów kpa. Odnosząc się do poszczególnych zarzutów organ podniósł, że wniosek producenta rolnego powinien zawierać elementy określone w art. 6 ust. 2 i 3 ustawy o zwrocie podatku akcyzowego, w szczególności oświadczenie o powierzchni użytków rolnych posiadanych przez producenta rolnego na terenie gminy, a w przypadku, gdy grunty stanowią przedmiot współposiadania, jak w omawianym przypadku, zwrot podatku przysługuje temu współposiadaczowi, w stosunku, do którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemna zgodę, wyrażoną w odpowiedniej części wniosku. Kolegium podniosło, że organ pierwszej instancji dwukrotnie wzywał skarżącego do uzupełnienia wniosku w trybie art. 64 § 2 kpa. Dodatkowo Kolegium wskazało, że na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji zapewniono stronie możliwość czynnego w nim udziału oraz zapoznano z zebranym materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji. Natomiast w postępowaniu odwoławczym materiał nie był uzupełniany. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że ze względu na wymogi ustawowe treści wniosku (w tym zgody współposiadaczy na wypłatę zwrotu podatku) postępowanie dowodowe o zwrot akcyzy podlega pewnym ograniczeniom z powodów praktycznych, tj. ze względu na celowość i szybkość postępowania, które musi być zakończone wydaniem decyzji w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku, a decyzji w sprawie zwrotu akcyzy nie można uznać za decyzję uznaniową. Okoliczności faktyczne strona miała obowiązek poświadczyć oświadczeniem złożonym pod odpowiedzialnością karną, i to one miały być podstawą rozstrzygnięcia, a okazały się niezgodne z ewidencją gruntów. Wnioskodawca, będąc jednocześnie współwłaścicielem użytkowanych gruntów, unikając uzupełnienia wniosku o wymaganą ustawą zgodę współwłaścicieli, powoływał się następnie to na użytkowanie wyłączne, to posiadanie zależne, także nie starając się tego udowodnić. W ocenie organu odwoławczego wyłączny użytkownik części gruntów, który jest ich jednoczesnym współwłaścicielem, i tak pozostaje współposiadaczem całości gruntów stanowiących współwłasność, więc jest objęty wymogiem art. 3 ust. 4 ustawy o obowiązku przedłożenia pisemnej zgody współposiadaczy na zwrot akcyzy, i zgodnie z tym organ nie miał obowiązku przesłuchiwania pozostałych współwłaścicieli, co do zakresu posiadania każdego z nich. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Spór w sprawie w istocie sprowadza się do odpowiedzi na pytania: Czy producent rolny będący współwłaścicielem gospodarstwa rolnego może otrzymać zwrot podatku akcyzowego na warunkach wynikających z ustawy o zwrocie podatku akcyzowego do powierzchni gruntów będących w jego faktycznym posiadaniu, większej niż wartość odpowiadająca jego udziałowi w rzeczy wspólnej, tylko, gdy pozostali współwłaściciele wyrażą na to pisemną zgodę (w formie oświadczeń złożonych w części VIII wniosku), czy też może wykazać w inny sposób faktyczne władztwo nad rzeczą wspólną? Tytułem wstępu przypomnieć należy, że każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli (art. 206 k.c.). We wspomnianym przepisie przyjęto konstrukcję "współposiadania" i "współkorzystania" z rzeczy wspólnej, gdzie uprawnienie każdego współwłaściciela splata się z jego obowiązkiem poszanowania analogicznych uprawnień pozostałych współwłaścicieli. W doktrynie wskazuje się, że ustawodawca oferując współwłaścicielom określony normą ustawowy model współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej, dopuszcza równocześnie możliwość odmiennego, umownego uregulowania tej problematyki, jako najbardziej pożądanego ze sposobów (zapobiega ewentualnym źródłom konfliktów). W określonych warunkach istnieje też możliwość orzeczenia