I SA/Bk 548/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] sierpnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. M. F. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że uzyskiwane dochody nie pozwalają na ich uiszczenie. Wskazał, że jedyny jego majątek stanowi nieruchomość leśna, z której nie uzyskuje żadnego dochodu. Nie dysponuje oszczędnościami i wraz z żoną ponosi koszty utrzymania domu, będącego własnością teściowej. We wspólnym gospodarstwie domowym skarżący pozostaje wraz ze współmałżonką oraz rocznym synem. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowi dochód w kwocie 1.500 zł brutto uzyskiwany przez wnioskodawcę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (naprawa i obsługa pojazdów mechanicznych, sprzedaż hurtowa i detaliczna części i akcesoriów, auto-handel) oraz wynagrodzenie żony z tytułu umowy o pracę na ½ etatu w kwocie 545,73 zł netto. Skarżący oświadczył, że wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem rodziny wynoszą 1.400 - 1.700 zł. Opłaca połowę rachunków (gaz, prąd, woda). Jest również właścicielem samochodu Peugeot [...], rok prod. 1999. Do akt sprawy dołączył: zaświadczenie o zarobkach i zatrudnieniu żony (k. 32), rachunki i faktury za: wodę, gaz, energię elektryczną (k. 33-34,36); dokument księgowy - sumowanie księgi za okres od 1 stycznia 2010 r. do 30 września 2010 r. firmy Mechanika Pojazdowa M. F. (k. 35); wyciągi z rachunków i kont bankowych za okres do 31 października 2010 r. (k. 37-38). Postanowieniem z 17 listopada 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie pełnomocnik skarżącego wskazał, że strona znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, co zostało dowiedzione w oświadczeniu o dochodach i źródłach utrzymania. Podniósł, że uzyskany dochód w miesiącach lipiec-wrzesień 2010 r. nie może uzasadniać odmowy zwolnienia od kosztów. Dzieląc kwotę dochodu - 3.904,51 zł na trzy miesiące i dodając kwotę uzyskiwaną z zarobków żony, rodzinie przypada na utrzymanie kwota 1.847,23 zł miesięcznie. W sprzeciwie powtórzono również okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy i stwierdzono, że odmowa zwolnienia skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych pozbawi go, wobec braku oszczędności, nieruchomości i wartościowych ruchomości prawa do Sądu. Na wezwanie Sądu skarżący dołączył do akt wyciągi z rachunków i kont bankowych za okres do 30 listopada 2010 r. (k. 55-57), PIT-36 za 2009 r., dokument księgowy - sumowanie księgi firmy za okres od 1 stycznia 2010 r. do 31 października 2010 r. (k.66). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a."). Rozpoznając ten wniosek Sąd zauważa, że zgodnie z art. 245 § 3 u.p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. np. postanowienie NSA z 15 czerwca 2010 r., I FZ 152/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodać przy tym należy, że opłaty sądowe (w tym wpis), stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, LEX nr 393645). Mając na uwadze powyższe dyrektywy wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi ustalonego w kwocie 126 zł. Ponadto, przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym zawisły inne sprawy skarżącego (I SA/Bk 546/10 oraz I SA/Bk 547/10) i jest on zobowiązany na obecnym etapie tych postępowań do poniesienia łącznie kwoty 844 zł tytułem wpisów sądowych. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami strony zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają jednak w ocenie Sądu podstaw do przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Owszem, z przedłożonego do akt sprawy dokumentu sumowania księgi podatnika wynika, że w okresie od stycznia do końca września 2010 r. skarżący wykazał stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 3.152,69 zł. Zaktualizowany na wezwanie Sądu dokument wskazuje z kolei, że w okresie od stycznia do końca października 2010 r. wygenerowany został już dochód ponad 700 zł. Analiza dołączonych przez skarżącego dokumentów finansowych pokazuje więc, że w niektórych miesiącach strona uzyskuje dochód. Istotne jest jednak, że skarżący osiąga znaczny przychód. W 2009 r. zadeklarował około 210.000 zł przychodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (PIT-36 - k. 58 i nast.). Z kolei na koniec października 2010 r. przychód w firmie wynosi już około 205.000 zł (k. 66). Co prawda przedłożony wyciąg z rachunku bankowego firmy wskazuje na niewielkie przepływy finansowe (saldo końcowe zestawienia za listopada 2010 r. wyniosło 0,00 zł). Rozmiar obrotów wskazuje jednak, że skarżący może część z tych środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych w tej sprawie. W judykaturze niejednokrotnie podkreślono bowiem, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego postępowania i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1992 r., I A Cz 393/92, postanowienie NSA z 24 marca 2004 r. Fz 10/04, niepubl.). Oceny tej nie może zmienić okoliczność, że okresowo strona uzyskuje stratę. Strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych w firmie (zob. np. postanowienie NSA z 14 kwietnia 2010 r., I FZ 54/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wysokość osiąganego przychodu w zestawieniu z zadeklarowanymi wydatkami nie pozwalają w ocenie Sądu na przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał, że jego sytuacja finansowa uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie ulega wątpliwości, że gdy strona będąca osobą fizyczną posiada jakiekolwiek środki finansowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego dla niej i rodziny. Zwłaszcza, że rozmiary prowadzonej działalności gospodarczej pozwalają na wygospodarowanie kwot potrzebnych na prowadzenie sporu sądowego z organami podatkowymi w niniejszej sprawie. Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzeczono więc jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.