I SA/Bk 551/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Tomasz Oleksicki, po rozpoznaniu w dniu 28 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego w sprawie ze skargi W K na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B z dnia [...] czerwca 2018 r. Nr [...] w przedmiocie określenia odsetek za zwłokę od niewpłaconej w terminie płatności zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za miesiące od stycznia do grudnia 2005 r. p o s t a n a w i a 1) umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W K wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 2 – 3). Wnioskodawczyni rozszerzyła zakres wniosku o przyznaje prawa pomocy, w ponownie złożonym urzędowym formularzu wniosku PPF (w odpowiedzi na wezwanie w przedmiocie uzupełnienia braku formalnego) wniosła bowiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego (k. 13 – 16). Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonkiem A K. Dochód miesięczny rodziny stanowi wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę otrzymywane przez AK w kwocie 1.479,60 zł. Wnioskodawczyni nie osiąga dochodu, nie posiada majątku, w tym: zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Wyszczególnione wydatki miesięczne wynoszą około 2.090 zł, w tym: gaz – 20 zł, woda – 150 zł, energia elektryczna – 220 zł, media i telefon – 100 zł, ubezpieczenie na życie – 100 zł, leki – 400 zł, wyżywienie – 600 zł, odzież – 300 zł, środki czystości – 100 zł, inne wydatki – 100 zł. Wierzytelności skarżącej to zadłużenie z tytułu podatku VAT w wysokości 660.000 zł – miesięczna rata spłaty tego zobowiązania to około 10.000 zł. Wnioskodawczyni podkreśliła również, że opłacone przez nią należności z tytułu podatku VAT wynoszą łącznie 1.000.000 zł (k. 13 – 16). W tym miejscu należy zauważyć, iż w 2012 r. toczyła się przed tut. Sądem sprawa ze skargi W K (sygn. akt I SA/Bk 52/12), z tej przyczyny prowadzącemu postepowania wpadkowe w zakresie prawa pomocy z urzędu znane są okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącej. Wzywanie w tym zakresie było zatem bezprzedmiotowe. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w tamtej sprawie ustalono, że skarżąca zajmuje nieruchomość przy ul. [...] [...] [...] w H na podstawie umowy o dożywocie - działka ta należy do jej córki A Ż. Wnioskodawczyni zajmuje wraz ze współmałżonkiem jedną kondygnację domu o powierzchni [..] m², powierzchnia w/w działki wynosi [..] – [..] arów. A Ż ponosi koszty opłaty czynszowej za tę nieruchomość. Małż. K nie mają zaciągniętych kredytów, nie posiadają samochodów. Środki finansowe w kwocie 938.500 zł uzyskane w [...] 2010 r. z tytułu zbycia na rzecz syna A K środków trwałych, zostały w całości przeznaczone na wydatki gotówkowe związane z rozliczeniami zamkniętej firmy i rozliczenia z urzędem skarbowym. Mieszkanie usytuowane przy ul. G [...] w B zostało zbyte na rzecz córki A Ż nieruchomość rolna wraz z piekarnią została przekazana na rzecz syna A K. Skarżąca nie posiadała wówczas kont i rachunków bankowych. Na wstępie należy odnieść się do wniosku W K w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego. Zgodnie z treścią art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, j.t.) adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W sprawie niniejszej (jak wynika z treści pism procesowym znajdujących się w aktach sprawy) WK jest reprezentowana przez adwokata J W. Pełnomocnictwo z dnia [...] [...] 2018 r. (k. 24) zostało złożone do akt sprawy niniejszej i nie zostało odwołane. W świetle brzmienia art. 246 § 3 cytowanej ustawy pozostawanie przez stronę w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem z wyboru, wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego, niezależnie od rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawczyni. Mając zatem na uwadze fakt, że skarżąca ma już w sprawie ustanowionego pełnomocnika z wyboru, postępowanie w tym zakresie jest zatem bezprzedmiotowe i zasadnym jest jego umorzenie. Dlatego też, na podstawie art. 249 a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w punkcie I sentencji. Z uwagi na powyższe wniosek złożony przez W K podlegał rozpoznaniu w części przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu W K wykazała, iż jedynym źródłem dochodu dwuosobowej rodziny jest wynagrodzenie A K otrzymywane z tytułu wykonywanej pracy w wysokości 1.479,60 zł. Wykazane w dacie rozpoznawania wniosku o zwolnienie od kosztów wydatki miesięczne mieszczą się w kwocie około 2.090 zł. Ponadto, skarżąca jest zadłużona z tytułu podatku VAT w wysokości 660.000 zł – miesięczna rata spłaty tego zobowiązania to około 10.000 zł. Wnioskodawczyni nie posiada majątku. W [...] [...] r. W K zbyła na rzecz syna A K środki trwałe na kwotę 938.500 zł netto (samochody ciężarowe; ciągniki siodłowe; koparka; naczepy chłodnicze itp.). Dodatkowo, w okresie [...] [...] r. – [...] [...] r. skarżąca przekazała w formie darowizny na rzecz dzieci A