I SA/Bk 545/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Sędziowie asesor WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 02 marca 2009 r. sprawy ze skargi M. P. s. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę Pan M. P. syn M. (dalej jako "Skarżący"), w dniu 12 marca 2008 r. w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik ojca Pana M. P. s. M1, zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia wobec FUS, FUZ oraz FP i FGŚP figurujących na koncie PPHU S. s.c. z siedzibą w B. Wnioskodawcy oświadczyli, iż nie posiadają środków finansowych na ich spłatę. Nadmienili, że mają trudności w podjęciu stałego zatrudnienia z uwagi na swój wiek. Skarżący dodał, iż jego ojciec M. P. (s. M1) uzyskuje świadczenie emerytalne, z którego po uregulowaniu opłat bieżących w kwocie około 450,00 zł - 500,00 zł oraz wydatków na zakup leków na utrzymanie pozostaje mu kwota około 400,00 zł miesięcznie. Prowadząc postępowanie w przedmiocie wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że pomimo braku zatrudnienia Skarżący nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, nie podejmuje również prac dorywczych oraz, że nie otrzymuje świadczeń socjalnych. Skarżący pozostaje na utrzymaniu żony, z którą od 25 kwietnia 2008 r. pozostaje w rozdzielności majątkowej (akt notarialny Repertorium A nr [...] z [...] kwietnia 2008 r.). Strona nie posiada zaległości z tytułu nieopłaconego podatku. Zgodnie ze złożonymi zeznaniami podatkowymi (PIT-28) w latach 2005 i 2006 wnioskodawca nie uzyskał żadnych dochodów podlegających opodatkowaniu. Natomiast zeznanie podatkowe za 2007 r. nie było składane z uwagi na nie uzyskanie środków podlegających opodatkowaniu. Ustalono też, że wnioskodawca nie posiada wierzytelności, rachunku bankowego ani majątku ruchomego przedstawiającego wartość egzekucyjną. W dniu [...] marca 2007 r. dokonał sprzedaży samochodu marki [...] z 1997 r. firmie "B" sp. z o.o. z siedzibą w O. (R.) za kwotę 3.200,00 zł brutto. Powyższy samochód użytkuje nadal na mocy upoważnienia dyrektora spółki - Pani N. P. (małżonki Skarżącego). Koszt zakupu benzyny w wysokości około 100,00 zł miesięcznie pokrywa żona. Wnioskodawca nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków obejmującej teren powiatu b. jako współwłaściciel lub właściciel, władający bądź użytkownik. Zamieszkuje wraz z żoną w zaadoptowanym na lokal mieszkalny pomieszczeniu biurowym o powierzchni łącznej 150,00 m2 położonym w B. przy ulicy [...]. Koszty eksploatacyjne lokalu w kwocie około 500,00 zł - 600,00 zł miesięcznie oraz koszty utrzymania rodziny w kwocie około 1.000,00 zł miesięcznie ponosi żona. Z treści aktu notarialnego Repertorium A nr [...] z [...] lipca 2004 r. wynika, iż strona jest współwłaścicielem w ½ części działki nr [...] położonej w miejscowości K. Ponadto zgodnie z powyższą umową wraz ze swoimi rodzicami darował córce ½ część działki nr [...] o powierzchni łącznej [...] położonej w tej miejscowości. Organ ustalił, że żona Skarżącego jest członkiem zarządu firmy "B" sp. z o.o. z siedzibą w O. świadczącej usługi budowlane. Z tego tytułu uzyskuje dochód w kwocie około 2.500,00 zł miesięcznie. Ojciec Skarżącego utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w kwocie 1.498,52 zł netto miesięcznie. Z powyższego świadczenia komornik sądowy prowadzi egzekucję należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: marzec 2001 r. - lipiec 2004 r. powstałych na koncie indywidualnym Pana M. P. syna M1 (ojca Skarżącego). Zgodnie ze stanem na dzień 24 kwietnia 2008 r. zadłużenie stanowiło kwotę 8.088,95 zł plus dalsze odsetki za zwłokę. Według złożonego oświadczenia, Pan M. P. syn M1 nie posiada wierzytelności ani rachunku bankowego. W roku 2005 r. osiągnął dochód w kwocie 16.562,22 zł, w 2006r. - 17.922,70 zł, zaś w 2007 r. - 18.178,92 zł. Ponadto pozostaje pod stałą opieką lekarską. Organ ustalił także, iż wnioskodawcy posiadają także zobowiązania wobec Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej im. J. Ś. w B, Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Akademii Medycznej w B., PKP S.A. Centrala Oddział Gospodarowania Nieruchomościami oraz Przedsiębiorstwa Handlu i Zaopatrzenia Rolnictwa "S" Sp. z o.o. w S. W tych okolicznościach, decyzją z [...] czerwca 2008 r. znak: [...] organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawcom umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika wynikających z decyzji ZUS Oddział w B. z dnia [...] grudnia 2005 r., znak: [...], stwierdzającej solidarną odpowiedzialność wnioskodawców za zobowiązania PPHU S. s.c. jako jej wspólników wobec FUS oraz FP i FGŚP za okres: styczeń 2001 r. - 28 lipca 2004 r. w wysokości łącznej 31.725,89 zł. Jednocześnie organ odmówił umorzenia pozostałej zaległości figurującej na koncie spółki w części finansowanej przez płatnika wobec FUS oraz FP i FGŚP za okres: 29 lipca 2004 r. - październik 2004 r. w wysokości łącznej 333,02 zł. Organ zwrócił uwagę na dotychczasowy brak prowadzonego postępowania egzekucyjnego celem wyegzekwowania należności wynikających z decyzji O/ZUS w B. z [...] grudnia 2005 r. i uznał, iż nie został wykazany fakt ich całkowitej nieściągalności. Zaznaczył, iż posiadany przez Skarżącego majątek w postaci nieruchomości, a także świadczenie emerytalne ojca pozwala na przymusowe dochodzenie