I SA/Bk 538/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 listopada 2019 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za niektóre okresy 2008, 2009, 2011 i 2012 r. finansowanych przez ubezpieczonych i przez płatnika oddala skargę W dniu [...] maja 2019 r. G. S. złożył wniosek o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za niektóre okresy 2008, 2009, 2011 i 2012 r. finansowanych przez ubezpieczonych i przez płatnika. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) ustalił, że na koncie skarżącego jako płatnika składek figurują, między innymi, zaległe składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika. Po rozpatrzeniu ww. wniosku, decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. o nr [...] znak: [...], odmówiono wszczęcia postępowania w związku z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300, dalej: usus) w zakresie umorzenia składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami składek na ubezpieczenia społeczne za okres: październik-listopad 2008, październik 2009 r., maj - wrzesień 2011 r., październik 2012 r. w łącznej kwocie 1.104,49 zł; na ubezpieczenie zdrowotne za okres: październik 2009 r., maj 2009 r. – wrzesień 2011 r., październik 2012r. w kwocie 634,94 zł, a także w związku z art. 28 ust. 3a usus w zakresie umorzenia składek za ubezpieczonych z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność na ubezpieczenia społeczne za okres: październik 2008 r.- listopad 2008 r., październik 2009 r., maj 2011 r. – wrzesień 2011r., październik 2012 r. w kwocie 1.597,73 zł plus odsetki w kwocie 1.283 zł, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: maj 2011 r. – wrzesień 2011 r. w kwocie 6 zł za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji, które zostało potraktowane jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie powyższych należności. Wskazał, że "nie dopuszczono do dostarczenia dokumentów". Decyzją z dnia [...] sierpnia o nr [...], znak [...]-NIP [...] ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że w decyzji z dnia [...] lipca 2019 r. wskazano w jakim zakresie wniosek skarżącego został rozpatrzony. Na stronie 3 zaskarżonej decyzji wyjaśniono też, że w pozostałym zakresie, tj.: - z tytułu odsetek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne za okres: październik 2008 r. – listopad 2008 r., październik 2009 r., maj 2011 r. – wrzesień 2011 r., październik 2012 r. w kwocie 890 zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres: październik 2009 r., maj 2009 r. – wrzesień 2011 r., październik 2012r., w kwocie 475 zł; - z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika tj. na ubezpieczenia społeczne za okres: październik 2008 r. - listopad 2008r., październik 2009 r., maj 2011 r. – wrzesień 2011 r., październik 2012 r. w kwocie 1.597,73 zł plus 1.283 zł z tytułu odsetek; - z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika tj. na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od maja 2009 r. do września 2011 r. w kwocie 6 zł rozpatrywany jest w oddzielnym postępowaniu, w którym wymagane jest przedłożenie dodatkowej dokumentacji w zakresie pomocy publicznej oraz aktualnej sytuacji finansowo – materialnej skarżącego. ZUS wskazał, że skarżący został o powyższym dodatkowo poinformowany pismem z dnia [...] sierpnia 2019 r. ZUS wskazał, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje w art. 28 możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Jednak z niebudzącego wątpliwości interpretacyjnych brzmienia art. 30 usus wynika, że powyższe regulacje prawne nie znajdują zastosowania w odniesieniu do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Oznacza to, że w stosunku do tych należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia na podstawie art. 28 usus. Dotyczy to każdego rodzaju rozstrzygnięcia merytorycznego, zarówno pozytywnego dla wnioskodawcy, tj. umorzenia należności, jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia. W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest także badanie istnienia przesłanek umorzenia należności przewidzianych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 28 ust. 3a usus w uzasadnionych przypadkach możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami tych składek, gdy nie są one całkowicie nieściągalne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności. Oznacza to, że umorzenie z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenia płatnika składek. ZUS wskazał, że w odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, które figurują na koncie skarżącego jako płatnika składek, przepis ten nie ma zastosowania. Oznacza to, zdaniem ZUS, że nie może on podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie tego przepisu. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem G. S. wywiódł skargę do tut. sądu. W uzasadnieniu podniósł, że pomimo składnia przez niego propozycji rozłożenia na raty, umorzenia odsetek czy zapłaty jednorazowo należności z głównej składki, ZUS nie potrafi zająć stanowiska oraz rozstrzygnąć sprawy od 2012 r. ZUS wniósł odpowiedź na skargę twierdząc, że jego decyzja z dnia [...] sierpnia 2019 r. jest prawidłowa. W uzasadnieniu wskazał, że jak trafnie zostało wskazane w zaskarżonej decyzji - usus przewiduje w art. 28 i art. 29 możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Z brzmienia przepisu art. 30 usus wynika jednak, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się tych przepisów. Oznacza to, że w stosunku do tych należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia na podstawie art. 28 i art. 29 usus. Dotyczy to każdego rodzaju rozstrzygnięcia merytorycznego, zarówno pozytywnego dla wnioskodawcy, tj. umorzenia należności, jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia. W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest badanie istnienia przesłanek umorzenia należności przewidzianych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, które figurują na koncie skarżącego jako płatnika składek, ww. przepisy nie mają zastosowania. Powyższe oznacza, że brak jest podstaw prawnych do wszczęcia postępowania oraz merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o ww. przepisy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS odmawiająca wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu, ubezpieczeniu na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych określają przepisy powołanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określa w punktach od 1 do 6 przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach, niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie jednak z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wszystkie wskazane wyżej regulacje nie mają jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11 publ. Lex nr 1404591). Wprowadzenie przez ustawodawcę zastrzeżenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Taka regulacja jest uzasadniona tym, że to nie płatnik składek, a ubezpieczony ponosi rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest więc jedynie "pośrednikiem", który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wyklucza to możliwość powoływania się w takiej sytuacji przez płatnika na okoliczności dotyczące jego sytuacji jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r., II GSK 1520/11, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 marca 2018 r., III SA/Łd 53/18; dostępne: www.orzeczenie.nsa.gov.pl). Z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy, nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. Jednocześnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał brak podstaw do prowadzenia postępowania w zakresie wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika. W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jak z powyższego wynika, regulacja ta obejmuje jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Innymi słowy, sformułowanie użyte w treści powyższego przepisu odnosi się wyłącznie do należności z tytułu składek ciążących na stronie skarżącej, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., sygn. akt III UK 84/06, publ. OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07). Tym samym, art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie pozwalał na rozpoznanie merytoryczne wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników, na podstawie tego przepisu, gdyż dotyczy on wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". W tej sytuacji organ zobligowany był do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w tym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Stosownie zaś do treści art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. W świetle powyższych rozważań zaskarżona decyzja ZUS jest prawidłowa. Zasadnie bowiem organ odmówił wszczęcia postępowania we wskazanym zakresie. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze. zm.), Sąd skargę oddalił.