sądowego w tym względzie (por. E. Gniewek komentarz do art. 206 k.c., w: Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz. Zakamycze 2001). Przechodząc do oceny zarzutów zauważyć należy, że warunkiem dokonania zwrot podatku akcyzowego producentowi rolnemu jest posiadania gospodarstwa rolnego na terenie gminy, które nie zawsze musi pokrywać się z jego własnością. Zgodnie, bowiem z art. 3 ust.1-3 ustawy o zwrocie podatku akcyzowego zwrot podatku przysługuje producentowi rolnemu, którym jest m.in. osoba fizyczna będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Jednocześnie w przypadku, gdy grunty gospodarstwa rolnego stanowią przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, zwrot podatku przysługuje posiadaczowi zależnemu. Ponieważ w ustawie nie zdefiniowano pojęć posiadania samoistnego i zależnego, w celu odkodowania znaczenia tych pojęć należy sięgnąć do przepisów kodeksu cywilnego (k.c.). I tak w myśl art. 336 k.c. "posiadaczem samoistnym" rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel, natomiast "posiadaczem zależnym" jest ten kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Kryterium rozróżnienia pomiędzy posiadaniem samoistnym a zależnym stanowi, więc miara zakresu władztwa nad rzeczą (jak właściciel lub jak mający prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą). Tym samym, jeżeli występuje zbieg tytułu własności oraz jakiejkolwiek formy posiadania zależnego np z tytułu użyczenia, podmiotem uprawnionym do otrzymania zwrotu tegoż podatku będzie nie właściciel, lecz biorący w użyczenie (posiadacz zależny). Natomiast w art. 6 ust. 2 ustawy o zwrocie podatku akcyzowego, wskazano istotne elementy, jakie powinien zawierać wniosek producenta rolnego, tak by mógł podlegać rozpoznaniu. Wśród nich wymienia się "oświadczenie", składane pod rygorem odpowiedzialności karnej, o powierzchni użytków rolnych, o których mowa w art. 4 ust. 2 cyt. ustawy, położonych na obszarze gminy, do której wójta, burmistrza (prezydenta miasta) jest składany wniosek (pkt 4). Z powyższego wynika, że ustawodawca zrezygnował z obowiązku złożenia dowodu na okoliczność powierzchni posiadanych użytków rolnych (okoliczności faktycznych), zobowiązując wnioskodawcę jedynie do złożenia oświadczenia, tym zakresie, pod odpowiedzialnością karną, i to ono, jeżeli nie budzi wątpliwości staje się podstawą rozstrzygnięcia. Takie oświadczenie złożone przez wnioskodawcę korzysta z domniemania prawdziwości, jeżeli nie jest oczywiście sprzeczne z innymi dowodami lub okolicznościami i faktami znanymi organowi administracyjnemu z urzędu. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że w przypadku wyłącznego posiadania gruntów rolnych (samoistnego lub zależnego), warunkiem uzyskania zwrot podatku akcyzowego przez producenta rolnego będący współwłaścicielem gospodarstwa rolnego zasadniczo jest jego oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, jeżeli jego treść nie jest sprzeczna z innymi dowodami lub okolicznościami i faktami znanymi organowi administracyjnemu z urzędu. Fakt niezgodności oświadczenia z danymi z ewidencji gruntów dotyczący podmiotów (właścicieli, posiadaczy), na którą powołuje się organ odwoławczy sam w sobie nie podważa automatycznie prawdziwości oświadczenia producenta rolnego, ponieważ danych z ewidencji gruntów nie można odnosić w sposób rygorystyczny do wykazywanych w niej podmiotów. W doktrynie podnosi się, bowiem że regulacja z art. 21 ust.1 ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tj. Dz.U. z 2005 r., Nr 240, poz.2027 ze zm.), zgodnie z którą podstawę wymiaru podatków stanowią dane, wynikające z ewidencji gruntów i budynków, odnosi się do instytucji zwrotu podatku akcyzowego wyłącznie w znaczeniu zapisów