należności wobec ZUS. Zdaniem organu pierwszej instancji, obowiązek uregulowania zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może uzasadniać umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu decyzji podkreślono także, iż wnioskodawcy nie posiadają bieżących obciążeń finansowych w postaci opłat eksploatacyjnych, czy też związanych z utrzymaniem rodziny. Wszelkie koszty w tym zakresie ponosi żona. Natomiast Pan M. P. syn M1 reguluje bieżące wydatki ze świadczenia emerytalnego. Z tych względów, w ocenie organu nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające umorzenie należności figurujących na koncie spółki z powodu ich całkowitej nieściągalności przewidziane w art. 28 ust. 1-3 w zw. z art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm. (dalej w skrócie: u.s.u.s.") w części finansowanej przez płatnika wobec FUS oraz FP i FGŚP. Ponadto w powyższej decyzji organ umorzył postępowanie w zakresie umorzenia składek w części finansowanej przez płatnika za zatrudnionych pracowników wobec FUS oraz FP i FGŚP za okres: róż. marzec 1999 r., styczeń 2001 r. - październik 2004 r. przyjmując, iż przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia (Dz. U. Nr 141 poz. 1365) - nie mają zastosowania do niniejszych należności. Organ umorzył również postępowanie w zakresie umorzenia należności w części finansowanej przez ubezpieczonych za zatrudnionych pracowników wobec FUS oraz FUZ za okres: styczeń 2001 r. - październik 2004 r. z uwagi na brak przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, iż wnioskodawca domagał się ulgi nie przewidzianej w ogóle w przepisach prawa. W dniu 7 lipca 2008 r. Skarżący w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik ojca wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z [...] sierpnia 2008 r. znak [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] czerwca 2008 r. W motywach tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić bądź z powodu całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. bądź też pomimo braku całkowitej nieściągalności zgodnie z art. 28 ust. 3a i 3b w związku z art. 32 wyżej cytowanej ustawy w związku z § 1 i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Prezes ZUS podniósł, iż zgodnie z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 1 i § 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, zobowiązania z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. W oparciu o przepisy rozporządzenia umorzeniu mogą więc podlegać jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne płatników składek. Z analizy akt sprawy wynika zaś, iż przedmiotem postępowania są należności z tytułu składek za pracowników zatrudnionych w PPHU "S" s.c. Zatem w niniejszej sprawie przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. nie mają zastosowania. W skargach skierowanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący i Pan M. P. syn M1, wnieśli o uchylenie decyzji organu odwoławczego. W skardze M. P. syna M. podniesiono, że organ nie przeanalizował dokładnie materiału dowodowego, o czym świadczy fakt, że decyzję wydano 7 sierpnia 2008 r., tj. w terminie, do którego wyznaczono stronie możliwość złożenia wniosków dowodowych. Skarżący nie zgodził się z organem, że wartość działki, której jest współwłaścicielem, przekracza wysokość jego zobowiązań wobec ZUS. Podniósł, że według aktualnych cen rynkowych jej wartość nie pokryje kosztów ustalenia służebności dojazdu. Ponadto w skardze wskazano, iż organy pominęły fakt pozostawania strony w rozdzielności majątkowej z małżonką. Wykazanie w decyzji wysokości jej dochodów z pominięciem aktu notarialnego o ustanowieniu rozdzielności majątkowej, sugeruje fakt możliwości spłaty zadłużenia przez małżonkę. W odpowiedzi na skargę, Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w skarżonej decyzji. Postanowieniem z 13 października 2008 r. V SA/Wa 2701/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę ze skargi M. P. syna M. i M. P. syna M1 według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Postanowieniem z 21 stycznia 2009 r., I SA/Bk 545/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę Pana M. P. syna M1, z uwagi na nie uzupełnienie w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Zadaniem sądu administracyjnego jest, więc zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie: "u.p.p.s.a."). Rozpoznając skargę Pana M. P. syna M., Sąd nie stwierdził naruszenia prawa. Z akt sprawy wynika, że wniosek, jaki złożył Skarżący dotyczy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników zatrudnionych w P.P.H.U. "S", finansowanych w części przez stronę będącą płatnikiem tych składek. Instytucję umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ustawodawca przewidział w art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 1, 2 i 3a tej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednakże należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Treść przepisu art. 28 ust. 3a wskazuje, że jego hipotezą objęto jedynie należności z ubezpieczenia własnego płatnika składek, z wyłączeniem należności z ubezpieczeń społecznych pracowników płatnika, który częściowo je finansuje. Stąd też przepis ten nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, podobnie zresztą, jak przywołane wyżej rozporządzenie