I SA/Bk 508/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi O. D. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2009 r. p o s t a n a w i a: 1. przyznać skarżącej O. D. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w ½ części oraz ustanowienie radcy prawnego; 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W związku ze skargą złożoną do Sądu na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z [...] lipca 2010 r. w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2009 r., O. D. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżąca wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z trzynastoletnią córką, a źródłem jej miesięcznego utrzymania jest dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego - 375 zł (około 4.500 zł rocznie) oraz dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości około 1.800 zł. W skład majątku skarżącej wchodzi mieszkanie o powierzchni 54,25 m², nieruchomość rolna o powierzchni 6,06 ha oraz las o powierzchni 0,18 ha. Skarżąca nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Z jej oświadczenia wynika, że prowadzi działalność rolną w zakresie uprawy zbóż (żyto, owies, jęczmień oraz łubin). Gospodarstwo położone jest na ziemi o niskiej klasie (V-VI). Skarżąca nie posiada inwentarza żywego. Odpłatnie (płatność plonami zbóż i słomą) pożycza od okolicznych rolników kombajn, ciągnik i pługi niezbędne do prac polowych. Zebrany plon jęczmienia skarżąca sprzedała rolnikom (bez rachunków i umów). Strona wyszczególniła ponoszone miesięczne wydatki, w tym: spłata raty kredytu - 593 zł; czynsz - 248 zł; energia elektryczna (73 - 76 zł); usługi telefoniczne - średnio około 150 zł; komitet rodzicielski - 400 zł na rok; obiady córki wykupione w szkole - 80 zł; statystyczne koszty wyżywienia - 950 zł. Według skarżącej saldo miesięczne w jej gospodarstwie domowym wynosi 78,19 zł. Do akt sprawy dołączono dokument poświadczający dochód osiągany z tytułu umowy o pracę; zawiadomienie o wysokości spłacanej raty kredytu; faktury i rachunki za czynsz, energię elektryczną, telefon, komitet rodzicielski, obiady w szkole. Postanowieniem z 8 listopada 2010 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym w terminie sprzeciwie skarżąca nie podzieliła poglądu, że jej dochód miesięczny pozwala na zaoszczędzenie niewielkiej kwoty pieniężnej, która winna być przeznaczona na pokrycie części kosztów sądowych. Wskazała, że nie wzięto pod uwagę kosztów obowiązkowego ubezpieczenia mieszkania (wymaganie banku udzielającego kredyt) - 700 zł rocznie, dodatkowego ubezpieczenia medycznego - 51 zł oraz kosztów, których nie można przewidzieć, tj. koszty leków, lekarzy specjalistów i rehabilitantów córki, stomatologa oraz ortodonty córki (leczenie ortodontyczne z NFZ córki nie obejmuje). Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje. Wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a."). Rozpoznając ten wniosek Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. np. postanowienie NSA z 15 czerwca 2010 r., I FZ 152/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Omawiana instytucja ma za zadanie zapewnić możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, których sytuacja życiowa (majątkowa, osobista, zdrowotna) uniemożliwia pokrycie jakichkolwiek kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie w przypadku, gdy strona będąca osobą fizyczną posiada jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego dla niej i rodziny. Analizując okoliczności przedstawione we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami strony zgromadzonymi w aktach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że nie dają one podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu umowy o pracę oraz z gospodarstwa rolnego (łącznie wg oświadczenia ponad 2.200 zł) oraz jest właścicielką mieszkania, gospodarstwa rolnego i lasu. Z kwoty uzyskiwanego dochodu pokrywa wydatki konieczne dla utrzymania swojego i córki. Powinna też partycypować w kosztach związanych z postępowaniem sądowym, nie jest bowiem osobą ubogą, której sytuacja majątkowa uniemożliwiałaby poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie oznacza to jednak, że sytuacja majątkowa strony jest na tyle dobra, że daje możliwość poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Sądu zgromadzone dokumenty i oświadczenia strony uzasadniają twierdzenie, że uiszczenie wpisu od skargi w pełnej kwocie 200 zł oraz poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie mogłoby wiązać się z uszczerbkiem koniecznym dla utrzymania strony i jej córki. Niemniej jednak regularnie uzyskiwane miesięczne dochody w powiązaniu z koniecznymi wydatkami umożliwiają zgromadzenie drobnych kwot potrzebnych na partycypowanie w kosztach postępowania, które nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Sąd uznał, że sytuacja majątkowa skarżącej pozwala jej na pokrycie połowy kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi (obecnie będzie to kwota 100 zł). Dodać należy, że zwolnienie w przyznanym zakresie dotyczy wszystkich kosztów, które powstały (powstaną) w toku postępowania, a których obowiązek uiszczenia obciąża (będzie obciążał) stronę skarżącą. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 1-4 i 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a.