dotyczących przedmiotu użytku (rolnego) i jego powierzchni (por. S. Presnarowicz, komentarz do art. 3 w: Procedury zwrotu podatku akcyzowego producentom rolnym. Komentarz, ABC 2009 r.). Dlatego też w przypadku, gdy organ poweźmie wątpliwości, co do prawdziwości oświadczenia złożonego przez producenta rolnego zobowiązany będzie, zgodnie z postanowieniami art. 78 § 1 kpa, umożliwić wnioskodawcy wykazanie w inny sposób okoliczności związanych z wyłącznym posiadaniem powierzchni użytków rolnych w wielkości zadeklarowanej we wniosku, które niewątpliwie będą miały znaczenie dla sprawy. Z uwagi na możliwość umownego uregulowania kwestii posiadania rozumianego, jako określony rodzaj władztwa nad rzeczą i sposobu korzystania z rzeczy wspólnej, nie można wykluczyć, że współwłaściciel rzeczy wspólnej (tu gospodarstwa rolnego) posiada faktyczne władztwo nad rzeczą wspólną w większej wielkości niż wartość odpowiadająca jego udziałowi w rzeczy wspólnej. W sytuacji, gdy wnioskodawca powołuje się na fakt zawarcia ustnej umowy dotyczącej faktycznego władztwa nad rzeczą i korzystania z rzeczy wspólnej organ powinien, więc wezwać obie strony umowy w celu ich przesłuchania. Tego natomiast zabrakło w omawianej sprawie, pomimo powołania się na tą okoliczność (istotną dla sprawy) przez skarżącego w postępowaniu przed organem I instancji (vide oświadczenie skarżącego z 23 kwietnia 2010 r. k-33 akt admin.). Tym bardziej, że skarżący od początku postępowania podnosił, że nie jest współposiadaczem, lecz posiadaczem użytków rolnych o powierzchni 4,99 ha położonych na terenie Ł., wykazanych w złożonym wniosku. Powyższe zaniechanie świadczy o naruszeniu przepisów regulujących postępowanie tj.: art. 7, art. 77 § 1 kpa, art. 75 § 1 oraz art. 78 § 1 kpa, zawierających gwarancje realizacji zasady prawdy obiektywnej. W postępowaniu administracyjnym organ jest obowiązany podjąć czynności procesowe, których celem jest zebranie całego materiału dowodowego rozumianego jako ogół dowodów, których zebranie jest konieczne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Natomiast, zgodnie z art. 75 § 1 kpa, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W kpa nie wprowadzono ograniczeń, co do rodzaju dowodów, którym należy przyznać pierwszeństwo w ustaleniu istnienia określonego faktu. Tym samym fakt faktycznego władztwo nad powierzchnią rzeczy wspólnej większą niż wartość odpowiadająca udziałowi w rzeczy wspólnej, strona mogła w tym wypadku wykazać również przez dowód z przesłuchania świadków. Za zasadny uznano także zarzut naruszeniaart.10 kpa poprzez brak zapewnienia skarżącemu możliwości wypowiedzenia się, co do materiału dowodowego w postępowaniu przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym, co uniemożliwiło skarżącemu ponowne zgłoszenie wniosku dowodowego w przedmiocie przesłuchania świadków, a tym samym wykazania posiadania i jego zakresu, co skutkowało przyjęciem przez organ, iż skarżący nie wykazał posiadania działek objętych wnioskiem. Mając powyższe na uwadze, z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 lipca 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1251 ze zm.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O niewykonalności uchylonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 tej ustawy, a o kosztach postępowania stosownie do treści art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i 3 cyt. regulacji oraz przepisów § 2 ust. 1 oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zobowiązane będą uzupełnić materiał dowodowy w tym przesłuchać w charakterze świadków pozostałych współwłaścicieli gruntów rolnych, tak by można było ustalić fakt i zakres posiadania przez skarżącego gruntów rolnych wykazanych we wniosku.