z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które określa szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. W tych okolicznościach organ prawidłowo umorzył postępowanie wywołane wnioskiem w zakresie dotyczącym umorzenia tych składek na ubezpieczenie społeczne, które współfinansował skarżący jako płatnik za zatrudnionych pracowników. Postępowanie w tym zakresie było, bowiem bezprzedmiotowe z przyczyn wskazanych wyżej. Również umorzenie postępowania w zakresie dotyczącym umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych znajduje oparcie w przepisach prawa. Zgodnie, bowiem z treścią art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29, czyli przepisów dotyczących możliwości umarzania należności z tytułu składek oraz odroczenia terminu płatności takich należności. Skoro przepisy art. 28 u.s.u.s., jak też rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., wydanego na podstawie delegacji zawartej w tym uregulowaniu - nie mają zastosowania do składek finansowanych przez pracowników skarżącego, to również i w tym zakresie postępowanie prawidłowo umorzono z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Co się zaś tyczy wniosku w pozostałym zakresie, tj. wniosku o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika, Sąd nie dostrzegł naruszenia zasad rządzących się zastosowaniem tej ulgi, a przewidzianych w art. 28 ust. 1, 2 i 3 u.s.u.s., którego analiza skłoniła organ do odmowy umorzenia tych należności w przedmiotowej sprawie. Sąd zwraca uwagę, że decyzja wydana na podstawie art. 28 ust. 1 -3 u.s.u.s. jest rozstrzygnięciem podejmowanym w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w przypadku spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności. Nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (zob. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r. II GSK 141/07LEX nr 368197). Sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji wybór w zakresie uznania administracyjnego jest słuszny. Natomiast zaskarżona do sądu decyzja, podjęta w ramach uznania administracyjnego, podlega w pełnym zakresie kontroli co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi. W rozpatrywanej sprawie wniosek skarżącego, w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika, organ rozważył z punktu widzenia wspomnianego uregulowania. Zaakcentowania wymaga, że przypadki całkowitej nieściągalności należności wymienione zostały w katalogu zamkniętym zawartym w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i zachodzą wówczas, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 6) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ ponad wszelką wątpliwość ustalił, że w sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności. Wśród wymienionych w tym przepisie przypadków, gdy zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, nie znajdujemy okoliczności, na które powołano się we wniosku, tj. związanych przede wszystkim ze stanem zdrowia strony skarżącej. Organ słusznie również zauważył, że nie została nawet wszczęta egzekucja administracyjna należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Dlatego też trudno jest mówić o zaistnieniu stanu całkowitej nieściągalności tych należności. W takim przypadku, brak całkowitej nieściągalności wyłącza możliwość umorzenia należności. Wskazuje na to jednoznacznie treść art. 28 ust. 2 u.s.u.s., który przewiduje możliwość umorzenia należności, ale tylko wówczas gdy są one całkowicie nieściągalne w rozumieniu ust. 3 tego uregulowania. Przy czym, zastrzeżenie uczynione w art. 28 ust. 2, jak już wyżej zauważono, w sprawie nie może mieć zastosowania. Umorzeniu mogą podlegać bowiem w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku całkowitej nieściągalności, tylko należności z ubezpieczenia własnego płatnika składek. W tych okolicznościach ocena organu jest swobodna i przeprowadzona w zgodzie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Stanowisko organu zostało gruntownie wyjaśnione i uzasadnione. Wynik tej oceny, mimo iż niezgodny z oczekiwaniami skarżącego nie może oznaczać, iż przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. W myśl art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konkretyzację zasady wyrażonej w tym uregulowaniu zawiera przepis art. 77 § 1 Kpa, statuujący zasadę prawdy obiektywnej (organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy). To czy dana okoliczność została udowodniona, organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo przeprowadził postępowanie. Skarżone rozstrzygnięcie znajduje oparcie w prawie i mieści się w ramach przyznanego organom uznania administracyjnego w zakresie rozpatrywania wniosków o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu. Skarżący w piśmie z 8 lipca 2008 r. został poinformowany o możliwości zapoznania się z aktami sprawy w terminie do 17 lipca 2008 r. oraz wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów. Poinformowany został również, że w przypadku niezgłoszenia nowych wniosków dowodowych, decyzja w sprawie zostanie wydana do 7 sierpnia 2008 r. Niezrozumiały jest, zatem zarzut wydania decyzji w terminie wyznaczonym na złożenie nowych wniosków dowodowych. Reasumując, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa. Dlatego też orzeczono jak w sentencji, w oparciu o art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).