I SA/Bk 543/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. R. Spółka komandytowa w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2014 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc styczeń 2014 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. E. R. Spółka komandytowa w K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (k. 29). Spółka prowadzi działalność gospodarczą związaną z handlem hurtowym i detalicznym, z wyłączeniem samochodów. W uzasadnieniu swego wniosku skarżąca spółka podniosła, iż w związku z toczącym się postępowanie spółka nie prowadzi praktycznie działalności, z uwagi na fakt, że kwota zwrotu podatku VAT będąca przedmiotem sporu miała być przeznaczona na pokrycie zobowiązań spółki. Zgodnie z danymi zawartymi we wniosku, wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 150.000 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy za ostatni rok wynosi 0 zł. Według bilansu za ostatni rok spółka osiągnęła zysk w wysokości 6.283,58 zł. Na rachunku bankowym spółka nie posiada żadnych środków i jest na minusie tj. -80 zł, -29,45 EUR oraz 38,64 USD (k. 29-30). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje - gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć przy tym należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność, tzn. sąd podejmuje określone przepisami czynności jedynie wówczas, gdy strona lub uczestnik postępowania wniosą stosowną, przewidzianą dla danej czynności, opłatę (np. wpis od skargi). Wyjątki od tej zasady wynikają bądź z konkretnych przepisów ustawy (np. art. 239 p.p.s.a.) lub też mają charakter prawa pomocy. Celem prawa pomocy jest bowiem umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji, co wymaga podkreślenia, to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie dodania wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu (por. Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego B. Dauter, wyd. 3, LexisNexis, Warszawa 2011 r. s. 736-737). Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania prawne oraz treść oświadczenia spółki dotyczących jej sytuacji finansowej nie sposób stwierdzić, że spółka nie ma możliwości wyłożenia środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, że z przedstawionego oświadczenia wynika, że spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej (spółka wskazała, że praktycznie zaprzestała działalności) oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 10 w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm., dalej: u.p.u.n.) przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie wskazuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia są przyczyny niewykonywania zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 11 u.p.u.n. Skoro zatem, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności. Ponadto, analizując sytuację finansową wnioskodawczyni, w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy należy również stwierdzić, że miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 112/11 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza więc jeszcze utraty płynności finansowej. Koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie korzystają natomiast z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Ta kategoria podatników bowiem ma do dyspozycji legalne instrumenty podatkowe, które pozwalają na równoważenie kosztów i przychodów w taki sposób, aby w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. (zob. postanowienia NSA: z 5 września 2013 r., sygn. akt II OZ 707/13; z 25.09.2012 r., sygn. akt I GZ 228/12; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedstawionych zaś w decyzji organu II instancji danych wynika, że w 2013 r. spółka osiągnęła obrót 373.667 zł, natomiast w styczniu 2014 r. obrót ten wynosił ponad 100.000 zł. Powyższe dane wskazują, że strona prowadzi działalność w znacznych rozmiarach, z której to za ostatni rok uzyskała zysk. Fakt zaś, że zysk spółki w zestawieniu za rok 2013 w kwocie 6.283,58 zł nie jest duży, nie stanowi jeszcze o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Wysokość uzyskiwanych przychodów daje podstawę do stwierdzenia, że może ona również ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić przy tym należy, że spółka wiedząc, że w kwietniu 2014 r. w stosunku do niej zostało wszczęte postępowania kontrolne, winna była się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest np. czy mógł (i powinien był) on gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. W przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien bowiem się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2013 r., sygn. akt I FZ 377/14 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Końcowo stwierdzić należy, że spółka, która nie wykazała, że utraciła płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Brak jest podstaw do uznania, że istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez skarżącą spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. W związku z tym należy stwierdzić, iż E. R. Spółka komandytowa w K. nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Dlatego też mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.