I SA/Bk 541/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 28 czerwca 2017 r. w sprawie ze skargi Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za lata 2012-2015 p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że nie ma żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Wartość środków trwałych Skarbu Państwa według ewidencji pozabilansowej na dzień 31 grudnia 2016 r. to 7.398.097,51 zł. Stan konta na dzień 31 marca br. wynosi 36,31 zł. We wniosku przedstawiono stan nieruchomości Skarbu Państwa i oświadczono, że brak jest mienia ruchomego oraz środków w kasie. Dodatkowo, należności z tytułu gospodarowania nieruchomościami na dzień 31 marca br. to 343.799,69 zł, w tym należności wymagalne w kwocie 224.137,67 zł, wobec których toczą się postępowania sądowe lub egzekucyjne. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie. W sprzeciwie od tego rozstrzygnięcia pełnomocnik strony skarżącej wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Autor sprzeciwu zarzucił naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie co skutkowało odmownym załatwieniem tego wniosku. Uzasadniając sprzeciw pełnomocnik wskazał, że referendarz błędnie utożsamił skarżącego Starostę B. działającego na rzecz Skarbu Państwa z Powiatem B. Na skutek nieprawidłowych ustaleń faktycznych doszło do przyjęcia, że budżet Powiatu B. stanowi w istocie budżet, którym dysponuje Starosta, jako organ działający w imieniu Skarbu Państwa. Tym samym rozpatrując wniosek oparto się na sytuacji finansowej innego podmiotu niż wnioskodawca. Nie ulega wątpliwości, że skarżący nie mógł przeznaczyć ujętych w budżecie Powiatu kwot dochodów własnych na pokrycie wpisu sądowego. Pełnomocnik zaznaczył, że skarżący przedłożył stosowne dokumenty wskazujące, że nie dysponuje środkami pozwalającymi na pokrycie kosztów sądowych w ramach dochodów i wydatków Starostwa przeznaczonych na realizację zadań Skarbu Państwa. Zdaniem strony, z racji tego, że skarżącym jest Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę B., koszty postępowania nie mogły zostać przewidziane w budżecie Powiatu, bowiem przyznawane są przez wojewodę w ramach stosownego zapotrzebowania. Skoro koszt pomocy prawnej pokrywany jest ze środków Skarbu Państwa, to tym bardziej należy rozważyć uwzględnienie wniosku starosty, który w niniejszym postępowaniu reprezentuje właśnie interesy Skarbu Państwa. Końcowo pełnomocnik poddał pod rozwagę umorzenie postępowania na podstawie art. 249a p.p.s.a. Jego zdaniem w związku z uwzględnieniem skargi przez organ odwoławczy w ramach autokontroli można uznać, że rozpoznanie wniosku stało się zbędne skoro nie dojdzie do merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy w takim zakresie może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Skarb Państwa reprezentowany jest przez swoje jednostki organizacyjne. W sprawach dotyczących nieruchomości Skarb Państwa jest reprezentowany przez właściwych starostów, o czym przekonuje art. 11 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dotyczy to także reprezentowania w sprawach podatkowych. Jakkolwiek słusznie podniósł w sprzeciwie pełnomocnik, że starosta reprezentujący Skarb Państwa nie może być uznany w tym zakresie za dysponenta budżetu powiatu, tym niemniej oparcie rozstrzygnięcia przez referendarza m.in. na zapisach budżetu Powiatu B. na rok 2017 r. nie wpływa na ocenę możliwości przyznania w tej sprawie stronie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie wyrażono już pogląd, który podziela Sąd rozpatrujący przedmiotowy sprzeciw, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził - wzorem procedury cywilnej - zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), to oznacza, że podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych (zob. np. postanowienia NSA z dnia 5 lutego 2007 r. I FZ 47/07). Należy zgodzić się z referendarzem, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach sądowych, Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę B. obowiązany jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjął wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Od podmiotów publicznych należy wymagać szczególnej zapobiegliwości i przezorności. Ponoszenie kosztów jest przecież typową konsekwencją inicjowania postępowań sądowych. W rozpatrywanym przypadku Sąd nie dostrzegł, aby strona skarżąca wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Pełnomocnik podnosi w sprzeciwie, że koszty postępowania nie mogły zostać przewidziane w budżecie powiatu, bowiem przyznawane są przez wojewodę w ramach stosownego zapotrzebowania. Nie wskazuje jednak, czy przedsięwzięte zostały jakiekolwiek kroki zmierzające do zasygnalizowania odpowiedniemu organowi potrzeby uzyskania środków na prowadzenie sporu sądowego z organem podatkowym. Przedstawiona we wniosku sytuacja finansowa wskazująca m.in. praktyczny brak środków pieniężnych na koncie bankowym na koniec marca 2017 r. nie oznacza, że w sprawie wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. Wartość środków trwałych Skarbu Państwa wynosi ponad 7 mln zł. Skarb Państwa posiada też należności z tytułu gospodarowania nieruchomościami, które wynoszą według starosty na dzień 31 marca 2017 r. 343.799,69 zł, w tym należności wymagalne w kwocie 224.137,67 zł, co do których toczą się postępowania sądowe lub egzekucyjne. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Zawarty w sprzeciwie wniosek o zmianę tego postanowienia nie mógł zatem zostać uwzględniony. Niezrozumiały jest alternatywny wniosek pełnomocnika o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w oparciu o art. 249a p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Z akt sprawy nie wynika aby wniosek o przyznanie prawa pomocy został cofnięty. Zbędności procedowania w przedmiocie tego wniosku nie można natomiast upatrywać w uwzględnieniu skargi na decyzję podatkową przez organ odwoławczy w ramach przysługującej mu kompetencji autokontrolnej. W takiej sytuacji merytoryczne rozpoznanie skargi staje się zazwyczaj zbędne. Tym niemniej trzeba podkreślić, że forma zakończenie postępowania w takim przypadku uzależniona jest również od tego, czy wniesiona skarga spełniała wszystkie wymagania formalne, w tym czy została należycie opłacona. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 i 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy procesowej.