Ż i A K szereg nieruchomości (w tym m.in. mieszkanie przy ul. G [...] w B; nieruchomość o powierzchni [...] m² wraz z budynkiem [...] i wyposażeniem na łączną kwotę 1.098.000 zł (dane ze sprawy sygn. akt I SA/Bk 52/12). W tym miejscu należy wskazać, że postępowanie w sprawie sygn. akt I SA/Bk 52/12 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zostało zakończone prawomocnym postanowieniem z dnia 09 maja 2012 r. oddalającym wniosek (zażalenie strony na powyższe rozstrzygnięcie NSA oddalił w postanowieniu z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II FZ 445/12). Mając na uwadze rozpatrywany obecnie wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych to należy zaakcentować, iż sytuacja skarżącej jest bardzo podobna do tej, która była przedmiotem oceny NSA w 2012 r. Jedynie wysokość uzyskiwanego obecnie dochodu nieco się zmieniła, bowiem wcześniej rodzina skarżącej uzyskiwała dochód w wysokości 1.074,19 zł, a obecnie w wysokości 1.479,60 zł. Podkreślenia wymaga również to, iż skarżąca w dalszym ciągu korzysta z profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy mieć na uwadze dwa elementy tj. wysokość kosztów, jakie ma ponieść strona (tj. łącznie 4.649 zł – 3 wpisy od skarg w sprawach, w których jest rozpatrywany obecnie wniosek o przyznanie prawa pomocy) oraz jej aktualną kondycję finansową. Niemniej jednak takiej oceny nie można dokonywać w oderwaniu od okoliczności, które wpłynęły na sytuację finansową wnioskującej (postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 152/10 publ. www.cbois.nsa.gov.pl). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna W K uzasadnia tezę, iż jest ona w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie niniejszej mimo, iż aktualnie uzyskiwane dochody rodziny są stosunkowo nieduże, a wydatki przekraczają uzyskiwane dochody. U podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legła, przede wszystkim okoliczność wyzbycia się majątku przez skarżącą na rzecz dzieci w trakcie prowadzonych postępowań kontrolnych przed zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej. W szczególności W K w okresie toczących się postępowań kontrolnych (wszczęte postanowieniem Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B z dnia [..] sierpnia [...] r., nr [...]) dotyczących rozliczeń prowadzonej przez nią działalności gospodarczej systematycznie wyzbywała się należącego do niej majątku. Świadczą o tym darowizny na rzecz dzieci A Ż i A K dokonane od [...] [...] r. do [...] [...] r., na łączną kwotę 1.098.000 zł, a także zbycie w [...] [...] r. na rzecz syna A K środków trwałych na kwotę 938.500 zł netto. Dnia [...] [...] 2010 r. wnioskodawczyni zlikwidowała prowadzoną działalność gospodarczą. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji prowadzonych wobec wnioskodawcy postępowań kontrolnych, powinien on brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z nimi kosztów. Przekazanie przez W K dzieciom majątku (w tym piekarni wraz z wyposażeniem i środków transportu) w okresie prowadzonych postępowań kontrolnych stanowiło w istocie faktyczne wyzbycie się przez skarżącą zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Rezygnacja wnioskodawczyni z możliwości uzyskiwania dochodów z posiadanego majątku oraz z prowadzonej działalności gospodarczej, nie może skutkować przeniesieniem kosztów wynikających z tej działalności na rzecz Skarbu Państwa, a tym samym na ogół społeczeństwa (postanowienia NSA z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 152/10; z dnia 18 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 153/10; z dnia 06 maja 2010 r. sygn. akt I GZ 107/10 publ. www.cbois.nsa.gov.pl). Dodatkowo, podkreślenia wymaga, że wzmiankowane rozporządzenia majątkiem znacznej wartości w drodze darowizny zostały dokonane przez skarżącą na rzecz swoich dzieci, na których to ciąży ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Zgodnie z treścią art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Ponadto w myśl art. 128 i 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dzieci w stosunku do skarżącej obarczone są również obowiązkiem dostarczania środków utrzymania (obowiązkiem alimentacyjnym), w sytuacji, gdy rodzic nie jest w stanie zaspokoić usprawiedliwionych i koniecznych potrzeb życiowych. Powyższe okoliczności, a w szczególności charakter powstałych zobowiązań i kosztów sądowych wynikających z prowadzonej działalności, zbycie działalności gospodarczej w czasie toczących się postępowań skarbowych na rzecz osoby bliskiej, od której można dochodzić roszczeń alimentacyjnych oraz w zasadzie niezmieniona sytuacja materialna od daty złożenia poprzedniego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie pozwalają na przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i obciążanie kosztami prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej Skarbu Państwa. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w punkcie II sentencji.